సర్వయజ్ఞ తపోదానతీర్థసేవాధికం ఫలమ్ । లభ్యతే యేన యద్యస్తి వైవస్వత తదాదిశ
అన్ని యజ్ఞాలు, తపస్సులు, దానాలు, తీర్థయాత్రలకు మించిన ఫలం దానివల్ల లభిస్తే, ఓ వైవస్వతా, దయచేసి దాన్ని చెప్పు.
అనుగ్రాహ్యో హ్యహం దేవ యది ధర్మోపదేశతః । సర్వధర్మక్రియాసారం తదేకం కృపయా వద
ధర్మోపదేశం ద్వారా నీవు నాకు అనుగ్రహించాలనుకుంటే, అన్ని ధర్మక్రియలకు సారమైన ఆ ఒక్కటి దయచేసి చెప్పు.
పాపానామనురూపాణి ప్రాయశ్చిత్తాని యద్యథా । తథా తథైవ సంస్మృత్య కథితాని మనీషిభిః
పాపాలకు తగిన విధంగా ప్రాయశ్చిత్తాలు నిర్ణయించబడ్డాయి. వాటిని జ్ఞానులు, ఒక్కొక్కటి గుర్తు చేసుకుంటూ వివరంగా చెప్పారు.
కర్తుం తాని న శక్యంతే దేవ ప్రత్యేకశో నరైః । సర్వపాపహరం పుణ్యమేకం చేదస్తి తద్వద
ప్రభూ, మనుషులు వాటిని ఒక్కొక్కటిగా చేయలేరు. అన్ని పాపాలను తొలగించే ఒకే ఒక మంచి మార్గం ఉంటే, దయచేసి దానిని చెప్పండి.
సూత ఉవాచ-। ఇత్యుక్త్వా బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠో యమం ధర్మస్వరూపిణమ్ । తుష్టావ ప్రయతో భూత్వా సూక్ష్మధర్మాభికాముకః
సూతుడు చెప్పాడు — ఇలా చెప్పిన ఆ బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడు, సూతక్ష్మ ధర్మాన్ని కోరుతూ, మనసు స్థిరపరిచి ధర్మస్వరూపుడైన యముని స్తుతించాడు.
బ్రాహ్మణ ఉవాచ- నమస్తే సర్వశమన నమస్తే జగతాంపతే । నమోఽస్తు దేవరూపాయ స్వర్గమార్గప్రదాయినే
బ్రాహ్మణుడు చెప్పాడు — సమస్తాన్ని శాంతింపజేసేవాడా! జగత్తుకు అధిపతివా! దేవరూపుడవు, స్వర్గమార్గాన్ని చూపేవాడవు, నీకు నా నమస్కారం.
ధర్మశాస్త్రస్వరూపాయ ధర్మరాజ నమోస్తుతే । త్వయా భూః పాల్యతే దేవాప్యంతరిక్షం చ ద్యౌర్మహః
ధర్మశాస్త్ర స్వరూపుడవు, ధర్మరాజా! నీకు నమస్కారం. భూమి, దేవలోకాలు, మధ్యలో ఉన్న అంతరిక్షం, ఆకాశం — ఇవన్నీ నీ చేతే రక్షించబడుతున్నాయి.
జనస్తపస్తథాసత్యం సర్వస్వం పాల్యతే త్వయా । న త్వయా రహితం కించిజ్జగత్స్థావర జంగమమ్
జనలోకం, తపోలోకం, సత్యలోకం — ఇవన్నీ నీ చేతే రక్షించబడుతున్నాయి. నీ లేని ఏదీ, స్థావర జంగమమూ, ఈ జగత్తులో లేదు.
విద్యతే త్వద్గృహీతం తు సద్యో నశ్యతి వై జగత్ । త్వమాత్మా సర్వభూతానాం సతాం సత్వస్వరూపవాన్
నీ చేత పట్టుకోబడని దేనికైనా వెంటనే నాశనం కలుగుతుంది. నీవే సమస్త భూతాల ఆత్మ, సజ్జనులకు సత్యస్వరూపుడవు.
రాజసానాం రజస్త్వం చ తామసానాం తమస్తథా । చతుష్పదాం భవాన్దేవ చతుఃశృంగస్త్రిలోచనః
రజోగుణులలో నీవే రజస్సు, తమోగుణులలో నీవే తమస్సు. దేవా! నీవు నాలుగు కాళ్లు, నాలుగు కొమ్ములు, మూడు కళ్ళతో ఉన్నవాడవు.
సప్తహస్తస్త్రిధా బద్ధో వృషరూప నమోస్తు తే । సర్వయజ్ఞమయో ధర్మస్త్వయి విగ్రహవిగ్రహః
ఏడు చేతులతో, మూడు విధాలుగా బంధించబడి, వృషభరూపుడవైన నీకు నమస్కారం. అన్ని యజ్ఞములు ధర్మంలోనే లీనమై, అవి నీలో రూపం దాలుస్తాయి.
సాక్షాద్దృష్టోసి లోకేశ దేవ తుభ్యం నమోనమః । హృదిస్థః సర్వభూతానాం పుణ్యపాపేక్షితా భవాన్
ప్రపంచాధిపతివా! నిన్ను ప్రత్యక్షంగా చూచాను. దేవా! నీకు పునఃపునః నమస్కారం. నీవు సమస్త భూతాల హృదయాల్లో నివసిస్తూ, పుణ్యాన్ని కోరువారికి ఆశ్రయమవుతావు.
తేన శాస్తా చ భూతానాం దాతా దేవ ప్రశాసితా । ప్రవర్త్తకో హి ధర్మస్య దేవదండధరో భువి
అందువల్ల, దేవా! నీవే భూతాలకు పాలకుడు, దాత, శాసకుడు. నీవే ధర్మాన్ని ప్రారంభించి, భూమిపై దండాన్ని ధరించే దేవుడు.
సర్వధర్మమయం సారమేకం వద సునిశ్చితమ్ । యమ ఉవాచ- పరితుష్టోఽస్మి తే విప్ర స్తోత్రేణ చ విశేషతః
అన్ని ధర్మాల సారాన్ని, ఒకటిగా, నిశ్చయంగా చెప్పు. యముడు చెప్పాడు — బ్రాహ్మణా! నీ స్తోత్రంతో నేను ఎంతో సంతోషించాను.
తథాప్యాగమ ధర్మేణ మాన్యోసి మమ సత్తమ । యన్న కస్యచిదాఖ్యాతం తద్గోప్యం పరమం మమ
అయినా, నీవు ఆగమధర్మాన్ని పాటించేవాడవు కాబట్టి నాకు గౌరవప్రదుడవు. ఎవరికీ చెప్పని నా పరమ రహస్యాన్ని నీకు తెలియజేస్తాను.
సారముద్ధృత్య సర్వేషాం యదేకం నిశ్చితం మయా । మహానిరయసంఘాతాన్నిర్వాసనకరం పరమ్
అన్ని ధర్మాల సారాన్ని తీసుకుని, నేను ఒకటే నిశ్చయించాను. అది మహా నరకబంధనాల నుంచి విముక్తి కలిగించే ఉత్తమ మార్గం.
అనాఖ్యేయమపి బ్రహ్మన్వక్ష్యే వినయతోషితః
ఇది చెప్పకూడదనుకున్నా కూడా, బ్రాహ్మణా! నీ వినయానికి సంతోషించి, నేను నీకు చెప్పబోతున్నాను.
స్యుర్మోహాయ చరాచరస్య జగతస్తే తే పురాణాగమాస్తాం తామేవ హి దేవతాం పరమికాం జల్పంతు కల్పే విధౌ । సిద్ధాంతే పునరేక ఏవ భగవాన్విష్ణుః సమస్తాగమ-వ్యాపారేషు వివేకినాం వ్యతికరం నీతేషు నిశ్చీయతే
ఈ పురాణాగమాలు చరాచర జగత్తుకు మోహం కలిగించేందుకే చెప్పబడ్డాయి. అవి సృష్టిలో పరమదేవతను వర్ణించవచ్చు. కాని అంతిమంగా, అన్ని ఆగమాల విశేషాలు విడిచిపెడితే, జ్ఞానులకు ఒక్క విష్ణువే పరమాత్మగా తెలుస్తాడు.
భవో బ్రహ్మా చ విష్ణుశ్చ త్రయమేవ త్రయీ మతా । దీపోఽగ్నిర్వర్తిస్నేహైస్తు యథా విప్ర తథా హరిః
శివుడు, బ్రహ్మ, విష్ణువు — ఈ ముగ్గురూ త్రయీగా భావించబడతారు. దీపానికి అగ్ని, వత్తి, నెయ్యి ఎలా కలిసివుంటాయో, హరిలో కూడా అలానే మూడు రూపాలు కలిసివున్నాయి.
సమారాధ్య హరిం భక్త్యా గోలోకాన్ప్రాప్నుయాచ్ఛుభాన్ । ఆరాధితే హరౌ కామాః సర్వే కరతలే స్థితాః
హరిని భక్తితో పూజిస్తే, శుభమైన గోలొకాలను పొందుతారు. హరిని ఆరాధించినప్పుడు, అన్ని కోరికలు చేతిలోనే ఉంటాయి.
దానమేవ పరం శ్రేష్ఠం సర్వపుణ్యేషు వై ద్విజ । దానేన నశ్యతే పాపం సర్వం దానేన లభ్యతే
అన్ని పుణ్య కార్యాలలో దానం అత్యుత్తమం, ఓ ద్విజులారా. దానంతో అన్ని పాపాలు పోతాయి, దానంతో అన్నీ లభిస్తాయి.
నిత్యం నైమిత్తికం కామ్యమన్యదభ్యుదయాత్మకమ్ । అన్యం చ పరమం దానమితి పంచవిధం స్మృతమ్
దానం ఐదు విధాలుగా గుర్తించబడింది — నిత్యం, నైమిత్తికం, కామ్యంగా, అభ్యుదయానికి, ఇంకా పరమమైన దానం.
ప్రాతర్మధ్యాపరాహ్ణేషు త్రిషు కాలేషు యత్నతః । యత్కించిదపి దాతవ్యం నిత్యమేవ ప్రకీర్తితమ్
ఉదయం, మధ్యాహ్నం, సాయంత్రం — ఈ మూడింటిలోనూ శ్రద్ధగా ఏదైనా చిన్నదైనా ఇవ్వడం నిత్యదానం అని చెప్పబడింది.
శూన్యం దినం న కర్తవ్యమాత్మార్థం హితమిచ్ఛతామ్ । యస్మిన్కులే తు దత్తం యత్తత్రతత్రోపతిష్ఠతి
తమ మేలుకోసం కోరేవారు ఒక్కరోజు కూడా ఖాళీగా వదిలిపెట్టకూడదు. ఏ కుటుంబంలో ఏదైనా దానం చేస్తే, దాని ఫలం అక్కడే లభిస్తుంది.
యః స్వయం భక్షయేన్మోహాదదత్వా బుద్ధివర్జితః । ఉత్పాదయామ్యహం రోగం తస్య భోగనివారణమ్
యవ్వనంతో, జ్ఞానం లేకుండా, ఎవరు తాము తినేసి దానం చేయకపోతారో, వారి ఆనందానికి అడ్డుగా నేను వారికి వ్యాధిని కలిగిస్తాను.
తేషు కార్యేషు సంతుష్టం బహుపీడాప్రదాయకమ్ । మందానలేన సంయుక్తం ద్వారం సంతాపకారకమ్
అలాంటి వారికి నేను బాధను తెచ్చే తలుపు, మెల్లగా మండే అగ్ని, ఎన్నో కష్టాలను కలిగించే దుఃఖాన్ని, పనుల్లో అసంతృప్తిని కలిగిస్తాను.
త్రిషు కాలేషు నో దత్తం బ్రాహ్మణేషు సురేషు యైః । స్వయం తు భుంజతే మిష్టం పాపం తైస్తు మహత్కృతమ్
బ్రాహ్మణులకు లేదా దేవతలకు మూడుసార్లు దానం చేయకుండా, తామే రుచికరమైన భోజనం తినేవారు, వారు గొప్ప పాపం చేస్తారు.
ప్రాయశ్చిత్తేన రౌద్రేణ తానహం పరిశోధయే । ఉపవాసైర్మహీదేవ కాయశోషకరాదికైః
ఓ భూమీశ్వరా, కఠినమైన ప్రాయశ్చిత్తాలతో, ఉపవాసాలతో, శరీరాన్ని వాడిపోయే విధాలుగా నేను వారిని శుద్ధి చేస్తాను.
చర్మకారో యథా చర్మకుండస్యోపరి నిర్ఘృణే । శోధయేచ్చ కశాద్యైశ్చ కుద్రవ్యం స్ఫోటయేద్యథా
ఎలా ఒక చర్మకారుడు దయ లేకుండా చర్మాన్ని కత్తితో తీయడో, చెడు వస్తువును చీల్చడో, అలాగే నేనూ శుద్ధి చేస్తాను.
తథాహం పాపకర్తారం శోధయామి న సంశయః । ఔషధీనాం సుయోగైశ్చ కషాయైః కటుకైర్ధ్రువమ్
అలాగే, పాపం చేసినవారిని నేను తప్పకుండా శుద్ధి చేస్తాను — మంచి మందులతో, చేదు కషాయాలతో, దీనిలో సందేహం లేదు.