విషయైశ్చాపి సర్వైశ్చ ఇంద్రియాణాం ప్రముచ్యతే । తదా స కేవలజ్ఞానీ కైవల్యత్వం ప్రజాయతే
అతడు అన్ని విషయాలనుంచి, ఇంద్రియాలనుంచి కూడా విడిపోతాడు. అప్పుడు అతడు కేవలం జ్ఞానస్వరూపుడై, ముక్తిని పొందుతాడు.
జ్వాలాకర్మప్రసంగేన దీపస్తైలం ప్రశోషయేత్ । వర్త్యాధారేణ రాజేంద్ర నిర్ద్వన్ద్వో వాయువర్జితః
ఎలా దీపం జ్వాల వల్ల నూనెను ఆరబెట్టుకుంటుందో, వత్తి ఆధారంగా, రాజా, ద్వంద్వాలు లేకుండా, గాలి తగలకుండా వెలుగుతుందో,
కజ్జలం వమతే పశ్చాత్తైలస్యాపి మహామతే । కృష్ణా సందృశ్యతే రేఖా దీపస్యాగ్రే మహామతే
తర్వాత, మహామతివంతుడా, ఆ దీపం నూనెతో కాజును వెలువడుతుంది. దీపం అగ్రభాగంలో నల్లటి గీత కనిపిస్తుంది.
స్వయమాకృష్య తత్తైలం తేజసా నిర్మలోభవేత్ । కాయే చాంతః స్థితస్తద్వత్కర్మతైలం ప్రశోషయేత్
ఆ జ్వాల తన శక్తితో నూనెను ఆకర్షించి స్వచ్ఛంగా మారుతుంది. అలాగే, శరీరంలో ఉన్న కర్మనూనె ఆరిపోయినప్పుడు,
విషయాన్కజ్జలం కృత్వా ప్రత్యక్షాన్సంప్రదర్శయేత్ । జ్వాలావన్నిర్మలో భూత్వా స్వయమేవ ప్రకాశయేత్
విషయాలను కాజుగా మార్చి, వాటిని ప్రత్యక్షంగా చూపిస్తాడు. జ్వాల వలె నిర్మలుడై, తానే వెలుగుతాడు.
క్రోధలోభాదిభిః సంజ్ఞైర్వాయుభిః పరివర్జితః । నిఃస్పృహో నిశ్చలో భూత్వా తేజశ్చ స్వయముజ్జ్వలేత్
కోపం, లోభం మొదలైన గాలుల నుండి విముక్తుడై, ఆసక్తిలేకుండా, అచంచలంగా ఉండి, తన వెలుగు తానే ప్రకాశిస్తుంది.
త్రైలోక్యం పశ్యతే సర్వం స్వస్థానస్థం స్వతేజసా । కేవలజ్ఞానరూపోఽయం మయా తే పరికీర్తితః
తన స్వంత తేజంతో మూడు లోకాలను వాటి స్థానాల్లో చూస్తాడు. ఈ కేవలజ్ఞానరూపాన్ని నేను నీకు వివరించాను.
ధ్యానం చైవ ప్రవక్ష్యామి ద్వివిధం తస్య చక్రిణః । కేవలజ్ఞానరూపేణ దృశ్యతే పరచక్షుషా
ఆ చక్రధారి యొక్క ద్వివిధమైన ధ్యానాన్ని ఇప్పుడు నేను చెప్పబోతున్నాను. కేవలజ్ఞానరూపంగా, అతడు ఇతరుల దృష్టికి కనిపిస్తాడు.
యోగయుక్తా మహాత్మానః పరమార్థపరాయణాః । యం న పశ్యంతి ముగ్ధాస్తు సర్వజ్ఞం సర్వదర్శకమ్
యోగంలో నిమగ్నమైన మహాత్ములు, పరమార్థాన్ని ఆశ్రయించిన వారు, ఆ సర్వజ్ఞుడిని, సర్వదర్శిని అయినవారిని చూస్తారు. మోహితులైన వారు మాత్రం ఆయనను చూడలేరు.
హస్తపాదవిహీనశ్చ సర్వత్ర పరిగచ్ఛతి । సర్వం గృహ్ణాతి త్రైలోక్యం స్థావరం జంగమం పునః
చేతులు, కాళ్లు లేకపోయినా, అతడు అన్నిచోట్ల తిరుగుతాడు. మూడు లోకాల్లోని స్థావరజంగమాలన్నీ పట్టుకుంటాడు.
నాసాముఖవిహీనస్తు ఘ్రాతి భక్షతి భూపతే । అకర్ణః శృణుతే సర్వం సర్వసాక్షీ జగత్పతిః
ముక్కు, నోరు లేకపోయినా, వాసన పీలుస్తాడు, భోజనం చేస్తాడు, రాజా. చెవులు లేకపోయినా, అన్నీ వింటాడు. అతడు సర్వసాక్షి, జగత్పతి.
అరూపో రూపసంబద్ధః పంచవర్గవశం గతః । సర్వలోకస్య యః ప్రాణః పూజ్యతే సచరాచరైః
ఆకారం లేకపోయినా, రూపాలతో సంబంధం కలిగి, ఐదు వర్గాలకు లోబడి, అన్ని లోకాల ప్రాణంగా, స్థావరజంగమాలతో పూజింపబడతాడు.
అజిహ్వో వదతే సర్వం వేదశాస్త్రానుగం తథా । అత్వచః స్పర్శమేవాపి సర్వేషామేవ విందతి
నాలుక లేకపోయినా, వేదశాస్త్రాలకు అనుగుణంగా అన్నీ మాట్లాడతాడు. చర్మం లేకపోయినా, అందరి స్పర్శను అనుభవిస్తాడు.
సదానందో వివిక్తాక్ష ఏకరూపో నిరాశ్రయః । నిర్గుణో నిర్మమో వ్యాపీ సగుణో నిర్మలోఽనఘః
ఎప్పుడూ ఆనందంగా, స్పష్టమైన దృష్టితో, ఏకరూపంగా, ఆధారంలేకుండా ఉంటాడు. గుణరహితుడు, మమకారంలేని వాడు, అన్నిచోట్ల వ్యాపించి, గుణాలతో కూడి, నిర్మలుడై, పాపరహితుడై ఉంటాడు.
అవశ్యః సర్వవశ్యాత్మా సర్వదః సర్వవిత్తమః । తస్య మాతా న చైవాస్తి స వై సర్వమయో విభుః
అతడు ఎవరి ఆధీనంలో లేడు, కానీ అందరినీ తన ఆధీనంలో ఉంచుతాడు. అందరికీ దాత, అన్నీ తెలిసినవాడు. అతనికి తల్లి లేదు. ఆయన సర్వవ్యాపకుడు, పరిపూర్ణుడు.
ఏవం సర్వమయం ధ్యానం యశ్చ పశ్యత్యనన్యధీః । స యాతి పరమం స్థానమమూర్త్తమమృతోపమమ్
ఈ విధంగా, సర్వవ్యాపకమైన ధ్యానాన్ని ఎవడు ఏకాగ్రంగా చూస్తాడో, అతడు పరమస్థితిని, రూపరహితమైన అమృతసమానమైన స్థితిని పొందుతాడు.
ద్వితీయం తు ప్రవక్ష్యామి తచ్ఛృణుష్వ మహామతే । మూర్త్తాకారం తు సాకారం నిరాకారం నిరామయమ్
ఇప్పుడు రెండవ రూపాన్ని వివరంగా చెబుతాను, ఓ మహామతి! అది రూపంతో, లక్షణాలతో కూడినదే అయినా, రూపరహితమైనది, ఎలాంటి రోగాలు లేనిది.
బ్రహ్మాండం సర్వమతులం వాసితం యస్య వాసనాత్ । స తస్మాద్వాసుదేవస్తు ప్రోచ్యతే నృపనందన
ఈ అంతటా అపూర్వమైన బ్రహ్మాండాన్ని ఆయన సానిధ్యం త్రోవడుతుంది. అందుకే ఆయనను వాసుదేవుడు అని పిలుస్తారు, ఓ రాజులకు ఆనందాన్ని ఇచ్చేవాడా!
వర్షమాణస్య మేఘస్య యద్భాసా తస్య తద్భవేత్ । సూర్యతేజఃప్రతీకాశం చతుర్బాహుం సురేశ్వరమ్
వర్షాన్ని తెచ్చే మేఘానికి వెలుగు సూర్యుని వల్ల కలిగినట్లే, ఆయన తేజస్సు సూర్యుని ప్రకాశాన్ని పోలి ఉంటుంది. ఆయనకు నలుగురు చేతులు, దేవతలకందరికీ అధిపతి.
దక్షిణే శోభతే శంఖో హేమరత్నవిభూషితః । కౌమోదకీ గదా తస్య మహాసురవినాశినీ
ఆయన కుడిచేతిలో బంగారం, రత్నాలతో అలంకరించిన శంఖం మెరిసిపోతుంది. అలాగే, మహాసురులను సంహరించే కౌమోదకీ గద కూడా ఉంది.
వామే చ శోభతే వీర హస్తే తస్య మహాత్మనః । మహాపద్మం సుగంధాఢ్యం తస్య దక్షిణహస్తగమ్
ఆ మహాత్ముడి ఎడమచేతిలో సువాసనతో నిండిన పద్మం మెరిసిపోతుంది. ఆయన కుడిచేతిలో కూడా గొప్ప పద్మం ఉంది.
శోభమానం సదైవాస్తే సాయుధం కమలశ్రియమ్ । కంబుగ్రీవం సువృత్తాస్యం పద్మపత్రనిభేక్షణమ్
ఆయన ఎప్పుడూ ఆయుధాలతో, పద్మశ్రీతో, కాంతివంతంగా కనిపిస్తాడు. ఆయన మెడ శంఖంలా, ముఖం బాగా ఆకారంలో ఉంది, కళ్లూ పద్మదళాల్లా ఉన్నాయి.
రాజమానం హృషీకేశం దశనైః కుందసంనిభైః । గుడాకేశస్య యస్యాస్తే అధరో విద్రుమాకృతిః
ఆయన రాజసంగా, హృషీకేశుడిగా, మల్లెపువ్వుల్లాంటి పళ్లతో ఉన్నాడు. గుడాకేశుని అడివిపెదవి పగడరంగులో మెరిసిపోతుంది.
శోభతే పుండరీకాక్షః కిరీటేనాపి భాస్వతా । విశాలేనాపి రూపేణ కేశవస్తు సువక్షసా
పుండరీకాక్షుడు ప్రకాశవంతమైన కిరీటంతో మెరిసిపోతున్నాడు. కేశవుడు విస్తారమైన రూపంతో, అందమైన ఛాతితో వెలిగిపోతున్నాడు.
కౌస్తుభేనాంకితేనైవ రాజమానో జనార్దనః । సూర్యతేజఃప్రతీకాశ కుండలాభ్యాం ప్రభాతి చ
కౌస్తుభ రత్నంతో అలంకరించబడిన జనార్దనుడు రాజసంగా కనిపిస్తాడు. ఆయన తేజస్సు సూర్యుని వెలుగును పోలి ఉంటుంది, రెండు కుండలాలతో మెరిసిపోతాడు.
హరిః కేయూరకంకణైర్హారైర్మౌక్తికైర్ఋక్షసన్నిభైః
హరిదేవుడు కంకణాలు, కేయూరాలు, హారాలు, నక్షత్రాల్లా మెరిసే ముత్యాలమాలలతో అలంకరించబడి ఉన్నాడు.
వపుషా భ్రాజమానస్తు విజయో జయతాం వరః । భ్రాజతేసోఽపి గోవిందో హేమవర్ణేన వాససా
విజయుడు, జయాల్లో శ్రేష్ఠుడు అయిన గోవిందుడు తన రూపంతో ప్రకాశవంతంగా ఉన్నాడు. ఆయన బంగారు వర్ణపు వస్త్రాలతో మరింత మెరిసిపోతున్నాడు.
ముద్రికాభిస్తు యుక్తాభిరంగులీషు విరాజతే । సర్వాయుధైః సుసంపూర్ణైర్ద్దివ్యైరాభరణైర్హరిః
ఆయన వేలల్లో ముద్రికలతో అలంకరించబడి ఉన్నాడు. హరిదేవుడు అన్ని ఆయుధాలతో, దివ్యాభరణాలతో ప్రకాశవంతంగా కనిపిస్తాడు.
వైనతేయసమారూఢో లోకకర్త్తా జగత్పతిః । ఏవం యో ధ్యాయతే నిత్యమనన్యమనసా నరః
వైనతేయుడైన గరుడునిపై కూర్చున్న జగత్పతి, లోకాలను సృష్టించేవాడు. ఎవరు ఇలా ఏకాగ్రతతో ఎల్లప్పుడూ ధ్యానం చేస్తారో—
ముచ్యతే సర్వపాపేభ్యో విష్ణులోకం స గచ్ఛతి । ఏతత్తే సర్వమాఖ్యాతం ధ్యానభేదం జగత్పతేః
వారు అన్ని పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతారు, విష్ణు లోకాన్ని చేరుకుంటారు. ఇలా జగత్పతికి సంబంధించిన ధ్యానభేదాలన్నీ నేను వివరించాను.