క్షేమమస్తి మహాభాగ పుణ్యకర్మసు చాగ్నిషు । నిరామయోఽసి చాంగేషు ధర్మం పాలయసే సదా
మహాభాగ! నీ పుణ్యకర్మలు, అగ్నికార్యాలు సక్రమంగా జరుగుతున్నాయా? నీ అవయవాల్లో ఆరోగ్యం ఉందా? నీవు ఎల్లప్పుడూ ధర్మాన్ని కాపాడుతున్నావా?
ఏవముక్త్వా మహాప్రాజ్ఞః పునః ప్రాహ మహీసురమ్ । కిం కరోమి ప్రియం కామం సుప్రియం తే ద్విజోత్తమ
ఇలా అడిగిన తరువాత, మహాప్రజ్ఞుడు మళ్లీ ఉత్తమ ద్విజుడిని ఇలా అడిగాడు— 'నీకు ఇష్టమైనది, ప్రియమైనది ఏదైనా చెప్పు, నేను అది చేస్తాను.'
నారద ఉవాచ- ఏవం సంభాష్య తం విప్రం విరరామ శుభం వచః । తతో విప్రో మహాభాగో వసిష్ఠం మునిపుంగవమ్
నారదుడు ఇలా అన్నాడు— ఆ బ్రాహ్మణునితో ఇలా మాట్లాడి, ఆయన మౌనంగా ఉన్నాడు. తరువాత ఆ మహాభాగుడైన బ్రాహ్మణుడు వసిష్ఠుని, మునులలో శ్రేష్ఠుడిని ఉద్దేశించి మాట్లాడాడు.
స హోవాచ మహాత్మానం వసిష్ఠం తపతాం వరమ్ । భగవఞ్ఛ్రూయతాం వాక్యం విచ్ఛేదయ ద్విజోత్తమ
అతడు తపస్సులో అగ్రగణ్యుడైన మహాత్ముడైన వసిష్ఠుని ఇలా ఉద్దేశించి అన్నాడు— 'భగవన్! నా మాట వినండి, ఉత్తమ ద్విజుడా!'
దారిద్ర్యం కేన భావేన పుత్రసౌఖ్యం కథం నహి । ఏతన్మే సంశయం తాత కస్మాత్పాపాద్వదస్వ మే
బాధ్యత, పేదరికం ఎందుకు వస్తుంది? పిల్లల ద్వారా ఆనందం ఎందుకు కలగదు? తండ్రీ, ఈ సందేహానికి కారణమైన పాపం ఏదో చెప్పండి.
మహామోహేన సంముగ్ధః ప్రియయా బోధితో ద్విజ । తయాహం ప్రేషితస్తాత తవ పార్శ్వం సమాగతః
మహా మోహంలో మునిగిపోయిన నన్ను నా భార్య జాగృతం చేసింది. ఆమె పంపినందువల్ల, తండ్రీ, నేను మీ దగ్గరకు వచ్చాను.
తత్సర్వం హి సమాచక్ష్వ సర్వసందేహనాశకమ్ । ముక్తిదాతా భవ స్వత్వం మమసంసారబంధనాత్
ఈ సందేహాలన్నింటినీ తొలగించే విషయాన్ని నాకు పూర్తిగా వివరించండి. ఈ సంసార బంధనాల నుంచి నన్ను విముక్తి చేసే దయచేయండి.
వసిష్ఠ ఉవాచ- పుత్రా మిత్రాస్తథా భ్రాతా అన్యే స్వజనబాంధవాః । పంచభేదాస్తు సంబంధాః పురుషస్య భవంతి తే
వశిష్ఠుడు ఇలా అన్నాడు — మనిషికి ఐదు రకాల బంధాలు ఉంటాయి: పిల్లలు, స్నేహితులు, అన్నదమ్ములు, ఇతర బంధువులు, స్వజనులు.
తేతే సుమనసా ప్రోక్తాః పూర్వమేవ తవాగ్రతః । ఋణసంబంధినః సర్వే తే కుపుత్రా ద్విజోత్తమ
ఈ బంధాలన్నీ అప్పుడే నీకు వివరించాను. ఇవన్నీ ఋణబంధాలు కలిగినవే; ఇవాళ్టి పిల్లలు మంచివారు కారు.
పుత్రస్య లక్షణం పుణ్యం తవాగ్రే ప్రవదామ్యహమ్ । పుణ్యప్రసక్తో యస్యాత్మా సత్యధర్మరతః సదా
నీవు ఎదుటే మంచి కుమారుని లక్షణాలు చెబుతాను. ఎవరి హృదయం ధర్మానికి, సత్యానికి ఎప్పుడూ ఆసక్తిగా ఉంటుందో, అతడే నిజమైన మంచి కుమారుడు.
శుద్ధిమాఞ్జ్ఞానసంపన్నస్తపస్వీ వాగ్విదాం వరః । సర్వకర్మసుసంవీతో వేదాధ్యయనతత్పరః
అతడు పవిత్రుడు, జ్ఞానంతో నిండినవాడు, తపస్సు చేసే వాడు, మంచి మాటలు చెప్పేవాడు, అన్ని పనుల్లో నిపుణుడు, వేదాధ్యయనంలో నిత్యం తలమునకలై ఉంటాడు.
సర్వశాస్త్రప్రవేదీ చ దేవబ్రాహ్మణపూజకః । యాజ్ఞికః సర్వయజ్ఞానాం దాతా త్యాగీ ప్రియంవదః
అతడు అన్ని శాస్త్రాలలో నిపుణుడు, దేవతలను, బ్రాహ్మణులను పూజించేవాడు, యజ్ఞాలు చేసే వాడు, దానం చేసే వాడు, త్యాగశీలి, స్నేహపూర్వకంగా మాట్లాడేవాడు.
విష్ణుధ్యానపరో నిత్యం శాంతోదాంతః సుహృత్సదా । పితృమాతృపరో నిత్యం సర్వస్వజనవత్సలః
అతడు ఎప్పుడూ విష్ణువు ధ్యానంలో మునిగిపోయి, శాంతంగా, ఇంద్రియాలను నియంత్రించుకుని, అందరికీ మిత్రుడిగా ఉంటాడు. తల్లిదండ్రుల పట్ల భక్తి చూపించి, బంధువులందరినీ ప్రేమిస్తాడు.
కులస్య తారకో విద్వాన్స్వకులం పరిపోషకః । ఏవంగుణైస్తు సంయుక్తః సుపుత్రః సుఖదాయకః
ఇలాంటి గుణాలు కలిగిన విజ్ఞాని కుమారుడు తన వంశాన్ని కాపాడి, కుటుంబాన్ని పోషిస్తూ అందరికీ ఆనందాన్ని ఇస్తాడు.
అన్యే సంబంధయుక్తాశ్చ శోకసంతాపకారకాః । ఉదాసీనేన కిం కార్యం ఫలహీనేన తేఽనఘ
ఇతర బంధువులు ఉన్నా, వారు దుఃఖాన్ని, బాధను మాత్రమే ఇస్తారు. ఫలితం లేని, ఉదాసీనంగా ఉండే వారితో మనకు ఉపయోగం ఏముంది, పాపరహితుడా?
ఆయాంతి యాంతి తే సర్వే దుఃఖం దత్వా సుదారుణమ్ । పుత్రరూపేణ తే సర్వే సంసారే ద్విజసత్తమ
వారు వచ్చి పోతూ, తీవ్రమైన దుఃఖాన్ని కలిగిస్తారు. ఈ లోకంలో నీకు పిల్లల రూపంలో ఉన్నవారు అంతా ఇలానే ఉంటారు, ఉత్తమ ద్విజుడా.
పూర్వజన్మకృతం కర్మ యత్త్వయా పరిపాలితమ్ । తత్సర్వం హి ప్రవక్ష్యామి శ్రూయతామద్భుతం పునః
నీవు గత జన్మల్లో చేసిన కర్మలను ఇప్పుడు నేను నీకు వివరించబోతున్నాను. ఈ అద్భుతమైన కథను మళ్లీ విను.
భవాఞ్ఛూద్రో మహాప్రాజ్ఞ పూర్వజన్మని నాన్యథా । కృషికర్త్తా జ్ఞానహీనో మహాలోభేన సంయుతః
మహాజ్ఞానీ, నీవు గత జన్మలో శూద్రుడివి. వ్యవసాయమే చేసేవాడివి, జ్ఞానం లేకుండా, అధిక లోభంతో జీవించేవాడివి.
ఏకభార్యః సదా ద్వేషీ బహుపుత్రో హ్యదత్తవాన్ । ధర్మం నైవ విజానాసి సత్యం చ పరినిష్ఠితమ్
ఒక భార్యతో, ఎప్పుడూ ద్వేషంతో ఉండేవాడివి. పిల్లలు ఎక్కువగా ఉన్నా, ఎవరికి దానం చేయలేదు. నీకు ధర్మం తెలియదు, సత్యంలో స్థిరంగా ఉండలేదు.
దానం నైవ త్వయా దత్తం శాస్త్రం నైవ పరిశ్రుతమ్ । కృతం నైవ త్వయా తీర్థం న చ యాత్రా మహామతే
నీవు దానం చేయలేదు, శాస్త్రాలు చదవలేదు, తీర్థయాత్రలు చేయలేదు, ప్రయాణాలు కూడా చేయలేదు, మహామతివంతుడా.
ఏవం కృతస్త్వయా విప్ర కృషిమార్గః పునఃపునః । పశూనాం పాలనం పూర్వంగ చ్ఛంశ్చైవ ద్విజోత్తమ
ఇలా, బ్రాహ్మణుడా, నీవు మళ్లీ మళ్లీ వ్యవసాయాన్ని చేసేవాడివి. పూర్వంలో పశువులను, మేకలను కూడా కాపాడేవాడివి, ఉత్తమ ద్విజుడా.
మహిషీణాం తథాశ్వీనాం పాలనం చ పునఃపునః । ఏవం పూర్వం కృతం కర్మ త్వయైవ చ ద్విజోత్తమ
అలాగే, నీవు మళ్లీ మళ్లీ ఎద్దులను, గుర్రలను కాపాడేవాడివి. ఇలాంటి పనులే నీవు గతంలో చేశావు, ఉత్తమ ద్విజుడా.
విపులం తు ధనం తద్వల్లోభేన పరిసంచితమ్ । తస్య వ్యయస్తు పుణ్యేన న కృతస్తు త్వయా కదా
పెద్ద మొత్తంలో ధనం, లోభంతో కూడి కూడబెట్టుకున్నావు. కానీ, దానిని పుణ్యకార్యాలకు ఎప్పుడూ ఖర్చు పెట్టలేదు.
పాత్రే దానం న దత్తం హి దృష్ట్వా వా దుర్బలం చ తత్ । కృషిం కృత్వా న దత్తం తు భవతా ధనమేవ హి
యోగ్యుడైనవారికి దానం ఇవ్వలేదు, అవసరంలో ఉన్నవారిని చూసినా ఇవ్వలేదు. వ్యవసాయం చేసి సంపాదించిన ధనాన్ని నీకే ఉంచుకున్నావు.
గోమయం హి త్విదం సర్వం పశూనాం సంచయం చ వై । విక్రయిత్వా ధనం విప్ర సంచితం విపులం త్వయా
ఈ మొత్తం, గోమయం సహా, పశువుల సముదాయాన్ని అమ్మి, బ్రాహ్మణా, నువ్వు గొప్ప ధనాన్ని కూడబెట్టుకున్నావు.
తక్రం ఘృతం తథా క్షీరం విక్రీతం సతతం దధి । దుష్కాలశ్చింతితో విప్ర మోహితో విష్ణుమాయయా
మజ్జిగ, నెయ్యి, పాలు, పెరుగు — ఇవన్నీ ఎప్పుడూ అమ్మేవాడివి. కష్టకాలం వస్తుందేమో అని ఎప్పుడూ ఆందోళనపడేవాడివి, బ్రాహ్మణా, విష్ణుమాయ వల్ల మాయలో పడ్డావు.
కృత్వా మహార్ఘమేవైతద్ధనం బ్రాహ్మణసత్తమ । నిర్దయేన త్వయా దానం న దత్తం తు తదా కిల
ఈ ధనాన్ని ఎంతో విలువైనదిగా చేసి, బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా, ఆ సమయంలో నీవు కనికరంలేకుండా దానం చేయలేదు.
దేవానాం పూజనం విప్ర భవతా న కృతం సదా । పర్వాణి ప్రాప్య విప్రేభ్యో ద్రవ్యం నైవ సమర్పితమ్
దేవతలను పూజించడాన్ని ఎప్పుడూ చేయలేదు, బ్రాహ్మణా. పండుగ రోజుల్లో కూడా ఇతర బ్రాహ్మణులకు కానుకలు ఇవ్వలేదు.
శ్రాద్ధకాలం చ సంప్రాప్య శ్రద్ధయా న కృతం త్వయా । భార్యా వదతి తే సాధ్వీ దినమధ్యే సమాగతే
పితృకార్యాల సమయం వచ్చినప్పుడు నీవు భక్తితో చేయలేదు. మధ్యాహ్నం అయ్యాక నీ ధర్మపత్ని నీకు గుర్తు చేసేది.
శ్వశురశ్రాద్ధకాలశ్చ శ్వశ్ర్వాశ్చైవ మహామతే । తచ్ఛ్రుత్వా తద్వచస్తేషాం గృహం త్యక్త్వా పలాయసే
శ్వశురుడు, శ్వశ్రువు పితృకార్యాల సమయం వచ్చినప్పుడు, వారి మాటలు విన్న వెంటనే ఇంటిని వదిలేసి పారిపోతేవాడు.