దేవశర్మ్మోవాచ- సర్వం దేవి సమాఖ్యాతం ధర్మాఖ్యం జ్ఞానముత్తమమ్ । కథం పుత్రమహం వింద్యాం వైష్ణవం గుణసంయుతమ్
దేవశర్ముడు ఇలా అన్నాడు— దేవీ, ధర్మమనే పరమ జ్ఞానాన్ని నీకు పూర్తిగా వివరించాను. విష్ణుభక్తి గుణాలతో కూడిన కుమారుడిని నేను ఎలా పొందగలను?
వద త్వం మే మహాభాగే యది జానాసి సువ్రతే । ధర్మమార్గస్త్వయా సర్వ్వః పితుః ప్రాప్తః పురానఘే
మహాభాగే! నీకు తెలుసు అయితే నాకు చెప్పు. పాపరహితురాలా! నీవు గతంలో నీ తండ్రి ద్వారా ధర్మమార్గాన్ని సంపూర్ణంగా తెలుసుకున్నావు.
మమైతద్విదితం కాంతే భవతీ బ్రహ్మవాదినీ । చ్యవనస్య ప్రసాదేన విష్ణోస్తుష్టస్య తే పురా
ప్రియమైనవాడా! ఇది నాకు తెలుసు. నువ్వు బ్రహ్మవేదిని. చ్యవనుని అనుగ్రహంతో, విష్ణువు సంతోషించినప్పుడు, నీవు ఈ జ్ఞానం పొందావు.
సుమనోవాచ- వసిష్ఠం గచ్ఛ ధర్మజ్ఞ తం ప్రార్థయ మహామునిమ్ । తస్మాత్ప్రాప్స్యసి తం పుత్రం ధర్మజ్ఞం ధర్మవత్సలమ్
సుమనా ఇలా చెప్పింది— ధర్మాన్ని తెలిసినవాడా! వసిష్ఠుని వద్దకు వెళ్లి, ఆ మహర్షిని ప్రార్థించు. ఆయన ద్వారా నీకు ధర్మాన్ని ప్రేమించే కుమారుడు లభిస్తాడు.
ఏవముక్తే తయా వాక్యే దేవశర్మా ద్విజోత్తమః । కరిష్యే తవ కల్యాణి మతమేవం న సంశయః
ఆమె ఇలా చెప్పిన తరువాత, దేవశర్ముడు, ఉత్తమ ద్విజుడు, 'కళ్యాణిని! నీవు చెప్పినట్లు తప్పకుండా చేస్తాను, సందేహం లేదు' అని అన్నాడు.
ఏవముక్త్వా జగామాసౌ దేవశర్మా ద్విజోత్తమః । వసిష్ఠం సర్వవేత్తారం దీప్యంతం తపతాం వరమ్
ఇలా చెప్పి, ఆ ఉత్తమ ద్విజుడు దేవశర్ముడు, సర్వజ్ఞుడైన, తపస్సులో అగ్రగణ్యుడైన వసిష్ఠుని వద్దకు వెళ్లాడు.
గంగాతీరే స్థితం పుణ్యమాసనస్థం ద్విజోత్తమమ్ । తేజోజ్వాలాసమాకీర్ణం ద్వితీయమివ భాస్కరమ్
గంగానది తీరంలో పవిత్రాసనంలో కూర్చున్న, తేజస్సుతో మెరిసే, రెండవ సూర్యుడిలా ఉన్న ఉత్తమ ద్విజుడిని అతడు చూశాడు.
రాజమానం మహాత్మానం బ్రహ్మసింహం ద్విజోత్తమమ్ । భక్త్యా ప్రణమ్య స మునిం దండవత్తం పునఃపునః
ప్రభావంతుడైన, మహాత్ముడైన, బ్రాహ్మణులలో సింహుడైన ఆ మునిని, దేవశర్ముడు భక్తితో, పునఃపునః దండవత్తుగా నమస్కరించాడు.
తమువాచ మహాతేజా బ్రహ్మసూనురకల్మషమ్ । ఉపవిశాసనే పుణ్యే సుఖేన సుమహామతే
బ్రహ్ముని కుమారుడు, మహాతేజస్సుతో, పాపరహితుడైన అతడిని ఇలా అన్నాడు— 'సుప్రజ్ఞానివా! ఈ పవిత్రాసనంలో సుఖంగా కూర్చో.'
నారద ఉవాచ- ఉపవిష్టః స యోగీంద్ర పునః ప్రాహ తపోధనమ్ । గృహే పురుష తే వత్స దారభృత్యేషు సర్వదా
నారదుడు ఇలా అన్నాడు— అతడు కూర్చున్న తరువాత, యోగులలో అధిపతియైన వాడు ఆ తపోవంతుడిని మళ్లీ అడిగాడు: 'వత్సా! నీ ఇంట్లో, భార్య, సేవకులతో అన్నీ బాగున్నాయా?'
క్షేమమస్తి మహాభాగ పుణ్యకర్మసు చాగ్నిషు । నిరామయోఽసి చాంగేషు ధర్మం పాలయసే సదా
మహాభాగ! నీ పుణ్యకర్మలు, అగ్నికార్యాలు సక్రమంగా జరుగుతున్నాయా? నీ అవయవాల్లో ఆరోగ్యం ఉందా? నీవు ఎల్లప్పుడూ ధర్మాన్ని కాపాడుతున్నావా?
ఏవముక్త్వా మహాప్రాజ్ఞః పునః ప్రాహ మహీసురమ్ । కిం కరోమి ప్రియం కామం సుప్రియం తే ద్విజోత్తమ
ఇలా అడిగిన తరువాత, మహాప్రజ్ఞుడు మళ్లీ ఉత్తమ ద్విజుడిని ఇలా అడిగాడు— 'నీకు ఇష్టమైనది, ప్రియమైనది ఏదైనా చెప్పు, నేను అది చేస్తాను.'
నారద ఉవాచ- ఏవం సంభాష్య తం విప్రం విరరామ శుభం వచః । తతో విప్రో మహాభాగో వసిష్ఠం మునిపుంగవమ్
నారదుడు ఇలా అన్నాడు— ఆ బ్రాహ్మణునితో ఇలా మాట్లాడి, ఆయన మౌనంగా ఉన్నాడు. తరువాత ఆ మహాభాగుడైన బ్రాహ్మణుడు వసిష్ఠుని, మునులలో శ్రేష్ఠుడిని ఉద్దేశించి మాట్లాడాడు.
స హోవాచ మహాత్మానం వసిష్ఠం తపతాం వరమ్ । భగవఞ్ఛ్రూయతాం వాక్యం విచ్ఛేదయ ద్విజోత్తమ
అతడు తపస్సులో అగ్రగణ్యుడైన మహాత్ముడైన వసిష్ఠుని ఇలా ఉద్దేశించి అన్నాడు— 'భగవన్! నా మాట వినండి, ఉత్తమ ద్విజుడా!'
దారిద్ర్యం కేన భావేన పుత్రసౌఖ్యం కథం నహి । ఏతన్మే సంశయం తాత కస్మాత్పాపాద్వదస్వ మే
బాధ్యత, పేదరికం ఎందుకు వస్తుంది? పిల్లల ద్వారా ఆనందం ఎందుకు కలగదు? తండ్రీ, ఈ సందేహానికి కారణమైన పాపం ఏదో చెప్పండి.
మహామోహేన సంముగ్ధః ప్రియయా బోధితో ద్విజ । తయాహం ప్రేషితస్తాత తవ పార్శ్వం సమాగతః
మహా మోహంలో మునిగిపోయిన నన్ను నా భార్య జాగృతం చేసింది. ఆమె పంపినందువల్ల, తండ్రీ, నేను మీ దగ్గరకు వచ్చాను.
తత్సర్వం హి సమాచక్ష్వ సర్వసందేహనాశకమ్ । ముక్తిదాతా భవ స్వత్వం మమసంసారబంధనాత్
ఈ సందేహాలన్నింటినీ తొలగించే విషయాన్ని నాకు పూర్తిగా వివరించండి. ఈ సంసార బంధనాల నుంచి నన్ను విముక్తి చేసే దయచేయండి.
వసిష్ఠ ఉవాచ- పుత్రా మిత్రాస్తథా భ్రాతా అన్యే స్వజనబాంధవాః । పంచభేదాస్తు సంబంధాః పురుషస్య భవంతి తే
వశిష్ఠుడు ఇలా అన్నాడు — మనిషికి ఐదు రకాల బంధాలు ఉంటాయి: పిల్లలు, స్నేహితులు, అన్నదమ్ములు, ఇతర బంధువులు, స్వజనులు.
తేతే సుమనసా ప్రోక్తాః పూర్వమేవ తవాగ్రతః । ఋణసంబంధినః సర్వే తే కుపుత్రా ద్విజోత్తమ
ఈ బంధాలన్నీ అప్పుడే నీకు వివరించాను. ఇవన్నీ ఋణబంధాలు కలిగినవే; ఇవాళ్టి పిల్లలు మంచివారు కారు.
పుత్రస్య లక్షణం పుణ్యం తవాగ్రే ప్రవదామ్యహమ్ । పుణ్యప్రసక్తో యస్యాత్మా సత్యధర్మరతః సదా
నీవు ఎదుటే మంచి కుమారుని లక్షణాలు చెబుతాను. ఎవరి హృదయం ధర్మానికి, సత్యానికి ఎప్పుడూ ఆసక్తిగా ఉంటుందో, అతడే నిజమైన మంచి కుమారుడు.
శుద్ధిమాఞ్జ్ఞానసంపన్నస్తపస్వీ వాగ్విదాం వరః । సర్వకర్మసుసంవీతో వేదాధ్యయనతత్పరః
అతడు పవిత్రుడు, జ్ఞానంతో నిండినవాడు, తపస్సు చేసే వాడు, మంచి మాటలు చెప్పేవాడు, అన్ని పనుల్లో నిపుణుడు, వేదాధ్యయనంలో నిత్యం తలమునకలై ఉంటాడు.
సర్వశాస్త్రప్రవేదీ చ దేవబ్రాహ్మణపూజకః । యాజ్ఞికః సర్వయజ్ఞానాం దాతా త్యాగీ ప్రియంవదః
అతడు అన్ని శాస్త్రాలలో నిపుణుడు, దేవతలను, బ్రాహ్మణులను పూజించేవాడు, యజ్ఞాలు చేసే వాడు, దానం చేసే వాడు, త్యాగశీలి, స్నేహపూర్వకంగా మాట్లాడేవాడు.
విష్ణుధ్యానపరో నిత్యం శాంతోదాంతః సుహృత్సదా । పితృమాతృపరో నిత్యం సర్వస్వజనవత్సలః
అతడు ఎప్పుడూ విష్ణువు ధ్యానంలో మునిగిపోయి, శాంతంగా, ఇంద్రియాలను నియంత్రించుకుని, అందరికీ మిత్రుడిగా ఉంటాడు. తల్లిదండ్రుల పట్ల భక్తి చూపించి, బంధువులందరినీ ప్రేమిస్తాడు.
కులస్య తారకో విద్వాన్స్వకులం పరిపోషకః । ఏవంగుణైస్తు సంయుక్తః సుపుత్రః సుఖదాయకః
ఇలాంటి గుణాలు కలిగిన విజ్ఞాని కుమారుడు తన వంశాన్ని కాపాడి, కుటుంబాన్ని పోషిస్తూ అందరికీ ఆనందాన్ని ఇస్తాడు.
అన్యే సంబంధయుక్తాశ్చ శోకసంతాపకారకాః । ఉదాసీనేన కిం కార్యం ఫలహీనేన తేఽనఘ
ఇతర బంధువులు ఉన్నా, వారు దుఃఖాన్ని, బాధను మాత్రమే ఇస్తారు. ఫలితం లేని, ఉదాసీనంగా ఉండే వారితో మనకు ఉపయోగం ఏముంది, పాపరహితుడా?
ఆయాంతి యాంతి తే సర్వే దుఃఖం దత్వా సుదారుణమ్ । పుత్రరూపేణ తే సర్వే సంసారే ద్విజసత్తమ
వారు వచ్చి పోతూ, తీవ్రమైన దుఃఖాన్ని కలిగిస్తారు. ఈ లోకంలో నీకు పిల్లల రూపంలో ఉన్నవారు అంతా ఇలానే ఉంటారు, ఉత్తమ ద్విజుడా.
పూర్వజన్మకృతం కర్మ యత్త్వయా పరిపాలితమ్ । తత్సర్వం హి ప్రవక్ష్యామి శ్రూయతామద్భుతం పునః
నీవు గత జన్మల్లో చేసిన కర్మలను ఇప్పుడు నేను నీకు వివరించబోతున్నాను. ఈ అద్భుతమైన కథను మళ్లీ విను.
భవాఞ్ఛూద్రో మహాప్రాజ్ఞ పూర్వజన్మని నాన్యథా । కృషికర్త్తా జ్ఞానహీనో మహాలోభేన సంయుతః
మహాజ్ఞానీ, నీవు గత జన్మలో శూద్రుడివి. వ్యవసాయమే చేసేవాడివి, జ్ఞానం లేకుండా, అధిక లోభంతో జీవించేవాడివి.
ఏకభార్యః సదా ద్వేషీ బహుపుత్రో హ్యదత్తవాన్ । ధర్మం నైవ విజానాసి సత్యం చ పరినిష్ఠితమ్
ఒక భార్యతో, ఎప్పుడూ ద్వేషంతో ఉండేవాడివి. పిల్లలు ఎక్కువగా ఉన్నా, ఎవరికి దానం చేయలేదు. నీకు ధర్మం తెలియదు, సత్యంలో స్థిరంగా ఉండలేదు.
దానం నైవ త్వయా దత్తం శాస్త్రం నైవ పరిశ్రుతమ్ । కృతం నైవ త్వయా తీర్థం న చ యాత్రా మహామతే
నీవు దానం చేయలేదు, శాస్త్రాలు చదవలేదు, తీర్థయాత్రలు చేయలేదు, ప్రయాణాలు కూడా చేయలేదు, మహామతివంతుడా.