సంతోష ఏవ పరమం పుణ్యం సౌఖ్యాదికారణమ్ । అసంతోషః పరం పాపమిత్యాహ భగవాన్హరిః
సంతృప్తి అనేది అత్యున్నతమైన పుణ్యం, ఆనందానికి కారణం. అసంతృప్తి మాత్రం గొప్ప పాపం అని శ్రీహరి ప్రకటించారు.
లోభః పాపస్య బీజోఽయం మోహో మూలం చ తస్య వై । అసత్యం తస్య హి స్కంధో మహాశాఖా సువిస్తరాత్
లోభం పాపానికి విత్తనం, మోహం దానికి మూలం, అబద్ధం దానికి కాండం, అది విస్తృతంగా పెద్ద కొమ్మలుగా వ్యాపిస్తుంది.
మదకౌటిల్య పత్రాణి కుబుద్ధ్యా పుష్పితః సదా । అనృతం తస్య సౌగంధ్యమజ్ఞానం ఫలమేవ చ
మదము, వక్రతలు ఆ చెట్టు ఆకులు, ఎప్పుడూ చెడ్డ బుద్ధితో పుష్పిస్తుంటాయి. అబద్ధమే దానికి పరిమళం, అజ్ఞానమే ఫలం.
కుడ్యం పాషండచౌరాశ్చ క్రూరాః కూటాశ్చ పాపినః । పక్షిణో మోహవృక్షస్య మహాశాఖాసమాశ్రితాః
పాషండులు, దొంగలు, క్రూరులు, మోసగాళ్లు — వీరంతా మోహవృక్షపు పెద్ద కొమ్మల్లో ఆశ్రయం పొందే పాపాత్ములు.
అజ్ఞానం సుఫలం తస్య రసో ధర్మం ఫలస్య హి । భావోదకేన సంవృద్ధిస్తస్య శ్రద్ధా క్రతు ప్రియా
అజ్ఞానం ఆ చెట్టు మెత్తని ఫలం, దాని రసం అధర్మం. మనసు అనే నీటితో పెరుగుతుంది, దానికి ఇష్టమైన యజ్ఞం విశ్వాసమే.
అధర్మేషు రసస్తస్య ఉత్క్లేదైర్మధురాయతే । తాదృశైశ్చ ఫలైశ్చైవసఫలో లోభపాదపః
ఆ చెట్టు రసం అధర్మకార్యాల్లో దొరుకుతుంది, అధిక భోగాలతో అది మధురంగా మారుతుంది. అలాంటి ఫలాలతో లోభవృక్షానికి నిజమైన ఫలం ఉండదు.
తస్యచ్ఛాయాం సమాశ్రిత్య యో నరః పరివర్తతే । ఫలాని తస్య సోఽశ్నాతి స్వపక్వాని దినేదినే
ఆ వృక్షపు నీడలో ఆశ్రయం తీసుకున్నవాడు, అక్కడ తిరుగుతూ, రోజుకో ఆ చెట్టుపై పండిన ఫలాలను అనుభవిస్తాడు.
ఫలానాం చ రసేనాపి అధర్మేణ తు పోషితః । స సంపుష్టో భవేన్మర్త్యః పతనాయ ప్రయచ్ఛతి
ఆ ఫలాల రుచితో, అధర్మంతో పోషించబడినవాడు, అలా బాగా పెరిగి, చివరికి పతనానికి గురవుతాడు.
తస్మాచ్చింతాం పరిశ్రిత్య స్వామి లోభం న కారయేత్ । ధనపుత్రకలత్రాణాం చింతామేతాం న కారయేత్
కాబట్టి ఆలోచనలను వదిలి, లోభాన్ని పెంచుకోకూడదు, ప్రభూ. ధనం, పిల్లలు, భార్య కోసం ఇలాంటి చింతను పెంచుకోకూడదు.
యో హి విద్వాన్నచేత్కాంత మూర్ఖాణాం పథమేవ హి । మృషా చింతయతే నిత్యం దివారాత్రౌ విమోహితః
వివేకి అయినవాడు కూడా, మూర్ఖుల మార్గంలో నిత్యం అర్థంలేని ఆలోచన చేస్తూ, పగలు రాత్రి మాయలో మునిగి ఉంటాడు.
శుభార్థం చ ప్రవిందామి కథం పుత్రానహం లభే । ఏవం చింతయతే నిత్యం దివారాత్రౌ విమోహితః
'శుభం ఎలా వస్తుంది? పిల్లలను ఎలా పొందగలను?' అని అలా మాయలో పడి, పగలు రాత్రి ఎప్పుడూ ఆలోచిస్తూ ఉంటాడు.
క్షణమేకం ప్రపశ్యేత్స చింతామధ్యే మహత్సుఖమ్ । పునశ్చైతన్యమాయాతి మహాదుఃఖేన పీడ్యతే
ఆలోచనల మధ్యలో ఒక్క క్షణం గొప్ప ఆనందం అనిపిస్తుంది; కానీ మళ్లీ జ్ఞానం వచ్చేసరికి, అతడు పెద్ద దుఃఖంతో బాధపడతాడు.
చింతామోహౌ పరిత్యజ్య అనువర్తస్వ తం ద్విజ । సంసారే నాస్తి సంబంధః కేన సార్ధం మహామతే
చింత, మోహాలను వదిలేసి, ఆ మార్గాన్ని అనుసరించు, ద్విజా. ఈ లోకంలో ఎవ్వరితోనూ నిజమైన బంధం లేదు, మహామతీ.
మిత్రాశ్చ బాంధవాః పుత్రాః పితామాతా సుతాస్తథా । స్వసంబంధా భవంత్యేతే కలత్రాది తథైవ చ
మిత్రులు, బంధువులు, కుమారులు, తండ్రి, తల్లి, కుమార్తెలు, అలాగే భార్య మొదలైనవారు — వీరందరూ మన బంధువులే.
దేవశర్మోవాచ-। సంబంధః కీదృశో భద్రే తన్మే విస్తరతో వద । యేన జాయంతి తే సర్వే ధనపుత్రాది బాంధవాః
దేవశర్ముడు ఇలా అడిగాడు — 'భద్రే! ఈ బంధం ఎలా ఉంటుంది? దయచేసి వివరంగా చెప్పు. ధనం, పిల్లలు, బంధువులు ఎలా కలుగుతారు?'
సుమనోవాచ-। భర్తః పంచవిధాః పుత్రా జాయంతే తాన్వదామ్యహమ్ । న్యాసాపహారకం చైకమృణసంబంధినం పరమ్
సుమనుడు ఇలా చెప్పాడు — 'ప్రభూ! అయిదు రకాల కుమారులు జన్మిస్తారు; వాటిలో ఒకరు నమ్మకం దోచేవాడు, మరొకడు ఋణబంధంతో ఉండేవాడు.'
రిపుం లభ్యముదాసీనమితి కాంత భవంతి తే । లక్షణాని ప్రవక్ష్యామి తేషామీశ పృథక్పృథక్
'శత్రువు, మధ్యస్థుడు — ఇలా ఉంటారు ప్రియమైనవా. వీరి లక్షణాలను ఒక్కొక్కటి విడిగా వివరంగా చెబుతాను, ప్రభూ.'
పుత్రా మిత్రాః ప్రియా భార్యా పితా మాతా చ బాంధవాః । స్వేనస్వేన హి జాయంతే సంబంధేన మహీతలే
కుమారులు, మిత్రులు, ప్రియ భార్య, తండ్రి, తల్లి, బంధువులు — వీరందరూ భూమిపై తమ తమ బంధంతోనే జన్మిస్తారు.
న్యాసాపహారభావేన యస్య యేన హృతం భువి । న్యాసస్వామీ భవేత్పుత్రో గుణవాన్రూపవాన్భువి
ఈ భూమిపై ఎవరో ఒకరికి అప్పగించిన దానిని ఎవరైనా దొంగిలిస్తే, ఆ అప్పగించిన వస్తువు యజమాని, ఈ లోకంలో మంచి గుణాలు, అందం కలిగిన కుమారుడిగా జన్మిస్తాడు.
యేన హ్యపహృతం న్యాసం తస్య గేహే న సంశయః । న్యాసాపహారణం దుఃఖం స దత్త్వా దారుణం గతః
ఎవరైనా అప్పగించిన వస్తువును దొంగిలిస్తే, అతడు యజమాని ఇంట్లో అనుభవించే బాధ అనివార్యం. ఆ దొంగతనం వల్ల అతడు తీవ్రమైన బాధను అనుభవించి, చివరకు అక్కడి నుండి వెళ్ళిపోతాడు.
న్యాసస్వామీ సుపుత్రోఽభూన్న్యాసాపహారకస్య చ । గుణవాన్రూపవాంశ్చైవ సర్వలక్షణసంయుతః
అప్పగించిన వస్తువు యజమాని, దొంగతనం చేసినవాడికి మంచి లక్షణాలు, గుణాలు, అందం కలిగిన కుమారుడిగా జన్మిస్తాడు.
భక్తిం చ దర్శయేత్తస్య పుత్రో భూత్వా దినేదినే । ప్రియవాఙ్మధురోవాగ్మీ బహుస్నేహం విదర్శయేత్
అతడు కుమారుడిగా మారి, ప్రతి రోజూ తండ్రికి భక్తిని చూపిస్తూ, మధురమైన మాటలు మాట్లాడి, అపారమైన ప్రేమను ప్రదర్శిస్తాడు.
స్వీయం ద్రవ్యం సముద్గ్రాహ్య ప్రీతిముత్పాద్య చాతులామ్ । యథా తేన ప్రదత్తం తన్న్యాసాపహరణాత్పరమ్
తన సొంత ధనాన్ని తిరిగి పొందిన తరువాత, అపూర్వమైన ఆనందాన్ని కలిగిస్తూ, ముందుగా ఇచ్చిన విధంగా తిరిగి పొందడం, దొంగతనం చేసినదానికంటే గొప్పది.
దుఃఖమేవం మహాభాగ దారుణం ప్రాణనాశనమ్ । తాదృశం తస్య సో దద్యాత్పుత్రో భూత్వా మహాగుణః
ఓ మహాభాగ, అలాంటి బాధ చాలా తీవ్రమైనది, ప్రాణాలను పోగొట్టే విధంగా ఉంటుంది. అటువంటి కుమారుడిగా జన్మించి, గొప్ప లక్షణాలు ఉన్నప్పటికీ, అతడు తండ్రికి అలాంటి బాధను కలిగిస్తాడు.
అల్పాయుషస్తథా భూత్వా మరణం చోపగచ్ఛతి । దుఃఖం దత్వా ప్రయాత్యేవం ప్రహృత్యైవం పునఃపునః
అతడు తక్కువ ఆయుష్షుతో జన్మించి, మరణాన్ని పొందుతాడు. బాధను కలిగించి, మళ్లీ మళ్లీ ఇలాగే బాధను ఇచ్చి, చివరకు వెళ్ళిపోతాడు.
యదాహ పుత్రపుత్రేతి ప్రలాపం హి కరోతి యః । తదా హాస్యం కరోత్యేష కస్తు పుత్రో హి కస్య చ
ఎవరైనా 'నా కుమారుడు, నా కుమారుడు' అని విలపిస్తే, అప్పట్లో అతడు నవ్వులపాలు అవుతాడు. ఎవరు నిజంగా కుమారుడు? ఎవరి కుమారుడు ఎవరు?
అనేనాపహృతం న్యాసం మదీయం పాపచారిణా । ద్రవ్యాపహారణేనాపి మమ ప్రాణాగతాః కిల
ఈ పాపి నా అప్పగించిన ధనాన్ని దోచుకున్నాడు. నా ధనాన్ని దొంగిలించడం వల్ల నిజంగా నా ప్రాణాలే పోయినట్లయ్యాయి.
దుఃఖేన మహతా చైవ అసహ్యేన చ వై పురా । తదా దుఃఖం మయా దత్వాద్రవ్యముద్గ్రాహ్యముత్తమమ్
పూర్వంలో నేను భరించలేని గొప్ప బాధతో, ఆ బాధను ఇచ్చి, నా ఉత్తమమైన ధనాన్ని తిరిగి పొందాను.
ఇతి శ్రీపద్మపురాణే పాతాలఖండే వైశాఖమాహాత్మ్యే సప్తాశీతితమోఽధ్యాయః
ఇలా శ్రీపద్మపురాణంలో పాతాళఖండంలోని వైశాఖమాస మహాత్మ్యంలో ఎనభై ఏడవ అధ్యాయం ముగిసింది.
ఏకోననవతితమోఽధ్యాయః 5.89 నారద ఉవాచ- ఏవం సంబోధితో విప్రో దేవశర్మా ద్విజోత్తమః । పునః ప్రాహ ప్రియాం భార్యాం సహితాం జ్ఞానవాదినీమ్
నారదుడు ఇలా అన్నాడు — అప్పుడు ఆ ఉత్తమ బ్రాహ్మణుడు దేవశర్ముడు, తన ప్రియమైన, జ్ఞానం కలిగిన భార్యతో మళ్లీ మాట్లాడాడు.