వద భూయోఽపి భూయిష్ఠం పిబామస్తావకం వచః । పాయంపాయం న తృప్యామో వయం సూత తదుత్తమమ్
మరలా, మరింతగా మాట్లాడవు. నీ మాటలను మేము పానీయంలా పానిస్తూ ఉన్నాం. మళ్లీ మళ్లీ వినినా మాకు తృప్తి రావడం లేదు, సూతా, నీ ఉత్తమమైన ఉపన్యాసానికి.
సూత ఉవాచ- అత్రాప్యుదాహరంతీమమితిహాసం పురాతనమ్ । సంవాదమాదిలోకస్య జగతాం జగదీశితుః
సూతుడు చెప్పాడు — ఇక్కడ కూడా ఒక పురాతన కథను ఉదాహరిస్తాను. అది జగత్తుకు అధిపతియైన భగవంతుడు, మొదటి ప్రాణి మధ్య సంభాషణ.
షట్సహస్రాణిచోచ్ఛ్రాయో విస్తారేణ పునస్త్రయమ్ । ఏవం నవసహస్రాణి యోజనానాం విధాయ చ
దాని ఎత్తు ఆరు వేల యోజనాలు, వెడల్పు మూడు వేల యోజనాలు. ఇలా కలిపి తొమ్మిది వేల యోజనాలు ఏర్పడినవి.
వామయా దంష్ట్రయా గృహ్య ఉద్ధృతాదౌ వసుంధరా । దివ్యవర్షసహస్రం వై దంష్ట్రయా ధారితా మహీ
వామదంతంతో భూమిని పైకి ఎత్తి, ఆ దంతంతో వెయ్యి దివ్య సంవత్సరాలు భూమిని మోయాడు.
ధర్మాఖ్యానప్రసంగేన సోవాచ వినయాద్విభుమ్ । పృథివ్యువాచ- ఏతే ద్వాదశ మాసా వై షష్టిర్దినశతత్రయమ్
ధర్మకథ సందర్భంలో ఆమె వినయంగా భగవంతుణ్ని అడిగింది. భూమి ఇలా చెప్పింది — ఇవే పన్నెండు నెలలు, మూడువందల అరవై రోజులు.
ఏషాం కిముత్తమం పుణ్యం ప్రియం చ తవ కేశవ । పవిత్రః కార్తికో మాసస్తులాసంస్థే దివాకరే
ఈ నెలల్లో, నీకు ఏది అత్యంత పుణ్యమయమైనది, ప్రియమైనది, కేశవా? కార్తీక మాసం పవిత్రమైనది, సూర్యుడు తులారాశిలో ఉన్నప్పుడు.
మకరస్థే రవౌ మాసః పురాణే పావనః స్మృతః । మేషస్థే మాధవో మాసో భాస్కరే పఠ్యతే బుధైః
సూర్యుడు మకరరాశిలో ఉన్నప్పుడు ఆ మాసం పురాణాలలో పవిత్రమైనదిగా చెప్పబడింది. సూర్యుడు మేషరాశిలో ఉన్నప్పుడు మాధవ మాసంగా పండితులు పేర్కొంటారు.
మార్గశీర్షోఽపి మాసానాం పావనః పరికీర్తితః । ఏవం మాసాః పవిత్రాస్తే వాసరాః కేపి కీర్తితాః
మాసాల్లో మార్గశిర మాసం కూడా పవిత్రమైనదిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇలా ఈ నెలలు పవిత్రమైనవే. వాటిలో ఏ రోజులు పవిత్రమైనవిగా చెప్పబడ్డాయి?
యుగాదయో యుగాంతాశ్చ తథా కల్పాదయోఽపి చ । సర్వేభ్యోఽప్యధికం మాసమేతేభ్యో వద పావనమ్
యుగాల ప్రారంభాలు, అంత్యాలు, అలాగే కల్పాల మొదటలు — వీటన్నింటికంటే శ్రేష్ఠమైన పవిత్రమైన మాసం ఏదో నాకు చెప్పు.
సర్వయజ్ఞమయ శ్రీమన్నేకం నిశ్చిత్య మే వద । వరాహ ఉవాచ- విధినావిధినాచైవ యే యజంతి నరాధమాః
అన్ని యజ్ఞాల సారమైన ఒకే మాసాన్ని నిర్ణయించి నాకు చెప్పు, మహాత్మా. వరాహుడు ఇలా అన్నాడు — నియమంగా కాని, నియమం తప్పుగా కాని, పూజ చేసే వారు —
మాధవే మాసి మాం భక్త్యా తైశ్చ పూజ్యోఽస్మ్యహం సదా । హిరణ్యాక్షో వరారోహే మాధవే తు మధుర్హత
మాధవ మాసంలో భక్తితో నన్ను పూజించే వారు ఎప్పుడూ నాకు ఆరాధ్యులు. మాధవ మాసంలోనే, సుందరివా, హిరణ్యాక్షుడు సంహరించబడ్డాడు.
ఆదిదైత్యావుభావేతౌ హత్వా త్వం తు సముద్ధృతా । త్రేతాయుగే త్రయీ ధర్మో జ్ఞానవర్ణవ్యవస్థితిః
ఆ ఇద్దరు ఆదిదానవులు సంహరించబడి, నీవు రక్షించబడింది. త్రేతాయుగంలో త్రయీ ధర్మం, జ్ఞానం, వర్ణవ్యవస్థ స్థాపించబడింది.
మాధవే మాసి సంభూతా తేన మే మాధవఃప్రియః । త్రేతాయుగం తృతీయాయాం శుక్లాయాం మాసి మాధవే
మాధవ మాసంలోనే నేను అవతరించాను; అందుకే మాధవ మాసం నాకు ప్రియమైనది. త్రేతాయుగం మూడవ శుక్ల పక్షంలో, మాధవ మాసంలో ప్రారంభమైంది.
ప్రవృత్తం చ త్రయీ ధర్మాః ప్రవృత్తాస్తే ప్రవర్ద్ధితాః । అక్షయా సోచ్యతే లోకే తృతీయా హరివల్లభా
ఆ సమయంలో త్రయీ ధర్మాలు ప్రారంభమై, అభివృద్ధి చెందాయి. మూడవది, హరివల్లభ అయినది, లోకంలో అక్షయంగా ప్రసిద్ధి చెందింది.
స్నానే దానార్చనే శ్రాద్ధే జపే పూర్వజతర్ప్పణే । యేఽర్చయంతి యవైర్విష్ణుం శ్రాద్ధం కుర్వంతి యత్నతః
స్నానం, దానం, పూజ, శ్రాద్ధం, జపం, పితృ తర్పణం — వీటిలో యవాలతో విష్ణువును పూజించే వారు, శ్రద్ధను శ్రద్ధతో నిర్వహించే వారు —
తేషాం దదామ్యహం సర్వం యన్మనోఽభీష్టముత్తమమ్ । యే దదంత్యపి దానాని ధన్యాస్తే ధార్మికా నరాః
వారి మనసు కోరినది, శ్రేష్ఠమైనది నేను వారికి ప్రసాదిస్తాను. దానం చేసే వారు ధన్యులు; అలాంటి మనుషులు ధార్మికులు.
యే యజంతి హరేర్నిత్యమధ్వరైర్వివిధైరపి । మాధవే యజతే యో మాం తేభ్యస్తదధికం ఫలమ్
హరిని ప్రతిరోజూ వివిధ యజ్ఞాలతో పూజించే వారు — మాధవ మాసంలో నన్ను పూజించే వారికి అందరికంటే ఎక్కువ ఫలం లభిస్తుంది.
స్నానం దానం జపో హోమస్తపో యజ్ఞ వ్రతాదికమ్ । వైశాఖే యత్కృతం దేవి తస్య పుణ్యఫలం శృణు
స్నానం, దానం, జపం, హోమం, తపస్సు, యజ్ఞం, వ్రతాలు — వీటిని వైశాఖ మాసంలో చేసే వారికి వచ్చే పుణ్యఫలాన్ని విను, దేవీ.
మన్వంతరాణాం కోట్యస్తు దశపంచ చ సప్త చ । మత్సాన్నిధ్యగతాస్తేపి తిష్ఠంతి భయవర్జితాః
పదులు, ఐదులు, ఏడులు కోట్ల మన్వంతరాలు గడిచినా — నా సన్నిధికి వచ్చినవారు భయములేకుండా ఉంటారు.
యద్యపి స్యుర్గ్రహాః సర్వే క్రూరా జన్మవ్యయాష్టకాః । ప్రాతఃస్నానేన వైశాఖే సర్వే సౌమ్యా భవంతి తే
ప్రతి గ్రహం కూడా క్రూరంగా, జనన మరణాలకు కారణమైనా, వైశాఖ మాసంలో ఉదయం స్నానం వల్ల అవన్నీ మంగళకరంగా మారుతాయి.
వైశాఖే మాసి యో విప్రాన్భోజయేద్భక్తితత్పరః । సిక్థేసిక్థే భవేత్తృప్తిః పితౄణాం యుగసంఖ్యయా
వైశాఖ మాసంలో భక్తితో బ్రాహ్మణులను భోజనం పెట్టే వారికి — పితృదేవతలకు యుగాల సంఖ్యంత తృప్తి కలుగుతుంది.
యచ్ఛంతి తత్ర మధురాధికభోజనాని యే వాయవాశన తిలోదక భోజనాని । ఛత్రాంబరాణి చరణోచితరక్షణాని ధన్యాస్త ఏవ పరితోషకరాహి విష్ణోః
అక్కడ మధురమైన, ఎక్కువ భోజనాలు, యవ భోజనం, తిల జలం, భోజనాలు, గొడుగులు, వస్త్రాలు, పాదరక్షలు ఇచ్చేవారు — వారు నిజంగా ధన్యులు, విష్ణువును సంతృప్తిపరిచేవారు.
విశేషాదిహ దాతవ్యాస్తిలా మధుసమన్వితాః । ధర్మాయ బృహతే దీర్ఘ దురితక్షయ హేతవే
ఇక్కడ ప్రత్యేకంగా తేనె కలిపిన తిలలను దానం చేయాలి — ధర్మానికి, దీర్ఘాయుష్కు, పాపక్షయానికి ఇది కారణం.
ఏవంకృతే తు యత్పుణ్యం ప్రాప్యతే మనుజైశ్చ తైః । తత్కైర్గణయితుం శక్యం వర్షకోటిశతైరపి
ఇలా చేసే మనుషులకు లభించే పుణ్యం — వందల కోట్ల సంవత్సరాలు గడిచినా లెక్కించలేము.
పుత్రపౌత్రాదిసంపత్తి దీర్ఘాయూంషి యథేప్సితమ్ । ఇహాప్నోతి పరత్రాపి మామేవ ప్రతిపద్యతే
కావలసినంతగా కుమారులు, మనవళ్లు, సంపద, దీర్ఘాయువు — ఇవన్నీ ఇక్కడ లభిస్తాయి; పరలోకంలోనూ నన్నే పొందుతారు.
అనేకజన్మార్జిత పాతకావలీ విలీయతే మాధవ మజ్జనేన । జనస్య తత్రోషసి పుణ్యతీర్థే యథావిధానం శ్రయతే తథా వా
అనేక జన్మల్లో కూడిన పాపపుంజం మాధవ మాసంలో స్నానం వల్ల కరిగిపోతుంది; ఆ పవిత్రతీర్థంలో, నియమానుసారం లేదా యథాశక్తి చేసిన వారికి పుణ్యం లభిస్తుంది.
యః పరిత్యజ్య వైశాఖం వ్రతమన్యదుపాచరేత్ । స కరస్థం మహారత్నం హిత్వా లోష్టం హి యాచతే
వైశాఖ మాస వ్రతాన్ని వదిలిపెట్టి, ఇంకొక వ్రతాన్ని ఆచరించే వాడు, చేతిలో ఉన్న గొప్ప రత్నాన్ని పారేసి, మట్టికట్ట కోసం అడుగుతున్నవాడిలా ఉంటాడు.
సూతఉవాచ- ఏవం స భగవాన్పూర్వమాదిదేవో వదద్విభుః । మాధవం మాసముద్దిశ్య జగత్యాం జగతీధరః
సూతుడు ఇలా చెప్పాడు — ఇలా పూర్వకాలంలో, జగత్తును ధారించిన ఆ ఆదిదేవుడు, భూమిపై మాధవ మాసాన్ని ఉద్దేశించి ఈ మాటలు పలికాడు.
కిమత్ర బహునోక్తేన న తదస్తి మహీసురాః । యదప్రాప్యం భవేన్మాసి మాధవే మాధవార్చనాత్
ఇక్కడ ఎక్కువగా చెప్పాల్సిన అవసరం లేదు, మహర్షులారా! మాధవ మాసంలో మాధవుని ఆరాధన చేస్తే, సాధించలేనిది ఏదీ లేదు.
శృణుధ్వం చ పురావృత్తమిహార్థే పరమాద్భుతమ్ । బ్రాహ్మణస్య చ సంవాదం యమస్య చ మహాత్మనః
ఇప్పుడు ఈ విషయానికి సంబంధించిన ఒక పురాతనమైన, అద్భుతమైన కథను వినండి — అది ఒక బ్రాహ్మణుడు, మహాత్ముడైన యముడు మధ్య జరిగిన సంభాషణ.