తేన తత్కథితం శ్రుత్వా రామం జ్ఞాత్వేతరే జనాః । విస్మయం ప్రాపిరే సర్వే పరస్పరముదున్మదాః
ఆ కథను విని, రాముని మహిమను గ్రహించిన ప్రజలంతా పరస్పరం ఆనందంతో, ఆశ్చర్యంతో నిండిపోయారు.
శృణు ద్విజమహాబుద్ధే దంభేనాపి స్మృతో హరిః । దదాతి మోక్షం సుతరాం కిం పునర్దంభవర్జనాత్
"ఓ మహాబుద్ధి బ్రాహ్మణా, దంభంతో అయినా హరిను స్మరించినవారికి ఆయన మోక్షాన్ని ఇస్తాడు. మరి దంభం లేకుండా స్మరించినవారికి ఎంత గొప్ప ఫలం లభిస్తుందో విను."
యథాకథంచిద్రామస్య కర్తవ్యం స్మరణం పరమ్ । యేన ప్రాప్నోతి పరమం పదం దేవాదిదుర్లభమ్
ఎలా అయినా రాముని స్మరణ చేయడం మనకు చేయవలసిన గొప్ప కర్తవ్యం. దానివల్ల దేవతలకు కూడా దుర్లభమైన పరమ పదాన్ని మనం పొందగలం.
తచ్చిత్రం వీక్ష్య మునయః కృతార్థం మేనిరే నిజమ్ । యద్రామచరణప్రేక్షా కరస్పర్శపవిత్రితమ్
ఆ అద్భుతమైన దృశ్యాన్ని చూసిన ఋషులు, తమ చేతులు రాముని పాదస్పర్శ వల్ల పవిత్రమైనాయని భావించి, తాము సఫలమైనామని అనుకున్నారు.
గతే తస్మిన్సురే స్వర్గం హయరూపధరే పురా । ఉవాచ రామస్తపసాం నిధీన్వేదవిదుత్తమాన్
ఆ గుర్రం రూపంలో ఉన్న దేవుడు స్వర్గానికి వెళ్ళిన తర్వాత, రాముడు వేదాలను బాగా తెలిసిన తపస్సులో నిపుణులైన ఋషులతో మాట్లాడాడు.
కిం కర్తవ్యం మయాబ్రహ్మన్హయో నష్టో గతః సుఖమ్ । హోమః కథం పురోభావీ సర్వదైవతతర్పకః
బ్రాహ్మణా! నేను ఇప్పుడు ఏమి చేయాలి? గుర్రం పోయింది, సంతోషంగా వెళ్ళిపోయింది. అన్ని దేవతలను తృప్తిపరిచే యజ్ఞాన్ని ఇప్పుడు ఎలా పూర్తిచేయాలి?
యథా స్యాత్సురసంతృప్తిర్యథా మే మఖ ఉత్తమః । తథా కుర్వంతు మునయో యథా మే స్యాద్విధిశ్రుతమ్
మునులారా! దేవతలు సంతృప్తి చెందేలా, నా యజ్ఞం ఉత్తమంగా జరిగేలా, వేదంలో చెప్పిన విధంగా మీరు చేయండి.
ఇతి వాక్యం సమాశ్రుత్య జగాద మునిసత్తమః । వసిష్ఠః సర్వదేవానాం చిత్తాభిజ్ఞానకోవిదః
అలా రాముడు చెప్పిన మాటలు విని, అందరి దేవతల మనస్సును తెలిసిన మహర్షి వశిష్ఠుడు మాట్లాడాడు.
కర్పూరమాహర క్షిప్రం యేన దేవాః స్వయం పురా । ప్రాప్య హవ్యం గ్రహీష్యంతి మద్వాక్యప్రేరితాధునా
తక్షణమే కర్పూరం తీసుకురా. ఇంతకుముందు దేవతలు దానివల్లే హవిస్సు స్వీకరించారు. ఇప్పుడు నా మాట విని వారు స్వయంగా హవిస్సు తీసుకుంటారు.
ఇతి వాక్యం సమాకర్ణ్య రామః క్షిప్రముపాహరత్ । కర్పూరం బహుదేవానాం ప్రీత్యర్థం బహుశోభనమ్
వశిష్ఠుని మాట విని, రాముడు వెంటనే ఎంతో కర్పూరాన్ని, అది అందమైనదిగా, అనేక దేవతలకు ప్రీతికరంగా తీసుకొచ్చాడు.
తదా మునిః ప్రహృష్టాత్మా దేవానాహ్వయదద్భుతాన్ । తే సర్వే తత్క్షణాత్ప్రాప్తాః స్వపరీవారసంవృతాః
ఆ సమయంలో, హర్షంతో ఉన్న ముని, అద్భుతమైన దేవతలను పిలిచాడు. వెంటనే వారు తమ అనుచరులతో కలిసి అక్కడికి వచ్చారు.
పార్వత్యువాచ- యదాకర్ణనమేతస్య యే వా పారిషదాః ప్రభోః । తదహం శ్రోతుమిచ్ఛామి కథయస్వ దయానిధే
పార్వతీదేవి ఇలా అడిగింది — ప్రభూ! ఈ కథను వినేవారు, ప్రభువు సేవకులు ఎవరో నేను తెలుసుకోవాలని కోరుకుంటున్నాను. దయామయుడా! దయచేసి చెప్పండి.
ఈశ్వర ఉవాచ। రాధయా సహ గోవిందం స్వర్ణసింహాసనేస్థితమ్ । పూర్వోక్తరూపలావణ్యం దివ్యభూషాంబరస్రజమ్
ఈశ్వరుడు ఇలా చెప్పాడు — రాధాతో కలిసి గోవిందుడు బంగారు సింహాసనంపై కూర్చొని ఉన్నాడు. ఆయనకు ముందు చెప్పిన అందం, దివ్యమైన అలంకారాలు, వస్త్రాలు, హారాలతో అలంకరించబడ్డాడు.
త్రిభంగీ మంజు సుస్నిగ్ధం గోపీలోచనతారకమ్ । తద్బాహ్యే యోగపీఠే చ స్వర్ణసింహాసనావృతే
ఆయన శరీరం మూడు మడతలతో, మృదువుగా, ఆకర్షణీయంగా నిలబడి, గోపికల కళ్లలో తారగా మెరిసిపోతున్నాడు. బయట యోగపీఠంపై, బంగారు సింహాసనంతో చుట్టుముట్టబడి ఉన్నాడు.
ప్రత్యంగరభసావేశాః ప్రధానాః కృష్ణవల్లభాః । లలితాద్యాః ప్రకృత్యంశా మూలప్రకృతిరాధికా
కృష్ణుని ప్రియమైనవారు, ముఖ్యమైనవారు, లలితాదులు, మాతృకల భాగాలుగా, రాధికా మూలప్రకృతి అయి, ఆయనను ఆలింగనం చేసుకుని ఉన్నారు.
సంముఖే లలితా దేవీ శ్యామలా వాయుకోణకే । ఉత్తరే శ్రీమతీ ధన్యా ఐశాన్యాం శ్రీహరిప్రియా
ముందుగా లలితాదేవి, వాయవ్య దిశలో శ్యామల, ఉత్తర దిశలో మహిమాన్వితమైన ధన్య, ఐశాన్య దిశలో శ్రీహరిప్రియ ఉన్నారు.
విశాఖా చ తథా పూర్వే శైబ్యా చాగ్నౌ తతః పరమ్ । పద్మా చ దక్షిణే పశ్చాన్నైర్ఋతే క్రమశః స్థితాః
పూర్వదిశలో విశాఖ, అగ్నికోణంలో శైబ్య, దక్షిణ దిశలో పద్మా, నైరుతి దిశలో వారు వరుసగా నిలబడి ఉన్నారు.
యోగపీఠే కేసరాగ్రే చారు చంద్రావతీ ప్రియా । అష్టౌ ప్రకృతయః పుణ్యాః ప్రధానాః కృష్ణవల్లభాః
యోగపీఠంలో, సింహముఖంలో, చంద్రముఖి ప్రియమైన చంద్రావతీ ఉంది. ఈ ఎనిమిది మంది పవిత్రమైన ప్రకృతులు, కృష్ణుని ప్రధాన ప్రియులు.
ప్రధానప్రకృతిస్త్వాద్యా రాధా చంద్రావతీ సమా । చంద్రావలీ చిత్రరేఖా చంద్రా మదనసుందరీ
ప్రధాన ప్రకృతి రాధ, ఆమెకు సమానంగా చంద్రావతీ, అలాగే చంద్రావళి, చిత్రరేఖా, చంద్రా, మదనసుందరి ఉన్నారు.
ప్రియా చ శ్రీమధుమతీ చంద్రరేఖా హరిప్రియా । షోడశాద్యాః ప్రకృతయః ప్రధానాః కృష్ణవల్లభాః
ప్రియా, శ్రీమధుమతీ, చంద్రరేఖా, హరిప్రియా — వీరు పదహారు మంది ముఖ్యమైన ప్రకృతులు, కృష్ణుని ప్రధాన ప్రియులు.
వృందావనేశ్వరీ రాధా తథా చంద్రావలీ ప్రియా । అభిన్నగుణలావణ్య సౌందర్యాశ్చారులోచనాః
వృందావనానికి అధిపతిగా ఉన్న రాధా, అలాగే ప్రియమైన చంద్రావళి, ఇద్దరూ ఒకేలా గుణాలు, అందం కలిగి, మధురమైన ఆకర్షణతో, అందమైన కళ్లతో మెరిసిపోతున్నారు.
మనోహరా ముగ్ధవేషాః కిశోరీవయసోజ్జ్వలాః । అగ్రేతనాస్తథా చాన్యా గోపకన్యాః సహస్రశః
ఆకర్షణీయంగా, మోహకమైన వస్త్రధారణతో, యవ్వనంలో ఉజ్వలంగా కనిపించే అనేక గోపికలు, వేలాది మంది, వారి ముందుగా నిలబడి ఉన్నారు.
శుద్ధకాంచనపుంజాభాః సుప్రసన్నాః సులోచనాః । తద్రూపహృదయారూఢాస్తదాశ్లేష సముత్సుకాః
వారు స్వచ్చమైన బంగారు మెరుపుతో ప్రకాశిస్తూ, ప్రశాంతంగా, అందమైన కళ్లతో, వారి రూపం, హృదయం అంతా ఆయనలో లీనమై, ఆయన ఆలింగనం కోసం ఆత్రుతగా ఎదురు చూస్తున్నారు.
శ్యామామృతరసే మగ్నాః స్ఫురత్తద్భావమానసాః । నేత్రోత్పలార్చితే కృష్ణపాదాబ్జేఽపితచేతసః
శ్యామవర్ణమైన కృష్ణుని అమృతస్వరూపంలో మునిగిపోయి, ఆయన భావంతో మనస్సు ఉల్లాసంగా, తమ కమలమయమైన కళ్లతో కృష్ణుని పాదాలను పూజిస్తూ, మనస్సు అంతా ఆయనపై నిలిపారు.
శ్రుతికన్యాస్తతో దక్షే సహస్రాయుతసంయుతాః । జగన్ముగ్ధీకృతాకారా హృద్వర్తికృష్ణలాలసాః
అతని కుడివైపు, వేదాల కుమార్తెలు వేలాది సంఖ్యలో, వారి రూపం ప్రపంచాన్ని మోహింపజేస్తూ, హృదయం అంతా కృష్ణుని కోసం తపిస్తూ నిలబడి ఉన్నారు.
నానాసత్వస్వరాలాపముగ్ధీకృతజగత్త్రయాః । తత్ర గూఢరహస్యాని గాయంత్యః ప్రేమవిహ్వలాః
వివిధ రకాల మధురమైన స్వరాలతో మూడు లోకాలను ఆకట్టుకుంటూ, అక్కడ ప్రేమతో ఉల్లాసంగా, రహస్యమైన గాథలను పాడుతున్నారు.
దేవకన్యాస్తతః సవ్యే దివ్యవేషారసోజ్జ్వలాః । నానావైదిగ్ధ్యనిపుణా దివ్యభావభరాన్వితాః
అతని ఎడమవైపు, దివ్యమైన వస్త్రాలతో ప్రకాశించే దేవకన్యలు, అనేక కళల్లో నైపుణ్యం కలిగి, దివ్యభావాలతో నిండిపోయి ఉన్నారు.
సౌందర్యాతిశయేనాఢ్యాః కటాక్షాతిమనోహరాః । నిర్లజ్జాస్తత్ర గోవిందే తదంగస్పర్శనోద్యతాః
అత్యంత అందంతో మెరిసిపోతూ, వారి చూపులు హృదయాన్ని దోచేలా, ఎలాంటి సంకోచం లేకుండా, గోవిందుని దగ్గరకు వెళ్ళి, ఆయనను తాకేందుకు ఉత్సాహంగా ఉన్నారు.
తద్భావమగ్నమనసః స్మితసాచి నిరీక్షణాః । మందిరస్య తతో బాహ్యే ప్రియయా విశదావృతే
వారి మనస్సు అంతా ఆయనలో లీనమై, చిరునవ్వుతో, పక్క చూపులతో ఆయనను చూస్తూ, మందిరానికి బయట, ప్రియులతో చుట్టుముట్టబడి ఉన్నారు.
సమానవేషవయసః సమానబలపౌరుషాః । సమానగుణకర్మాణః సమానాభరణప్రియాః
వారు ఒకేలా వస్త్రధారణ, వయస్సు, బలము, పరాక్రమం, గుణాలు, కార్యాలు, అలంకారాల పట్ల అభిరుచిలో సమానంగా ఉన్నారు.