ఇత్యుక్త్వా స నృపో రామః సీతయా సమమస్పృశత్ । తదా సర్వే ద్విజాశ్చిత్రమమన్యంత కుతూహలాత్
ఇలా చెప్పి, రాజైన రాముడు సీతతో కలిసి ఆ గుర్రాన్ని తాకాడు. అప్పుడు అందరు బ్రాహ్మణులు ఆశ్చర్యంతో చూశారు.
పరస్పరమవోచంస్తే యన్నామస్మరణాన్నరాః । మహాపాపాత్ప్రముచ్యంతే స రామః కిం వదత్యహో
వారు పరస్పరం ఇలా అన్నారు: 'రాముని నామస్మరణతోనే మనుషులు మహా పాపాలనుండి విముక్తి పొందుతారు. మరి రాముడు స్వయంగా ఏమంటాడో చూడాలి!'
ఇత్యుక్తవతి భూమీశే రామే కుంభోద్భవో మునిః । కరవాలం చాభిమంత్ర్య దదౌ రామకరే మునిః
భూమిపతిగా రాముడు ఇలా పలికినపుడు, కుంభంలో జన్మించిన ముని కత్తిని పవిత్రం చేసి, రాముని చేతిలో పెట్టాడు.
కరవాలే ధృతే స్పృష్టే రామేణ స హయః క్రతౌ । పశుత్వం తు విహాయాశు దివ్యరూపమపద్యత
రాముడు ఆ కత్తిని పట్టి తాకిన వెంటనే, యజ్ఞంలో ఉన్న గుర్రం తన జంతు స్వరూపాన్ని వదిలి వెంటనే దివ్యరూపాన్ని పొందింది.
విమానవరమారూఢశ్చాప్సరోభిః సమంతతః । చామరైర్వీజ్యమానశ్చ వైజయంత్యా విభూషితః
ఆ దివ్యరూపి అద్భుతమైన విమానంపై ఎక్కి, చుట్టూ అప్సరసలతో, చామరాలతో వడివడిగా, వైజయంతి హారంతో అలంకరించబడి ఉన్నాడు.
తదా తం వాజితాం త్యక్త్వా దివ్యరూపధరం వరమ్ । వీక్ష్య లోకాః క్రతౌ సర్వే విస్మయం ప్రాప్నువంస్తదా
అప్పుడు ఆ గుర్రాన్ని వదిలిపెట్టి, దివ్యరూపంలో ఉన్న వాడిని చూసి, యజ్ఞంలో ఉన్న అందరూ ఆశ్చర్యంతో నిండిపోయారు.
తదా రామః స్వయం జానఞ్జ్ఞాపయన్సర్వతో నరాన్ । పప్రచ్ఛ దివ్యరూపం తం సురం పరమధార్మికః
అప్పుడే రాముడు అన్నీ తెలిసినవాడిగా అందరికీ తెలియజేసి, ఆ పరమధార్మికుడైన దివ్యరూపిని అడిగాడు.
కస్త్వం దివ్యవపుః ప్రాప్తః కస్మాత్త్వం వాజితాం గతః । కథం సురస్త్రీసహితః కిం చికీర్షసి తద్వద
'నీవెవరు? ఈ దివ్యరూపాన్ని ఎలా పొందావు? గుర్రం రూపాన్ని ఎందుకు వదిలావు? దేవస్త్రీలతో కలసి ఎలా ఉన్నావు? నీవు ఏమి చేయదలచుకున్నావో చెప్పు.'
రామస్య వచనం శ్రుత్వా దేవః ప్రోవాచ భూమిపమ్ । హసన్మేఘరవాం వాణీమవదత్సుమనోహరామ్
రాముని మాటలు విని, ఆ దేవుడు నవ్వుతూ, మేఘగర్జనలా మధురమైన స్వరంతో భూమిపతిని ఉద్దేశించి పలికాడు.
తవాజ్ఞాతం న సర్వత్ర బాహ్యాభ్యంతరచారిణః । తథాపి పృచ్ఛతే తుభ్యం కథయామి యథాతథమ్
'నీవు లోపల బయట అన్నీ తెలిసినవాడివి. అయినా నీవు అడుగుతున్నావు కాబట్టి, నిజంగా జరిగినదాన్ని నేను చెబుతాను.'
అహం పురాభవే రామ ద్విజః పరమధార్మికః । అచరం ప్రతికూలం వై వేదస్య రిపుతాపన
'రామా! నేను పూర్వంలో పరమధార్మికుడైన బ్రాహ్మణుడిని. కానీ వేదానికి విరుద్ధంగా ప్రవర్తించాను, శత్రువులకు భయంకరుడా!'
కదాచిద్ధుతపాపాయాస్తీరేఽహం గతవాన్పురా । అనేకవృక్షలలితే సర్వత్రసుమనోరమే
'ఒకసారి నేను హుతపాపా నదీ తీరానికి వెళ్లాను. అక్కడ ఎన్నో చెట్లు, అందమైన పూలతో ఆ ప్రదేశం ఎంతో మధురంగా ఉంది.'
తత్ర స్నాత్వా పితౄంస్తృప్త్వా దానం దత్త్వా యథావిధి । ధ్యానం తవ మహాబాహో కృతవాన్వేదసంమితమ్
'అక్కడ స్నానం చేసి, పితృదేవతలను తృప్తిపరిచి, విధి ప్రకారం దానం చేసి, మహాబాహువైన నిన్ను వేదోక్తంగా ధ్యానించాను.'
తదా జనాః సమాయాతా బహవస్తత్ర భూపతే । తేషాం ప్రవంచనార్థాయ దంభమేనమకారిషమ్
'అప్పుడే, రాజా! అక్కడకు చాలా మంది వచ్చారు. వారిని మోసం చేయాలని నేను ఈ దంభాన్ని చేశాను.'
అనేకక్రతుసంభారైః పూర్ణమజిరముత్తమమ్ । వాసోభిశ్ఛాదితం రమ్యం చషాలాదియుతం మహత్
అనేక యజ్ఞఫలాలతో నిండిన విశాలమైన మంటపం, అందంగా నూతన వస్త్రాలతో అలంకరించబడింది. అక్కడ గొప్ప వంటగదులు మొదలైనవి కూడా ఉన్నాయి.
అగ్నిహోత్రోద్భవోధూమః సర్వతో నభసోంగణమ్ । చకార రమ్యమతులం చిత్రకారివపుర్ధరః
అగ్నిహోత్రంలో నుంచి లేచిన పొగ ఆకాశాన్ని తాకుతూ四దిక్కులా వ్యాపించింది. ఆ ప్రదేశం ఒక గొప్ప కళాకారుడి చేతి పనిలా అద్భుతంగా, అపూర్వంగా కనిపించింది.
అనేకతిలకశ్రీభిః శోభితాంగో మహత్తపాః । దర్భశోభః సమిత్పాణిర్దంభో మూర్తిధరః కిము
అనేక శుభలక్షణాలతో అలంకరించబడిన శరీరంతో, గొప్ప తపస్సు చేసిన వాడు, దర్భతో ప్రకాశిస్తూ, చేతిలో సమిధలు పట్టుకుని, దంభుడు స్వయంగా మూర్తిరూపంలో ఉన్నట్టు కనిపించాడు.
దుర్వాసాస్తత్ర స్వచ్ఛందం పర్యటఞ్జగతీతలమ్ । ప్రాప తత్ర మహాతేజా ధూతపాపసరిత్తటే
అక్కడ మహాతేజస్సుతో కూడిన దుర్వాసుడు, స్వేచ్ఛగా భూమి మీద సంచరిస్తూ, పాపాలను తొలగించే నదీ తీరానికి వచ్చాడు.
దదర్శ మాం దంభకరం మౌనధారిణమగ్రతః । అనర్ఘ్యకరమున్మత్తమస్వాగతవచః కరమ్
అతడు నన్ను, దంభాన్ని ఆశ్రయించినవాడిని, మౌనంగా ముందుండి, పిచ్చివాడిలా ప్రవర్తిస్తూ, ఆతిథ్యపదాలు పలకకుండా, విలువలేని పనులు చేస్తూ ఉన్నట్టుగా చూశాడు.
దృష్ట్వాతీవ క్రుధాక్రాంతః సముద్ర ఇవ పర్వణి । శశాపాసౌ మునిస్తీవ్రో దంభినం మాం మహామతిః
అది చూసి, ఆ ముని, సముద్రం పూర్ణిమనాడు అలలతో ఉప్పొంగినట్టు, తీవ్రమైన కోపంతో నన్ను — దంభాన్ని ఆశ్రయించిన తపస్విని — శపించాడు.
దంభం కరోషి చేత్తీరే సరితస్త్వం సుదుర్మతే । తస్మాత్ప్రాప్నుహి నిర్వాచ్యం పశుత్వం తాపసాధమ
"నీవు, దుష్టబుద్ధి వాడా, ఈ నదీ తీరంలో దంభాన్ని చేస్తే, దుష్టతపస్వీ, నీవు వాచికంగా చెప్పలేని దుస్థితిని పొందు — పశువుగా మారిపో" అని శపించాడు.
శాపం ప్రదత్తం సంశ్రుత్య దుఃఖితోఽహం తదాభవమ్ । అగ్రాహిషం పదే తస్య మునేర్దుర్వాససః కిల
ఆ శాపాన్ని విని నేను ఎంతో బాధపడి, దుర్వాస ముని పాదాలకు పడి విన్నవించుకున్నాను.
తదా మే కృతవాన్రామ ద్విజోఽనుగ్రహముత్తమమ్ । వాజితాం ప్రాప్నుహి మఖే రాజరాజస్య తాపస
ఆ తర్వాత, ఓ రామా, ఆ బ్రాహ్మణుడు నాపై పరమమైన అనుగ్రహాన్ని చూపి, "తపస్వీ, నీవు రాజరాజు చేసిన మహాయజ్ఞ ఫలితాన్ని పొందుతావు" అని అనుగ్రహించాడు.
పశ్చాత్తద్ధస్తసంపర్కాద్యాహి తత్పరమం పదమ్ । దివ్యం వపుర్మనోహారి ధృత్వా దంభవివర్జితమ్
"తర్వాత, అతని చేతి స్పర్శతో, దంభం లేని దివ్యమైన, అందమైన రూపాన్ని ధరించి, పరమ పదాన్ని చేరు" అని వరమిచ్చాడు.
తేన శాపోపిసందిష్టో మమానుగ్రహతాం గతః । యదహం తవ హస్తస్య స్పర్శం ప్రాప్తో మనోరమమ్
అలా శపించినా, ఆయన అనుగ్రహం నాకు లభించింది. ఎందుకంటే, నీ చేతి మధురమైన స్పర్శను పొందాను.
యదేవ రామ దేవాదిదుర్లభం బహుజన్మభిః । తత్తేఽహం కరజస్పర్శం ప్రాప్తవానిహ దుర్లభమ్
ఓ రామా, దేవతలకు కూడా అనేక జన్మల్లో దొరకని, ఆ అరుదైన నీ చేతి స్పర్శను నేను ఇక్కడ పొందాను.
ఆజ్ఞాపయ మహారాజ త్వత్ప్రసాదాదహం మహత్ । గచ్ఛామి శాశ్వతం స్థానం తవ దుఃఖాదివర్జితమ్
"మహారాజా, ఆజ్ఞాపించు. నీ కృపవల్ల నేను ఇక శాశ్వతమైన, బాధలేని స్థలానికి వెళ్తున్నాను."
న యత్ర శోకో న జరా న మృత్యుః కాలవిభ్రమః । తత్స్థానం దేవ గచ్ఛామి త్వత్ప్రసాదాన్నరాధిప
"అక్కడ శోకం లేదు, వృద్ధాప్యం లేదు, మరణం లేదు, కాలభ్రమ కూడా లేదు. ఓ రాజా, నీ కృపతో ఆ స్థలానికి నేను వెళ్తున్నాను."
ఇత్యుక్త్వా తం పరిక్రమ్య విమానవరమారుహత్ । అనేకరత్నఖచితం సర్వదేవాధివందితమ్
అలా చెప్పి, రాముని చుట్టూ ప్రదక్షిణగా తిరిగి, అనేక రత్నాలతో అలంకరించబడిన, దేవతలందరూ పూజించే దివ్య విమానంలో ఎక్కాడు.
గతోఽసౌ శాశ్వతస్థానం రామపాదప్రసాదతః । పునరావృత్తిరహితం శోకమోహవివర్జితమ్
రాముని పాదాల కృపతో, అతడు తిరిగి రాని, శోకమూ మోహమూ లేని శాశ్వత స్థలానికి చేరాడు.