యమ ఉవాచ- ఇహ క్షీణాయుషాం పుంసాం వాసః పుణ్యవతాం భవేత్ । అయం వై ధర్మరాజస్య లోకో ధర్మః ప్రకీర్తితః
యముడు ఇలా అన్నాడు — ఇక్కడ ఆయువు ముగిసిన పుణ్యవంతులకు నివాసం ఉంటుంది. ఇది ధర్మరాజుని లోకం, ధర్మమయమైన స్థలం.
సౌఖ్యభూమిరియం సర్వా ధర్మరాజోఽహమీశ్వరః । పుణ్యాపుణ్యానుసారేణ జంతూనాం సుఖదుఃఖదః
ఇది అన్ని విధాలా సుఖభూమి. ఇక్కడ నేను ధర్మరాజుని, పుణ్యపాపాల ప్రకారం ప్రాణులకు సుఖం లేదా దుఃఖం ఇస్తాను.
పాపినాం యమరూపోఽస్మి నృణాం నిరయదాయకః । తథా పుణ్యవతాం సౌఖ్య స్వర్గదో ధర్మ మూర్తిమాన్
పాపులకు నేను యమునిగా, నరకాన్ని ఇచ్చేవాడిని; పుణ్యవంతులకు నేను ధర్మమూర్తిగా, సుఖాన్ని, స్వర్గాన్ని ప్రసాదించేవాడిని.
గచ్ఛ విప్ర త్వమద్యైవ నిలయం స్వం యథాగతః । అద్యాపి దశవర్షాణామాయుస్తే పరివర్తతే
బ్రాహ్మణుడా! నువ్వు ఈ రోజు నుంచే, వచ్చినట్టు నీ ఇంటికి తిరిగి వెళ్ళు. నీకు ఇంకా పదేళ్ళ ఆయువు మిగిలి ఉంది.
క్షయే తవాయుషః ప్రాప్తిర్లోకస్యాస్య భవిష్యతి । ప్రష్టవ్యం చ త్వయా హ్యన్యత్పృచ్ఛస్వ ప్రబ్రవీమి తే
నీ ఆయుష్కాలం ముగిసినప్పుడు, ఈ లోకంలోని ప్రజలు నిన్ను పొందుతారు. ఇంకేదైనా అడగాలనుకుంటే అడుగు, నేను నీకు చెప్పుతాను.
బ్రాహ్మణ ఉవాచ- యత్కృత్వా సుమహత్పుణ్యం స్వర్గః స్యాద్బ్రూహి తన్మమ । సర్వస్య హి ప్రమాణంత్వం ధర్మాధర్మవినిశ్చయే
బ్రాహ్మణుడు ఇలా అడిగాడు — ఏ పని చేయడం వల్ల గొప్ప పుణ్యం కలిగి స్వర్గం లభిస్తుందో నాకు చెప్పు. ధర్మం, అధర్మం విషయంలో నువ్వే అందరికీ ప్రమాణం.
యది దేవ మయా సమ్యగ్గంతవ్యం నిజమందిరే । తద్బ్రూహి కర్మణా కేన పతంతి నరకే నరాః
దేవా! నేను నీ స్వగృహానికి సరిగ్గా చేరాలంటే, ఏ కార్యం వల్ల మనుషులు నరకానికి పడతారో చెప్పు.
వ్రజంతి కేన వై స్వర్గం తత్సర్వం కృపయా వద । యమ ఉవాచ- కర్మణా మనసా వాచా యే ధర్మవిముఖా నరాః
ఏ పనివల్ల వారు స్వర్గానికి వెళ్తారో కూడా దయచేసి అన్నీ చెప్పు. యముడు ఇలా చెప్పాడు — పనిలో, మనసులో, మాటలో ధర్మానికి విరుద్ధంగా ప్రవర్తించే వారు—
విష్ణుభక్తివిహీనా యే తే వై నిరయగామినః । పశ్యంతి భేదబుద్ధ్యా యే బ్రహ్మాణం శంకరం హరిమ్
విష్ణువుకు భక్తి లేని వారు నరకానికి పోతారు. బ్రహ్మ, శంకరుడు, హరి వీరిలో తేడా చూస్తూ వేరుగా భావించే వారు—
విరక్తా విష్ణువిద్యాసు నరా నిరయగామినః । కులదేశోచితం కర్మ యస్త్యక్త్వాన్యత్సమాచరేత్
విష్ణువు జ్ఞానంలో ఆసక్తి లేని వారు నరకానికి పోతారు. తన కుటుంబానికి, దేశానికి తగిన పనులు వదిలేసి, వేరే పనులు చేసే వారు—
కామాద్వా యది వా మోహాత్స యాతి నరకం నరః । అయాజ్యయాజకశ్చైవ యాజ్యానాం చ వివర్జకః
కామంతోనో, మాయతోనో అలా చేసినా, అలాంటి వారు నరకానికి వెళ్తారు. చేయకూడని యజ్ఞాలు చేసి, చేయాల్సినవి వదిలిపెట్టేవారు—
విరతో విష్ణువిద్యాసు స భుంక్తే నరకాన్బహూన్ । అదత్వా పితృదేవేభ్యో విప్రేభ్యో మర్త్యబంధుషు
విష్ణువు జ్ఞానాన్ని వదిలిపెట్టినవాడు అనేక నరకాలను అనుభవిస్తాడు. పితృదేవతలకు, దేవతలకు, బ్రాహ్మణులకు, మానవ బంధువులకు దానం చేయకుండా ధనంతో మరణించే పాపి—
సధనో మ్రియతే పాపః స యాతి నరకాన్బహూన్ । సర్వాణ్యన్నాని సిద్ధాని పాకభేదం కరోతి యః
ధనంతో మరణించిన పాపి అనేక నరకాలకు పోతాడు. అన్నం సిద్ధంగా ఉన్నప్పుడు వంటలో తేడాలు చేసే వారు—
అవైశ్వదేవం భుంజీత స యాతి నరకం చిరమ్ । బహుద్రోహేణ భూతానాం యేఽజయంతి ధనం ద్విజ
వైశ్వదేవం చేయకుండా తినేవాడు చాలా కాలం నరకంలో ఉంటాడు. ప్రాణులకు అన్యాయం చేసి ధనం సంపాదించే వారు, బ్రాహ్మణుడా—
ధనవంతో నిరయగా దాంభికా దుఃఖభాగినః । నాస్తిక్యాదథ వా లోభాన్మోహాత్కాలే యథోదితే
ధనవంతులు, మాయతో జీవించే వారు, దుర్మార్గులు నరకానికి పోతారు. నాస్తికత్వం, లోభం, మాయ వల్ల అయినా, నిర్ణీత సమయంలో—
భక్త్యా న శ్రాద్ధదా యే స్యుః పచ్యంతే నరకేషు తే । దీయమానస్య విత్తస్య బ్రాహ్మణేభ్యస్తు పాపకృత్
భక్తితో శ్రాద్ధం చేయని వారు నరకంలో ఉడికిపోతారు. బ్రాహ్మణులకు ధనం ఇస్తున్నప్పుడు దాన్ని అడ్డుకునే పాపి—
విఘ్నమాచరతే యోఽసౌ నరో నిరయగో భవేత్ । సామాన్య దక్షిణాం లబ్ధ్వా గృహ్ణాత్యేకో విమోహతః
బ్రాహ్మణులకు ధానం ఇస్తున్నప్పుడు అడ్డుపడే వాడు నరకవాసి అవుతాడు. ఒకరు మాయతో సామాన్య దక్షిణను ఒంటరిగా తీసుకుంటే—
నాస్తిక్యభావనిరతో నరః స్యాన్నరకాలయే । అసహిష్ణుతయా తస్య గుణానాం కారణం భవేత్
నాస్తిక భావనలో మునిగిపోయిన వాడు నరకంలో నివసిస్తాడు. అతని అసహనమే అతని దోషాలకు కారణమవుతుంది.
మహత్పాపం సముత్పన్నం కారణం నరకస్య తత్ । నిర్దోషాం సుహృదాం భార్యాం త్యజన్కాలేన యాతి యః
ఇది గొప్ప పాపానికి కారణమవుతుంది, అదే నరకానికి దారి. నిందలేని, మిత్రురాలైన భార్యను సమయానికి వదిలేసే వాడు—
న వహేత యశస్తేషాం స నరో నరకే పతేత్ । అధర్మం ధర్మమితి యో వదన్మోహవశం గతః
ఆమె గౌరవాన్ని నిలబెట్టడు; అలాంటి మనిషి నరకంలో పడతాడు. మాయవశుడై అధర్మాన్ని ధర్మమని చెప్పేవాడు—
హైతుకో నాస్తికో యస్తు స నరో నిరయాలయః । మనసా యోఽన్యభావేన వచసా చాన్యథా వదేత్
కారణాల మీద నమ్మకం ఉంచి నాస్తికుడై ఉండే వాడు నరకవాసి. మనసులో ఒకటి ఉంచి, మాటలో వేరేలా మాట్లాడేవాడు—
హృదయం కలుషం కుర్యాత్స నరో నరకే వసేత్ । అవమన్య చ యే యాంతి భగవత్కీర్తనం నరాః
హృదయాన్ని మలినంగా చేసుకునే వాడు నరకంలో ఉంటాడు. భగవంతుని కీర్తన జరుగుతున్నప్పుడు దాన్ని తక్కువగా చూసే వారు—
తే యాంతి నరకం ఘోరం తేన పాపేన కర్మణా । పశ్యంతో భగవద్ద్వారం నామశాస్త్ర పరిచ్ఛదమ్
ఆ పాపమైన పనివల్ల, భగవంతుని ద్వారం, ధర్మశాస్త్రాల పేర్లు కనబడుతున్నా కూడా, వారు భయంకరమైన నరకానికి పోతారు.
అకృత్వా తత్ప్రణామాది తే యాంతి నరకౌకసః । వినాపరాధేన నరాః కృత్వా పత్న్యధివేదనమ్
ఆ స్థలంలో నమస్కారం చేయకుండా ఉండేవారు నరకంలో పడతారు. అలాగే, ఎలాంటి తప్పు లేకపోయినా భార్యతో కఠినంగా మాట్లాడేవారు కూడా నరకానికి వెళ్తారు.
త్యజంతి సుకలత్రం యే తే యాంతి నరకే నరాః । న శృణోతి గురోర్వాక్యం ధర్మశాస్త్రం చ యో నరః
మంచి భార్యను వదిలేసే వారు నరకంలో పడతారు. గురువు మాటలు, ధర్మశాస్త్రం వినని మనిషి కూడా అలాగే నరకానికి వెళ్తాడు.
పరేషాం చేతసః క్లేశకారీ నిరయగో భవేత్ । పశ్యతాం బంధు బాలానాం ప్రకర్షీ మిష్టమశ్నుతే
ఇతరుల మనసుకు బాధ కలిగించేవాడు నరకవాసి అవుతాడు. బంధువులు, పిల్లలు చూస్తుండగానే, అతను ఎక్కువ ఆనందాలు అనుభవిస్తాడు.
స యాతి నరకం ఘోరం కేవలోదరపూరకః । తులా మకర మేషేషు ప్రాతః స్నానం న యశ్చరేత్
తన పొట్ట నింపుకోవడమే ధ్యేయంగా పెట్టుకున్నవాడు భయంకరమైన నరకానికి పోతాడు. అలాగే, తుల, మకర, మేష రాశుల్లో ఉదయం స్నానం చేయని వాడు కూడా నరకానికి వెళ్తాడు.
నద్యాదిషు చ నాస్తిక్యస్తస్య స్యాన్నరకాలయః । వైష్ణవం జనమాలోక్య నాభ్యుత్థానం కరోతి యః
నదుల్లో లేదా అలాంటి ప్రదేశాల్లో నమ్మకం లేని వాడికి నరకమే నివాసం. విష్ణుభక్తుడిని చూసి లేచి గౌరవించని వాడు కూడా నరకానికి వెళ్తాడు.
ప్రణయాదరతో విప్ర స నరో నరకాతిథిః । కాష్ఠైర్వా శంకుభిర్వాపి శూలైరశ్మభిరేవ చ
ప్రేమతో, గౌరవంతో పలకరించని వాడు నరకానికి అతిథి అవుతాడు. మార్గాన్ని దారిలో మట్టికట్టలు, కఠిన వస్తువులతో అడ్డుకునేవారు కూడా నరకంలో పడతారు.
యే మార్గాంశ్చైవ రుంధంతి తే వై నిరయగామినః । ఆద్యం పురుషమీశానం సర్వలోకమహేశ్వరమ్
ఇలా మార్గాలను అడ్డుకునేవారు నిశ్చయంగా నరకానికి వెళ్తారు. అలాగే, సమస్త లోకాల అధిపతి అయిన పరమాత్మను ధ్యానించని వారు కూడా నరకవాసులు.