ధర్మమార్గో న దృష్టో హి శ్రుతో నైవ కదా త్వయా । లోభో మాతాపితా భ్రాతా లోభః స్వజనబాంధవాః
ధర్మమార్గాన్ని ఎప్పుడూ చూడలేదు, వినలేదు కూడా. లోభమే నీ తల్లి, తండ్రి, అన్నదమ్ములు, బంధువులుగా మారిపోయింది.
పాలితో లోభ ఏవైకస్త్యక్త్వా ధర్మం సదైవ హి । తస్మాద్దుఃఖీ భవాఞ్జాతో దారిద్రేణాతి పీడితః
ఎప్పుడూ ధర్మాన్ని వదిలేసి లోభాన్ని మాత్రమే పట్టుకున్నావు. అందుకే నీవు దారుణమైన దారిద్ర్యంలో బాధపడుతున్నావు.
దినేదినే మహాతృష్ణా హృదయే తే ప్రవర్త్తతే । యదాయదా గృహే ద్రవ్యం వృద్ధిమాయాతి తే సదా
ప్రతి రోజూ నీ హృదయంలో పెద్ద తృష్ణ పెరుగుతుంది. ఇంట్లో ధనం పెరిగినప్పుడల్లా నీ ఆశ కూడా పెరుగుతూనే ఉంటుంది.
తృష్ణయా దహ్యమానస్తు తదా త్వం వహ్నిరూపయా । రాత్రౌ వా త్వం ప్రసుప్తస్తు లోభం చింతయసేఽధికమ్
ఆశ అనే అగ్నిలో కాలిపోతూ, నిద్రలోనైనా, మేలులోనైనా, లోభాన్ని మరింతగా ఆలోచిస్తావు.
దినం ప్రాప్య మహామోహైర్వ్యాపితో హి సదైవ హి । సహస్రం లక్షతః కోటిః కదావార్బుదమేవ చ
ప్రతి రోజూ నీవు మహా మాయలో మునిగిపోయి ఉంటావు — 'ఎప్పుడు నాకు వెయ్యి, లక్ష, కోటి, అరబుదం వస్తుందో' అని ఎప్పుడూ ఆలోచిస్తుంటావు.
భవిష్యతి కదా ఖర్వో నిఖర్వశ్చాథ మే గృహే । ఏవం సహస్రలక్షం చ కోటిరర్బుదమేవ చ
'ఎప్పుడు నా ఇంట్లో ఖర్వం, నిఖర్వం వస్తాయో? ఇలా వెయ్యి, లక్ష, కోటి, అరబుదం వస్తాయో?' అని ఎప్పుడూ తలచుకుంటావు.
ఖర్వో నిఖర్వః సంజాతస్తృష్ణా నైవ ప్రగచ్ఛతి । ఏవం కాలం పరిత్యజ్య వృద్ధిమాయాతి సర్వదా
ఖర్వం, నిఖర్వం వచ్చినా నీ తృష్ణ తీరదు. ఇలా కాలాన్ని పక్కన పెట్టి నీ ఆశ ఎప్పుడూ పెరుగుతూనే ఉంటుంది.
నైవ దత్తం హుతం విప్ర భుక్తం నైవ కదా త్వయా । నిశ్చితం భూమిమధ్యే తత్క్షిప్తం పుత్రానజానతే
నీవు ఎప్పుడూ దానం చేయలేదు, హవనం చేయలేదు, ఆనందించలేదు బ్రాహ్మణా. భూమిలో పాతిన ఆ ధనాన్ని నీ కుమారులు కూడా తెలియదు.
అన్యమేవముపాయం తు ద్రవ్యాగమనకారణాత్ । కురుషే సర్వదా విప్ర లోకాన్పృచ్ఛసి బుద్ధిమాన్
ఇంకా ధనం సంపాదించాలనే కోరికతో ఎప్పుడూ కొత్త మార్గాలు వెతుకుతావు బ్రాహ్మణా, తెలివిగా అందరినీ అడుగుతుంటావు.
ఖనిత్రమంజనం వాదం ధాతువాదమతఃపరమ్ । పృచ్ఛమానో భ్రమస్యేకస్తృష్ణయా పరిమోహితః
నీవు తవ్వకం, రసవాదం, లోహాల గురించి తెలుసుకోవాలని అడుగుతుంటావు. తృష్ణ వల్ల మాయలో పడి ఒంటరిగా తిరుగుతుంటావు.
సర్వాంశ్చింతయసే నిత్యం కల్పాన్సిద్ధి ప్రదాయకాన్ । ప్రవేశం చిత్రవర్ణానాం చింతామణిం చ పృచ్ఛసి
నీవు ఎప్పుడూ అన్ని యుగాలను, ఫలితాన్ని ఇచ్చే కాలాలను మనసులో ఉంచుకుంటూ ఉంటావు. అద్భుతమైన రూపాలు కలిగినవారి ప్రవేశం గురించి, ఇంకా మనసు కోరికను తీరుస్తున్న చింతామణి గురించి కూడా అడుగుతావు.
తృష్ణానలేనదగ్ధోసి సుఖం నైవ ప్రగచ్ఛసి । తృష్ణానలప్రదీప్తోసి హాహాభూతోఽప్రచేతనః
కోరిక అనే అగ్నిలో నీవు కాలిపోతున్నావు, సుఖం నీకు దక్కడం లేదు. ఆ తపస్సు అగ్నిలో మునిగిపోయి, నీవు అయోమయంగా, జ్ఞానం కోల్పోయినవాడివైపోయావు.
ఏవంభూతోసి విప్రేంద్ర గతస్త్వం కాలవశ్యతామ్ । దారపుత్రేషు తద్ద్రవ్యం పృచ్ఛమానేషు వై త్వయా
ఇలా బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడా, నీవు కాలానికి లోనైపోయావు. భార్యా, కుమారుల కోసం ధనం కోసం వెతుకుతూ, వారు అడుగుతున్నప్పుడు నీవు ప్రయత్నించావు.
కథితం నైవ తద్దత్తం ప్రాణాంస్త్యక్త్వా గతో యమమ్ । ఏవం సర్వంమ యాఖ్యాతం వృత్తాంతం తవ పూర్వకమ్
ఆ ధనం గురించి నీవు చెప్పలేదు, ఇవ్వలేదు కూడా. ప్రాణాలను విడిచిపెట్టి, యముని వద్దకు వెళ్లిపోయావు. నీ గత కథ అంతా నేను ఇలా వివరించాను.
అనేన కర్మణా విప్ర నిర్ధనోసి దరిద్రవాన్ । సంసారే యస్య సత్పుత్రా భక్తిమంతః సదైవ హి
ఈ కార్యం వల్ల బ్రాహ్మణుడా, నీవు పేదవాడివైపోయావు. ఈ లోకంలో ఎవరికి మంచి కుమారులు, భక్తి ఉన్నవారు ఉంటే, వారు నిజంగా ధనికులు.
సుశీలా జ్ఞానసంపన్నాః సత్యధర్మరతాః సదా । సంభవంతి గృహే తస్య యస్య విష్ణుః ప్రసీదతి
మంచి స్వభావం, జ్ఞానం, సత్యధర్మంలో నిత్యం ఆసక్తి ఉన్న సంతానం, విష్ణువు ప్రసన్నుడైనవారి ఇంట్లోనే జన్మిస్తుంది.
ధనం ధాన్యం కలత్రం తు పుత్రపౌత్రమనంతకమ్ । సభుంక్తే మర్త్యలోకే వై యస్య విష్ణుః ప్రసన్నవాన్
విష్ణువు అనుగ్రహంతో ఎవరికైతే ఉంటుందో, వారు ఈ మానవ లోకంలో ధనం, ధాన్యం, భార్య, ఎన్నో కుమారులు, మనవళ్లు అనుభవిస్తారు.
వినా విష్ణోః ప్రసాదేన దారాః పుత్రా భవంతి న । సుజన్మ చ కులే విప్ర తద్విష్ణోః పరమం పదమ్
విష్ణువు అనుగ్రహం లేకుండా, బ్రాహ్మణుడా, భార్యా, కుమారులు లభించరు. మంచి వంశంలో జన్మ కూడా రాదు. ఆ పరమ పదం విష్ణువుకే చెందింది.
ఇతి శ్రీపద్మపురాణే పాతాలఖండే వైశాఖమాసమాహాత్మ్యే దేవశర్మోపాఖ్యానే ఏకోననవతితమోఽధ్యాయః
ఇలా శ్రీపద్మపురాణంలో పాతాళఖండంలో వైశాఖ మాస మహాత్మ్యంలో దేవశర్ముని కథగా తొంభై తొమ్మిదవ అధ్యాయం ముగిసింది.
ఋషయ ఊచుః - సూతసూతమహాప్రాజ్ఞ జీవజీవ శతంసమాః । యద్వయం పుణ్యసమయం శ్రావితా జగతో హితమ్
ఋషులు అన్నారు — సూతమహాశయా, నీవు శత సంవత్సరాలు ఆయురారోగ్యాలతో జీవించాలి. నీవు మాకు ఈ పుణ్యకథను వినిపించావు, ఇది లోకానికి మేలు చేస్తుంది.
వద భూయోఽపి భూయిష్ఠం పిబామస్తావకం వచః । పాయంపాయం న తృప్యామో వయం సూత తదుత్తమమ్
మరలా, మరింతగా మాట్లాడవు. నీ మాటలను మేము పానీయంలా పానిస్తూ ఉన్నాం. మళ్లీ మళ్లీ వినినా మాకు తృప్తి రావడం లేదు, సూతా, నీ ఉత్తమమైన ఉపన్యాసానికి.
సూత ఉవాచ- అత్రాప్యుదాహరంతీమమితిహాసం పురాతనమ్ । సంవాదమాదిలోకస్య జగతాం జగదీశితుః
సూతుడు చెప్పాడు — ఇక్కడ కూడా ఒక పురాతన కథను ఉదాహరిస్తాను. అది జగత్తుకు అధిపతియైన భగవంతుడు, మొదటి ప్రాణి మధ్య సంభాషణ.
షట్సహస్రాణిచోచ్ఛ్రాయో విస్తారేణ పునస్త్రయమ్ । ఏవం నవసహస్రాణి యోజనానాం విధాయ చ
దాని ఎత్తు ఆరు వేల యోజనాలు, వెడల్పు మూడు వేల యోజనాలు. ఇలా కలిపి తొమ్మిది వేల యోజనాలు ఏర్పడినవి.
వామయా దంష్ట్రయా గృహ్య ఉద్ధృతాదౌ వసుంధరా । దివ్యవర్షసహస్రం వై దంష్ట్రయా ధారితా మహీ
వామదంతంతో భూమిని పైకి ఎత్తి, ఆ దంతంతో వెయ్యి దివ్య సంవత్సరాలు భూమిని మోయాడు.
ధర్మాఖ్యానప్రసంగేన సోవాచ వినయాద్విభుమ్ । పృథివ్యువాచ- ఏతే ద్వాదశ మాసా వై షష్టిర్దినశతత్రయమ్
ధర్మకథ సందర్భంలో ఆమె వినయంగా భగవంతుణ్ని అడిగింది. భూమి ఇలా చెప్పింది — ఇవే పన్నెండు నెలలు, మూడువందల అరవై రోజులు.
ఏషాం కిముత్తమం పుణ్యం ప్రియం చ తవ కేశవ । పవిత్రః కార్తికో మాసస్తులాసంస్థే దివాకరే
ఈ నెలల్లో, నీకు ఏది అత్యంత పుణ్యమయమైనది, ప్రియమైనది, కేశవా? కార్తీక మాసం పవిత్రమైనది, సూర్యుడు తులారాశిలో ఉన్నప్పుడు.
మకరస్థే రవౌ మాసః పురాణే పావనః స్మృతః । మేషస్థే మాధవో మాసో భాస్కరే పఠ్యతే బుధైః
సూర్యుడు మకరరాశిలో ఉన్నప్పుడు ఆ మాసం పురాణాలలో పవిత్రమైనదిగా చెప్పబడింది. సూర్యుడు మేషరాశిలో ఉన్నప్పుడు మాధవ మాసంగా పండితులు పేర్కొంటారు.
మార్గశీర్షోఽపి మాసానాం పావనః పరికీర్తితః । ఏవం మాసాః పవిత్రాస్తే వాసరాః కేపి కీర్తితాః
మాసాల్లో మార్గశిర మాసం కూడా పవిత్రమైనదిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇలా ఈ నెలలు పవిత్రమైనవే. వాటిలో ఏ రోజులు పవిత్రమైనవిగా చెప్పబడ్డాయి?
యుగాదయో యుగాంతాశ్చ తథా కల్పాదయోఽపి చ । సర్వేభ్యోఽప్యధికం మాసమేతేభ్యో వద పావనమ్
యుగాల ప్రారంభాలు, అంత్యాలు, అలాగే కల్పాల మొదటలు — వీటన్నింటికంటే శ్రేష్ఠమైన పవిత్రమైన మాసం ఏదో నాకు చెప్పు.
సర్వయజ్ఞమయ శ్రీమన్నేకం నిశ్చిత్య మే వద । వరాహ ఉవాచ- విధినావిధినాచైవ యే యజంతి నరాధమాః
అన్ని యజ్ఞాల సారమైన ఒకే మాసాన్ని నిర్ణయించి నాకు చెప్పు, మహాత్మా. వరాహుడు ఇలా అన్నాడు — నియమంగా కాని, నియమం తప్పుగా కాని, పూజ చేసే వారు —