అహం పురాభవే రామ ద్విజః పరమధార్మికః । అచరం ప్రతికూలం వై వేదస్య రిపుతాపన
'రామా! నేను పూర్వంలో పరమధార్మికుడైన బ్రాహ్మణుడిని. కానీ వేదానికి విరుద్ధంగా ప్రవర్తించాను, శత్రువులకు భయంకరుడా!'
కదాచిద్ధుతపాపాయాస్తీరేఽహం గతవాన్పురా । అనేకవృక్షలలితే సర్వత్రసుమనోరమే
'ఒకసారి నేను హుతపాపా నదీ తీరానికి వెళ్లాను. అక్కడ ఎన్నో చెట్లు, అందమైన పూలతో ఆ ప్రదేశం ఎంతో మధురంగా ఉంది.'
తత్ర స్నాత్వా పితౄంస్తృప్త్వా దానం దత్త్వా యథావిధి । ధ్యానం తవ మహాబాహో కృతవాన్వేదసంమితమ్
'అక్కడ స్నానం చేసి, పితృదేవతలను తృప్తిపరిచి, విధి ప్రకారం దానం చేసి, మహాబాహువైన నిన్ను వేదోక్తంగా ధ్యానించాను.'
తదా జనాః సమాయాతా బహవస్తత్ర భూపతే । తేషాం ప్రవంచనార్థాయ దంభమేనమకారిషమ్
'అప్పుడే, రాజా! అక్కడకు చాలా మంది వచ్చారు. వారిని మోసం చేయాలని నేను ఈ దంభాన్ని చేశాను.'
అనేకక్రతుసంభారైః పూర్ణమజిరముత్తమమ్ । వాసోభిశ్ఛాదితం రమ్యం చషాలాదియుతం మహత్
అనేక యజ్ఞఫలాలతో నిండిన విశాలమైన మంటపం, అందంగా నూతన వస్త్రాలతో అలంకరించబడింది. అక్కడ గొప్ప వంటగదులు మొదలైనవి కూడా ఉన్నాయి.
అగ్నిహోత్రోద్భవోధూమః సర్వతో నభసోంగణమ్ । చకార రమ్యమతులం చిత్రకారివపుర్ధరః
అగ్నిహోత్రంలో నుంచి లేచిన పొగ ఆకాశాన్ని తాకుతూ四దిక్కులా వ్యాపించింది. ఆ ప్రదేశం ఒక గొప్ప కళాకారుడి చేతి పనిలా అద్భుతంగా, అపూర్వంగా కనిపించింది.
అనేకతిలకశ్రీభిః శోభితాంగో మహత్తపాః । దర్భశోభః సమిత్పాణిర్దంభో మూర్తిధరః కిము
అనేక శుభలక్షణాలతో అలంకరించబడిన శరీరంతో, గొప్ప తపస్సు చేసిన వాడు, దర్భతో ప్రకాశిస్తూ, చేతిలో సమిధలు పట్టుకుని, దంభుడు స్వయంగా మూర్తిరూపంలో ఉన్నట్టు కనిపించాడు.
దుర్వాసాస్తత్ర స్వచ్ఛందం పర్యటఞ్జగతీతలమ్ । ప్రాప తత్ర మహాతేజా ధూతపాపసరిత్తటే
అక్కడ మహాతేజస్సుతో కూడిన దుర్వాసుడు, స్వేచ్ఛగా భూమి మీద సంచరిస్తూ, పాపాలను తొలగించే నదీ తీరానికి వచ్చాడు.
దదర్శ మాం దంభకరం మౌనధారిణమగ్రతః । అనర్ఘ్యకరమున్మత్తమస్వాగతవచః కరమ్
అతడు నన్ను, దంభాన్ని ఆశ్రయించినవాడిని, మౌనంగా ముందుండి, పిచ్చివాడిలా ప్రవర్తిస్తూ, ఆతిథ్యపదాలు పలకకుండా, విలువలేని పనులు చేస్తూ ఉన్నట్టుగా చూశాడు.
దృష్ట్వాతీవ క్రుధాక్రాంతః సముద్ర ఇవ పర్వణి । శశాపాసౌ మునిస్తీవ్రో దంభినం మాం మహామతిః
అది చూసి, ఆ ముని, సముద్రం పూర్ణిమనాడు అలలతో ఉప్పొంగినట్టు, తీవ్రమైన కోపంతో నన్ను — దంభాన్ని ఆశ్రయించిన తపస్విని — శపించాడు.
దంభం కరోషి చేత్తీరే సరితస్త్వం సుదుర్మతే । తస్మాత్ప్రాప్నుహి నిర్వాచ్యం పశుత్వం తాపసాధమ
"నీవు, దుష్టబుద్ధి వాడా, ఈ నదీ తీరంలో దంభాన్ని చేస్తే, దుష్టతపస్వీ, నీవు వాచికంగా చెప్పలేని దుస్థితిని పొందు — పశువుగా మారిపో" అని శపించాడు.
శాపం ప్రదత్తం సంశ్రుత్య దుఃఖితోఽహం తదాభవమ్ । అగ్రాహిషం పదే తస్య మునేర్దుర్వాససః కిల
ఆ శాపాన్ని విని నేను ఎంతో బాధపడి, దుర్వాస ముని పాదాలకు పడి విన్నవించుకున్నాను.
తదా మే కృతవాన్రామ ద్విజోఽనుగ్రహముత్తమమ్ । వాజితాం ప్రాప్నుహి మఖే రాజరాజస్య తాపస
ఆ తర్వాత, ఓ రామా, ఆ బ్రాహ్మణుడు నాపై పరమమైన అనుగ్రహాన్ని చూపి, "తపస్వీ, నీవు రాజరాజు చేసిన మహాయజ్ఞ ఫలితాన్ని పొందుతావు" అని అనుగ్రహించాడు.
పశ్చాత్తద్ధస్తసంపర్కాద్యాహి తత్పరమం పదమ్ । దివ్యం వపుర్మనోహారి ధృత్వా దంభవివర్జితమ్
"తర్వాత, అతని చేతి స్పర్శతో, దంభం లేని దివ్యమైన, అందమైన రూపాన్ని ధరించి, పరమ పదాన్ని చేరు" అని వరమిచ్చాడు.
తేన శాపోపిసందిష్టో మమానుగ్రహతాం గతః । యదహం తవ హస్తస్య స్పర్శం ప్రాప్తో మనోరమమ్
అలా శపించినా, ఆయన అనుగ్రహం నాకు లభించింది. ఎందుకంటే, నీ చేతి మధురమైన స్పర్శను పొందాను.
యదేవ రామ దేవాదిదుర్లభం బహుజన్మభిః । తత్తేఽహం కరజస్పర్శం ప్రాప్తవానిహ దుర్లభమ్
ఓ రామా, దేవతలకు కూడా అనేక జన్మల్లో దొరకని, ఆ అరుదైన నీ చేతి స్పర్శను నేను ఇక్కడ పొందాను.
ఆజ్ఞాపయ మహారాజ త్వత్ప్రసాదాదహం మహత్ । గచ్ఛామి శాశ్వతం స్థానం తవ దుఃఖాదివర్జితమ్
"మహారాజా, ఆజ్ఞాపించు. నీ కృపవల్ల నేను ఇక శాశ్వతమైన, బాధలేని స్థలానికి వెళ్తున్నాను."
న యత్ర శోకో న జరా న మృత్యుః కాలవిభ్రమః । తత్స్థానం దేవ గచ్ఛామి త్వత్ప్రసాదాన్నరాధిప
"అక్కడ శోకం లేదు, వృద్ధాప్యం లేదు, మరణం లేదు, కాలభ్రమ కూడా లేదు. ఓ రాజా, నీ కృపతో ఆ స్థలానికి నేను వెళ్తున్నాను."
ఇత్యుక్త్వా తం పరిక్రమ్య విమానవరమారుహత్ । అనేకరత్నఖచితం సర్వదేవాధివందితమ్
అలా చెప్పి, రాముని చుట్టూ ప్రదక్షిణగా తిరిగి, అనేక రత్నాలతో అలంకరించబడిన, దేవతలందరూ పూజించే దివ్య విమానంలో ఎక్కాడు.
గతోఽసౌ శాశ్వతస్థానం రామపాదప్రసాదతః । పునరావృత్తిరహితం శోకమోహవివర్జితమ్
రాముని పాదాల కృపతో, అతడు తిరిగి రాని, శోకమూ మోహమూ లేని శాశ్వత స్థలానికి చేరాడు.
తేన తత్కథితం శ్రుత్వా రామం జ్ఞాత్వేతరే జనాః । విస్మయం ప్రాపిరే సర్వే పరస్పరముదున్మదాః
ఆ కథను విని, రాముని మహిమను గ్రహించిన ప్రజలంతా పరస్పరం ఆనందంతో, ఆశ్చర్యంతో నిండిపోయారు.
శృణు ద్విజమహాబుద్ధే దంభేనాపి స్మృతో హరిః । దదాతి మోక్షం సుతరాం కిం పునర్దంభవర్జనాత్
"ఓ మహాబుద్ధి బ్రాహ్మణా, దంభంతో అయినా హరిను స్మరించినవారికి ఆయన మోక్షాన్ని ఇస్తాడు. మరి దంభం లేకుండా స్మరించినవారికి ఎంత గొప్ప ఫలం లభిస్తుందో విను."
యథాకథంచిద్రామస్య కర్తవ్యం స్మరణం పరమ్ । యేన ప్రాప్నోతి పరమం పదం దేవాదిదుర్లభమ్
ఎలా అయినా రాముని స్మరణ చేయడం మనకు చేయవలసిన గొప్ప కర్తవ్యం. దానివల్ల దేవతలకు కూడా దుర్లభమైన పరమ పదాన్ని మనం పొందగలం.
తచ్చిత్రం వీక్ష్య మునయః కృతార్థం మేనిరే నిజమ్ । యద్రామచరణప్రేక్షా కరస్పర్శపవిత్రితమ్
ఆ అద్భుతమైన దృశ్యాన్ని చూసిన ఋషులు, తమ చేతులు రాముని పాదస్పర్శ వల్ల పవిత్రమైనాయని భావించి, తాము సఫలమైనామని అనుకున్నారు.
గతే తస్మిన్సురే స్వర్గం హయరూపధరే పురా । ఉవాచ రామస్తపసాం నిధీన్వేదవిదుత్తమాన్
ఆ గుర్రం రూపంలో ఉన్న దేవుడు స్వర్గానికి వెళ్ళిన తర్వాత, రాముడు వేదాలను బాగా తెలిసిన తపస్సులో నిపుణులైన ఋషులతో మాట్లాడాడు.
కిం కర్తవ్యం మయాబ్రహ్మన్హయో నష్టో గతః సుఖమ్ । హోమః కథం పురోభావీ సర్వదైవతతర్పకః
బ్రాహ్మణా! నేను ఇప్పుడు ఏమి చేయాలి? గుర్రం పోయింది, సంతోషంగా వెళ్ళిపోయింది. అన్ని దేవతలను తృప్తిపరిచే యజ్ఞాన్ని ఇప్పుడు ఎలా పూర్తిచేయాలి?
యథా స్యాత్సురసంతృప్తిర్యథా మే మఖ ఉత్తమః । తథా కుర్వంతు మునయో యథా మే స్యాద్విధిశ్రుతమ్
మునులారా! దేవతలు సంతృప్తి చెందేలా, నా యజ్ఞం ఉత్తమంగా జరిగేలా, వేదంలో చెప్పిన విధంగా మీరు చేయండి.
ఇతి వాక్యం సమాశ్రుత్య జగాద మునిసత్తమః । వసిష్ఠః సర్వదేవానాం చిత్తాభిజ్ఞానకోవిదః
అలా రాముడు చెప్పిన మాటలు విని, అందరి దేవతల మనస్సును తెలిసిన మహర్షి వశిష్ఠుడు మాట్లాడాడు.
కర్పూరమాహర క్షిప్రం యేన దేవాః స్వయం పురా । ప్రాప్య హవ్యం గ్రహీష్యంతి మద్వాక్యప్రేరితాధునా
తక్షణమే కర్పూరం తీసుకురా. ఇంతకుముందు దేవతలు దానివల్లే హవిస్సు స్వీకరించారు. ఇప్పుడు నా మాట విని వారు స్వయంగా హవిస్సు తీసుకుంటారు.
ఇతి వాక్యం సమాకర్ణ్య రామః క్షిప్రముపాహరత్ । కర్పూరం బహుదేవానాం ప్రీత్యర్థం బహుశోభనమ్
వశిష్ఠుని మాట విని, రాముడు వెంటనే ఎంతో కర్పూరాన్ని, అది అందమైనదిగా, అనేక దేవతలకు ప్రీతికరంగా తీసుకొచ్చాడు.