ప్రజ్వాల్య వహ్నిం ఘృతతైలసిక్తం ప్రదక్షిణావర్తశిఖం స్వకాలే । ప్రవిశ్య దగ్ధః కిల భావదుష్టో న స్వర్గమాప్నోతి ఫలం న చాన్యత్
సరైన సమయంలో నెయ్యి, నూనెతో నిండిన అగ్ని రాజేసి, ఆ మంటల్లోకి ప్రవేశించి కాలిపోతే, మనసులో భక్తి లేకపోతే, అతడు స్వర్గాన్ని లేదా వేరే ఫలితాన్ని పొందడు.
శ్రద్ధత్స్వభూప తస్మాత్త్వం మాధవస్య ఫలం ప్రతి । స్వల్పం చాపి శుభం కర్మ వికర్మశతనాశనమ్
కాబట్టి రాజా! మాధవుని ఫలితంపై నమ్మకం పెట్టుకో. ఎంత చిన్న మంచి పని చేసినా, వందలాది పాపాలు నశిస్తాయి.
యథా హరేర్నామభయేన భూప నశ్యంతి సర్వే దురితస్య వృందాః । నూనం రవౌ మేషగతే విభాతే స్నానేన తీర్థే చ హరిస్తవేన
ఓ రాజా, హరినామాన్ని భయపడి ఎలా అన్ని పాపాలు నశించిపోతాయో, అలాగే సూర్యుడు మేషరాశిలోకి ప్రవేశించిన ఉదయాన్నే పవిత్రతీర్థంలో స్నానం చేసి, హరిని స్తుతిస్తూ పాడితే అన్ని దోషాలు తొలగిపోతాయి.
తేజసా వైనతేయస్య పాప్మానః పన్నగా ఇవ । విద్రవంతి చ వైశాఖస్నానేనోషసి నిశ్చితమ్
వైనతేయుడి తేజస్సు చూసి పాములు ఎలా పారిపోతాయో, అలాగే వైశాఖ మాసంలో ఉదయాన్నే స్నానం చేస్తే పాపాలు తప్పక పారిపోతాయి.
గంగాయాం నర్మదాయాం వా స్నాత్వా మేషగతే రవౌ । పాపప్రశమనస్తోత్రం యః పఠేద్భక్తిభావతః
గంగా లేదా నర్మదా నదిలో సూర్యుడు మేషరాశిలో ఉన్నప్పుడు స్నానం చేసి, ఎవరు భక్తితో పాపాలను తొలగించే స్తోత్రాన్ని పఠిస్తారో,
ఏకకాలం ద్వికాలం వా త్రిసంధ్యమపి భూపతే । స యాతి పరమం స్థానం సర్వపాపవివర్జితః
ఒక్కసారి, రెండుసార్లు లేదా మూడు సంధ్యలలోనైనా పఠించినా, ఓ రాజా, వారు అన్ని పాపాల నుండి విముక్తులై పరమ స్థితిని పొందుతారు.
అంబరీష మహత్పుణ్యప్రాప్తయే కురు వీక్షణమ్ । మాధవేమాసి వై స్నానం ప్రాతర్నియమసంస్థితః
అంబరీషా, గొప్ప పుణ్యాన్ని పొందేందుకు, మాధవ మాసంలో నియమంగా ఉదయాన్నే స్నానం చేయాలని చూడు.
యదానర్త్తపురే ప్రోక్తం వసతాం వర్షకోటిభిః । తత్ప్రాతర్మాధవే మాసి స్నానేనైకేన లభ్యతే
అనర్తపురంలో కోట్ల సంవత్సరాలు నివసించి పొందే ఫలితాన్ని, మాధవ మాసంలో ఒక్క ఉదయపు స్నానంతోనే పొందవచ్చు అని చెప్పబడింది.
ఇహార్థే యత్పురావృత్తం తదాకర్ణయ భూపతే । భార్యయా సహ సంవాదం దేవశర్మద్విజన్మనః
ఈ విషయానికై గతంలో జరిగినదాన్ని ఇప్పుడు విను రాజా; దేవశర్మ అనే ద్విజుని భార్యతో సంభాషణను చెబుతాను.
రేవాతీరే సుపుణ్యే చ తీర్థే చామరకంటకే । కౌశికస్య సుతో జాతో దేవశర్మా ద్విజోత్తమః
రేవా నది తీరం, అమరకంటక అనే పవిత్రతీర్థంలో, కౌశికుని కుమారుడైన దేవశర్మ అనే గొప్ప బ్రాహ్మణుడు జన్మించాడు.
ధనపుత్రవిహీనస్తు బహుదుఃఖసమన్వితః । దారిద్రేణ సుదుఃఖేన సర్వదైవప్రపీడితః
ఆయనకు ధనం, సంతానం లేక ఎన్నో బాధలు ఎదురయ్యేవి; ఎప్పుడూ తీవ్రమైన దారిద్య్రంతో బాధపడేవాడు.
పుత్రోపాయం ధనస్యాపి దివారాత్రౌ ప్రచింతయేత్ । ఏకదా తు ప్రియా తస్య సుమనా నామ సువ్రతా
పిల్లలు, ధనం సంపాదించేందుకు రాత్రింబవళ్ళు ఆలోచించేవాడు. ఒకసారి అతని సతీమణి, సుమనా అనే సద్గుణవంతురాలు—
భర్తారం చింతయోపేతమధోముఖమలక్షయత్ । సమాలోక్య తదా కాంతం తమువాచ యశస్వినీ
భర్తను ఆలోచనల్లో మునిగి, తలదించుకుని ఉండటం గమనించింది. తన ప్రియుడిని అలా చూసి, ఆ యశస్విని ఇలా అడిగింది.
దుఃఖజాలైరసంఖ్యైస్తు తవ చిత్తం ప్రకర్షితమ్ । వ్యామోహేన ప్రమూఢోసి త్యజ చింతాం మహామతే
ఎన్నో బాధలతో నీ మనసు ముంచెత్తింది; అయోమయంతో నీవు మూర్ఖుడివైపోయావు. మహామతివైనవాడా, ఆందోళనను వదిలిపెట్టు.
మమ దుఃఖం సమాచక్ష్వ స్వస్థో భవ సుఖం వ్రజ । నాస్తి చింతాసమం దుఃఖం కాయశోషణమేవ హి
నీ బాధను నాకు చెప్పు, మనసు నిశ్చింతగా ఉంచు, సుఖంగా ఉండు. ఆందోళనతో సమానమైన బాధ మరొకటి లేదు, అది శరీరాన్ని మాత్రమే క్షీణింపజేస్తుంది.
తాం సంత్యజ్య ప్రవర్తేత స సుఖేన ప్రమోదతే । చింతాయాః కారణం విప్ర కథయస్వ మమ ప్రభో
దాన్ని వదిలిపెడితే మనిషి సంతోషంగా జీవించగలడు. బ్రాహ్మణా, నీ ఆందోళనకి కారణం ఏమిటో నాకు చెప్పు.
నారద ఉవాచ-। ప్రియావాక్యం స సంశ్రుత్య దేవశర్మా మహామతిః । ఉవాచ వచనం ప్రీతో దుఃఖితోఽపి సతీసఖః
నారదుడు చెప్పాడు— తన భార్య మాటలు విని, దేవశర్మ మహామతి అయినా బాధతో ఉన్నప్పటికీ, సతీసఖుడిగా ఆనందంతో ఇలా సమాధానం చెప్పాడు.
దేవశర్మోవాచ-। యత్త్వయా చింతితం భద్రే కించిద్దుఃఖస్య కారణమ్ । తత్సర్వం తు ప్రవక్ష్యామి శ్రుత్వా చైవావధార్యతామ్
దేవశర్మ ఇలా అన్నాడు— ప్రియమైనవాడా, నీవు నా బాధకి కారణమేమిటో ఊహించావు. ఇప్పుడు నేను నీకు అన్నీ చెప్పుతాను. వినిపించి బాగా గ్రహించు.
న జానే కేన పాపేన ధనహీనోఽస్మి సువ్రతే । తథా పుత్రవిహీనోఽస్మి ఏతద్దుఃఖస్య కారణమ్
సతీ స్వభావమున్నవాడా, ఏ పాపం వల్ల నాకు ధనం లేకపోయిందో నాకు తెలియదు. అలాగే నాకు సంతానం కూడా లేదు. ఇదే నా బాధకి కారణం.
సుమనోవాచ-। శ్రూయతామభిధాస్యామి సర్వసందేహనాశనమ్ । స్వరూపముపదేశస్య సర్వవిజ్ఞానదర్శనమ్
సుమనా ఇలా చెప్పింది— విను, నేను నీకు అన్ని సందేహాలను తొలగించే, సర్వజ్ఞానాన్ని చూపించే ఉపదేశం యొక్క అసలైన స్వరూపాన్ని చెప్పబోతున్నాను.
సంతోష ఏవ పరమం పుణ్యం సౌఖ్యాదికారణమ్ । అసంతోషః పరం పాపమిత్యాహ భగవాన్హరిః
సంతృప్తి అనేది అత్యున్నతమైన పుణ్యం, ఆనందానికి కారణం. అసంతృప్తి మాత్రం గొప్ప పాపం అని శ్రీహరి ప్రకటించారు.
లోభః పాపస్య బీజోఽయం మోహో మూలం చ తస్య వై । అసత్యం తస్య హి స్కంధో మహాశాఖా సువిస్తరాత్
లోభం పాపానికి విత్తనం, మోహం దానికి మూలం, అబద్ధం దానికి కాండం, అది విస్తృతంగా పెద్ద కొమ్మలుగా వ్యాపిస్తుంది.
మదకౌటిల్య పత్రాణి కుబుద్ధ్యా పుష్పితః సదా । అనృతం తస్య సౌగంధ్యమజ్ఞానం ఫలమేవ చ
మదము, వక్రతలు ఆ చెట్టు ఆకులు, ఎప్పుడూ చెడ్డ బుద్ధితో పుష్పిస్తుంటాయి. అబద్ధమే దానికి పరిమళం, అజ్ఞానమే ఫలం.
కుడ్యం పాషండచౌరాశ్చ క్రూరాః కూటాశ్చ పాపినః । పక్షిణో మోహవృక్షస్య మహాశాఖాసమాశ్రితాః
పాషండులు, దొంగలు, క్రూరులు, మోసగాళ్లు — వీరంతా మోహవృక్షపు పెద్ద కొమ్మల్లో ఆశ్రయం పొందే పాపాత్ములు.
అజ్ఞానం సుఫలం తస్య రసో ధర్మం ఫలస్య హి । భావోదకేన సంవృద్ధిస్తస్య శ్రద్ధా క్రతు ప్రియా
అజ్ఞానం ఆ చెట్టు మెత్తని ఫలం, దాని రసం అధర్మం. మనసు అనే నీటితో పెరుగుతుంది, దానికి ఇష్టమైన యజ్ఞం విశ్వాసమే.
అధర్మేషు రసస్తస్య ఉత్క్లేదైర్మధురాయతే । తాదృశైశ్చ ఫలైశ్చైవసఫలో లోభపాదపః
ఆ చెట్టు రసం అధర్మకార్యాల్లో దొరుకుతుంది, అధిక భోగాలతో అది మధురంగా మారుతుంది. అలాంటి ఫలాలతో లోభవృక్షానికి నిజమైన ఫలం ఉండదు.
తస్యచ్ఛాయాం సమాశ్రిత్య యో నరః పరివర్తతే । ఫలాని తస్య సోఽశ్నాతి స్వపక్వాని దినేదినే
ఆ వృక్షపు నీడలో ఆశ్రయం తీసుకున్నవాడు, అక్కడ తిరుగుతూ, రోజుకో ఆ చెట్టుపై పండిన ఫలాలను అనుభవిస్తాడు.
ఫలానాం చ రసేనాపి అధర్మేణ తు పోషితః । స సంపుష్టో భవేన్మర్త్యః పతనాయ ప్రయచ్ఛతి
ఆ ఫలాల రుచితో, అధర్మంతో పోషించబడినవాడు, అలా బాగా పెరిగి, చివరికి పతనానికి గురవుతాడు.
తస్మాచ్చింతాం పరిశ్రిత్య స్వామి లోభం న కారయేత్ । ధనపుత్రకలత్రాణాం చింతామేతాం న కారయేత్
కాబట్టి ఆలోచనలను వదిలి, లోభాన్ని పెంచుకోకూడదు, ప్రభూ. ధనం, పిల్లలు, భార్య కోసం ఇలాంటి చింతను పెంచుకోకూడదు.
యో హి విద్వాన్నచేత్కాంత మూర్ఖాణాం పథమేవ హి । మృషా చింతయతే నిత్యం దివారాత్రౌ విమోహితః
వివేకి అయినవాడు కూడా, మూర్ఖుల మార్గంలో నిత్యం అర్థంలేని ఆలోచన చేస్తూ, పగలు రాత్రి మాయలో మునిగి ఉంటాడు.