భవంత ఇవ పప్రచ్ఛ శ్రద్ధయా హృష్టమానసః । అంబరీష ఉవాచ-। యన్మునే పరమం బ్రహ్మ వేదవాదిభిరుచ్యతే
మీరు అడిగినట్లే, విశ్వాసంతో, ఆనందంతో అంబరీషుడు ఆ మునిని అడిగాడు — మునివరా, వేదపండితులు చెప్పే పరమబ్రహ్మం ఏమిటో చెప్పండి.
స దేవః పుండరీకాక్షః స్వయం నారాయణః పరః । యోఽమూర్తో మూర్తిమానీశో వ్యక్తోఽవ్యక్తః సనాతనః
ఆ దేవుడు, పద్మనాభుడు, స్వయంగా నారాయణుడు, పరమాత్మ. ఆయనకు రూపం లేదు, అయినా రూపవంతుడు. ఆయన ప్రత్యక్షుడు, అప్రమేయుడు, శాశ్వతుడు.
సర్వభూతమయోఽచింత్యో ధ్యాతవ్యః స కథం హరిః । యస్మిన్సర్వమిదం విశ్వమోతం ప్రోతం ప్రతిష్ఠితమ్
హరి అన్నవాడు సమస్త భూతాలలో వ్యాపించి, మనకు అందని వాడు. ఆయనను ధ్యానం చేయాలి. ఈ విశ్వం మొత్తం ఆయనలోనే అల్లుకుని, స్థిరంగా ఉంది.
అవ్యక్తమేకం పరమం పరమాత్మేతి విశ్రుతమ్ । యతో జన్మాది జగతో యో నిర్మాయ స్వయం భువమ్
అయనొకటే, అవ్యక్తుడు, పరముడు, అందరూ పరమాత్మ అని పిలుస్తారు. జగత్తు జన్మించేది ఆయన నుంచే. భూమిని సృష్టించినవాడు కూడా ఆయనే.
దదౌ తస్మై చ నిగమానాత్మన్యేవ వ్యవస్థితాన్ । కథమారాధ్యతే సోఽయం సమగ్రపురుషార్థదః
వేదాలు కూడా ఆయనే ఇచ్చాడు, అవి ఆయనే లోనే స్థితమై ఉన్నాయి. అట్టి సమస్త పురుషార్థాలను ప్రసాదించే వాడిని ఎలా ఆరాధించాలి?
యోగినామపి దుర్గమ్యస్తదేతత్కృపయా వద । అనారాధిత గోవిందా న విదంతి హితోదయమ్
యోగులకు కూడా ఆయనను పొందడం చాలా కష్టం. దయచేసి మీరు నాకు చెప్పండి. గోవిందుని ఆరాధించని వారు నిజమైన మంగళాన్ని తెలుసుకోరు.
న తపో యజ్ఞదానానాం లభతే ఫలముత్తమమ్ । అనాస్వాదితగోవిందపదాంబుజరసశ్చ యః
గోవిందుని పదపద్మాల రసాన్ని ఆస్వాదించని వాడు తపస్సు, యజ్ఞం, దానం చేసినా, వాటి పరమఫలం పొందలేడు.
మనోరథపథాతీతం స్ఫీతం నాకలయేత్ఫలమ్ । హరేరారాధనం హిత్వా దురితౌఘ నివారణమ్
కేవలం మనసులో కలిగే కోరికల మార్గంలో నడిచినా, పెద్ద ఫలితాలు ఆశించకూడదు. హరిని ఆరాధించకుండా పాపాలను తొలగించలేరు.
నాన్యత్పశ్యామి జంతూనాం ప్రాయశ్చిత్తం పరం మునే । యద్భ్రూనర్తనవర్తిన్యః శ్రూయంతే సిద్ధయోఽఖిలాః
మునివరా, ప్రాణులకు ఇది తప్ప మరొక గొప్ప ప్రాయశ్చిత్తం నేను చూడలేదు. ఆయన కనురెప్పలు కదిలే చోటే అన్ని సిద్ధులు ఉంటాయని విన్నాను.
కథమారాధ్యతేసోఽయం కేశవః క్లేశనాశనః । ఉపాస్యతే స భగవాన్కథం నారాయణో నరైః
క్లేశాలను తొలగించే ఆ కేశవుని ఎలా ఆరాధించాలి? మానవులు ఆ నారాయణుని ఎలా సేవించాలి?
ప్రీతశ్చ సర్వమేతన్మే హితాయ జగతో వద । భక్తిప్రియోఽసౌ భగవాన్కయా భక్త్యా ప్రసీదతి
ప్రపంచ హితార్థంగా మీరు నాకు ఇవన్నీ వివరంగా చెప్పండి. భగవంతుడు భక్తిని ఎంతో ఇష్టపడతాడు. ఆయన ఏ విధమైన భక్తితో ప్రసన్నుడవుతాడు?
కథం తస్మిన్భవేద్భక్తిః సర్వైరారాధ్యతే కథమ్ । వైష్ణవోసి హరేస్తస్య ప్రియోఽసి పరమార్థవిత్
ఆయనపై భక్తి ఎలా కలుగుతుంది? అందరూ ఆయనను ఎలా ఆరాధిస్తారు? మీరు వైష్ణవుడు, హరికి ప్రియుడు, పరమార్థాన్ని తెలిసినవారు.
తేన త్వామేవ పృచ్ఛామి బ్రహ్మన్బ్రహ్మవిదుత్తమ । శ్రోతారమథ వక్తారం ప్రష్టారం పురుషం హరేః
కాబట్టి బ్రహ్మజ్ఞానిలో శ్రేష్ఠుడవైన మీరు మాత్రమే నాకు చెప్పాలి. హరిని గురించి అడిగేవాడైనా, వినేవాడైనా, చెప్పేవాడైనా మీరు.
ప్రశ్నః పునాతి కృష్ణస్య తదంఘ్రిసలిలం యథా । దుర్ల్లభో మానుషో దేహో దేహినాం క్షణభంగురః
కృష్ణుని గురించి అడిగే ప్రశ్న ఆయన పాదజలంలా పవిత్రతను ఇస్తుంది. మానవ జన్మం చాలా అరుదైనది, క్షణంలో నశించిపోతుంది.
తత్రాపి దుర్ల్లభం మన్యే వైకుంఠప్రియదర్శనమ్ । సంసారేస్మిన్క్షణార్ధోఽపి సత్సంగః శేవధిర్నృణామ్
అందులో కూడా, వైకుంఠప్రియుని దర్శనం ఎంతో అరుదైనదని నేను భావిస్తున్నాను. ఈ లోకంలో, మంచి వారి సాంగత్యం క్షణార్థమైనా మనుషులకు గొప్ప ధనంగా ఉంటుంది.
యస్మాదవాప్యతే సర్వం పురుషార్థచతుష్టయమ్ । భగవన్భవతో యాత్రా స్వస్తయే సర్వదేహినామ్
ఎందుకంటే, అలాంటి సత్సంగతివల్ల మనుష్యులకు కావలసిన నాలుగు పురుషార్థాలన్నీ లభిస్తాయి. ప్రభూ, నీ సన్నిధి అన్ని జీవులకు మంగళాన్ని ఇస్తుంది.
బాలానాం తు యథా పిత్రోరుత్తమశ్లోకవర్త్మనామ్ । భూతానాం దేవచరితం దుఃఖాయ చ సుఖాయ చ
ఎలా పిల్లలు, ఉత్తమశ్లోకుని మార్గాన్ని అనుసరించే తల్లిదండ్రులను అనుసరిస్తారో, అలాగే జీవులు దేవతల కార్యాలను అనుసరిస్తూ, వాటిలో సంతోషం, దుఃఖం రెండింటినీ అనుభవిస్తారు.
సుఖాయైవ హి సాధూనాం త్వాదృశామచ్యుతాత్మనామ్ । భజంతి యే యథా దేవాన్దేవా అపి తథైవ తాన్
కానీ నీలాంటి సద్భావన కలిగిన, అచ్యుతుని పట్ల భక్తి ఉన్న సజ్జనులకు దేవతల కార్యాలు సుఖాన్నే ఇస్తాయి. దేవతలను భజించే వారు, దేవతలచేత కూడా అదే విధంగా పూజించబడతారు.
ఛాయేవ కర్మసచివాః సాధవో దీనవత్సలాః । తస్మాత్త్వం భగవన్మహ్యం వైష్ణవం ధర్మమాదిశ
నిజాయితీగలవారు, నీడలా కర్మలకు తోడుగా ఉండి, బాధపడే వారిని ఆదరిస్తారు. అందుకే ప్రభూ, నీవు నాకు వైష్ణవ ధర్మాన్ని బోధించు.
యస్యోపదేశదానేన లభతే వేదజం ఫలమ్ । నారద ఉవాచ- సాధు పృష్టం మహీపాల విష్ణుభక్తిమతా త్వయా
ఎవరైనా అలాంటి ఉపదేశాన్ని ఇస్తే, వేదఫలాన్ని పొందుతారు. నారదుడు ఇలా అన్నాడు — రాజా, నీవు విష్ణుభక్తితో మంచి ప్రశ్న అడిగావు.
జానతా పరమం ధర్మమేకం మాధవసేవనమ్ । యస్మిన్నారాధితే విష్ణౌ విశ్వమారాధితం భవేత్
పరమధర్మం తెలిసినవారికి, మాధవుని సేవే ఒక్కటే ధర్మంగా ఉంటుంది. విష్ణువును ఆరాధించినప్పుడు, మొత్తం జగత్తే ఆరాధించబడినట్టే.
తుష్టే చరాచరం తుష్టం సర్వదేవమయే హరౌ । యస్య స్మరణమాత్రేణ మహాపాతకసంహతిః
హరిని సంతృప్తిపరిచినప్పుడు, చరాచరమంతా సంతోషంగా ఉంటుంది. ఆయనను కేవలం స్మరించినా, గొప్ప పాపాల సమూహం
తత్క్షణాన్నాశమాయాతి స సేవ్యో హరిరేవ హి । కోఽను రాజన్నింద్రియవాన్ముకుందచరణాంబుజమ్
అదే క్షణంలో నశించిపోతుంది. హరిని మాత్రమే సేవించాలి. రాజా, ఇంద్రియాలు ఉన్నవాడు ఎవరు ముకుందుని పదపద్మాలను పూజించరు?
న భజేత్సర్వతో మృత్యురుపాస్యమృషిదైవతైః । శ్రుతోఽను పఠితో ధ్యాత ఆదృతశ్చానుమోదితః
అందరితోను ఆయనను పూజించరు, కానీ ఋషులు, దేవతలు మరణాన్ని కూడా సేవిస్తారు. ఆయనను వినటం, చదవటం, ధ్యానం చేయటం, గౌరవించటం, అంగీకరించటం,
సద్యః పునాతి సద్ధర్మో వీరో విశ్వద్రుహోఽపి హి । యోయం కారణకార్యాది కారణస్యాపి కారణమ్
నిజమైన ధర్మం వెంటనే పవిత్రతను ఇస్తుంది, ప్రపంచానికి శత్రువైనవారిని కూడా. ఈ కారణం, ఫలితాలు, కారణాలకు కూడా కారణమైనవాడు,
అనన్యకారణం యోగీ జగజ్జీవో జగన్మయః । అణుర్బృహత్కృశః స్థూలో నిర్గుణో గుణభృన్మహాన్
ఇతర కారణం లేని యోగి, జగత్తుకు ప్రాణమైనవాడు, జగత్తే అయినవాడు. అతడు సూక్ష్ముడూ, విస్తారుడూ, సన్నని వాడూ, స్థూలుడూ, గుణాల్లేని వాడూ, గుణాలను కలిగి ఉన్న వాడూ, మహాత్ముడూ.
అజో జన్మలయాతీతో ధ్యాతవ్యః స హరిః సదా । సమ్యగేతద్వ్యవసితం భవతా పురుషర్షభ
అవతారం లేని, జనన మరణాలకు అతీతుడైన హరిని ఎప్పుడూ ధ్యానించాలి. నీవు ఇదే విధంగా నిర్ణయించుకోవడం సరిగానే జరిగింది, మానవశ్రేష్ఠ.
యత్పృచ్ఛసే భాగవతాన్ధర్మాంస్త్వం విశ్వభావనాన్ । ప్రసంగేన సతామాత్మమనః శ్రుతి రసాయనాః
నీకు భక్తుల ధర్మాలు, విశ్వాన్ని పోషించే వారి గురించి తెలుసుకోవాలనుంది. సత్సంగతివల్ల మనసు, ఆత్మ వినిపించే అమృతంతో పుష్టిపొందుతాయి.
భవంతి కీర్తనీయస్య కథాః కృష్ణస్య నిర్మలాః । భావసాధ్యోహ్యయం దేవః స్వయం జానాతి తద్భవాన్
అలా కృష్ణుని నిర్మలమైన కథలు, కీర్తించదగినవి, జన్మిస్తాయి. ఈ దేవుడు భక్తితో పొందవచ్చు, నీవు కూడా దీనిని తెలుసు.
తథాపి వక్ష్యే జగతో హితాయ తవ గౌరవాత్ । యదాహుః పరమం బ్రహ్మ ప్రధానపురుషాత్పరమ్
అయినా, నీ గౌరవార్థం, జగత్తుకు మేలు కోసం నేను చెప్పబోతున్నాను. పరమబ్రహ్మ అని పిలవబడేది, ప్రధానునికన్నా, పురుషునికన్నా ఉన్నతమైనది.