రఘునాథ ఇతి ఖ్యాతిం గమిష్యతి మహామనాః । తేషామనంతనామాని రామస్య బలినః సఖి
అతడు గొప్ప మనస్సుతో రఘునాథుడిగా పేరు పొందుతాడు. వీరి పేర్లు ఎన్నో, బలవంతుడైన రాముని పేర్లే, సఖీ.
పద్మకోశ ఇవ శోభనం ముఖం । పంకజాభనయనే సుదీర్ఘకే । ఉన్నతా పృథుమనోహరా నసా । వల్గుసంగత మనోహరే భ్రువౌ
అతని ముఖం పద్మపు మొగ్గలా అందంగా ఉంటుంది. అతని కన్నులు పొడవుగా, పద్మాల్లా మెరిసిపోతాయి. ముక్కు ఎత్తుగా, వెడల్పుగా, ఆకర్షణీయంగా ఉంటుంది. అతని కనుబొమ్మలు సున్నితంగా, కలిసిపోయి, అందంగా ఉంటాయి.
జానులంబిత మనోహరౌ భుజౌ । కంబుశోభిగలకోఽతిహ్రస్వకః । సత్కపాటతలవిస్తృతశ్రికం । వక్ష ఏతదమలం సలక్ష్మకమ్
అతని భుజాలు మోకాళ్ల వరకు పొడవుగా, ఆకర్షణీయంగా ఉంటాయి. మెడ శంఖంలా మెరిసిపోతుంది, చాలా చిన్నదిగా ఉంటుంది. అతని ఛాతీ విశాలంగా, కాంతివంతంగా, శుభలక్షణాలతో, నిర్మలంగా ఉంటుంది.
శోభనోరుకటిశోభయా యుతం । జానుయుగ్మమమలం స్వసేవితమ్ । పాదపద్మమఖిలైర్నిజైః సదా । సేవితం రఘుపతిం సుశోభనమ్
అతని తొడలు, నడుము అందంగా ఉంటాయి. మోకాళ్లు శుభ్రంగా, బాగున్నట్టు కనిపిస్తాయి. అతని పద్మపాదాలను ఎప్పుడూ స్వజనులు సేవిస్తారు. అలాంటి రఘుపతిని చూడటానికి ఎంతో అందంగా ఉంటాడు.
ఏతద్రూపధరో రామో మయా కిం తు స వర్ణ్యతే । శతాననోపి నో యాతి పక్షిణః కిము మాదృశాః
రాముడు ఇలాంటి రూపాన్ని ధరించాడు — నేను ఎలా వివరించగలను? వెయ్యి తలలున్న ఆది శేషుడికూడా ఆ రూపాన్ని పూర్తిగా వివరించలేడు; మరి మనలాంటి పక్షులు ఎలా చెప్పగలము?
యద్రూపం వీక్ష్య లలితా మనోహరవపుర్ధరా । లక్ష్మీర్ముమోహ భువికా వర్తతే యా న మోహతి
ఆ అందమైన, ఆకర్షణీయమైన రూపాన్ని చూసి, భూమిపై ఎప్పుడూ మాయకు లోనుకాని లక్ష్మీదేవికూడా మాయలో పడిపోయింది.
మహాబలో మహావీర్యో మహామోహనరూపధృక్ । కిం వర్ణయామి శ్రీరామం సర్వైశ్వర్యగుణాన్వితమ్
అతడు అపారమైన బలమున్నవాడు, గొప్ప పరాక్రమశాలి, అత్యంత మోహనీయమైన రూపాన్ని ధరించాడు — అలాంటి అన్ని ఐశ్వర్య గుణాలతో ఉన్న శ్రీరాముని నేను ఎలా వివరించగలను?
ధన్యా సా జానకీదేవీ మహామోహనరూపధృక్ । రంస్యతే యేన సహితా వర్షాణామయుతం ముదా
ఎంత అదృష్టవంతురాలు ఆ జానకిదేవి! ఆ మహామోహనరూపుడైన రామునితో కలిసి పదివేల సంవత్సరాలు ఆనందంగా విహరిస్తుంది.
త్వం కాసి కిం తు నామాసి బత సుందరి యత్తు మామ్ । పరిపృచ్ఛసి వైదగ్ధ్యాద్రామకీర్తనమాదరాత్
ఓ అందమైనవాడా, నువ్వెవరు? నీ పేరు ఏమిటి? నీవు ఇంత చాతుర్యంగా, ఎంతో ఆసక్తితో నన్ను రాముని మహిమ గురించి అడుగుతున్నావు.
ఏతద్వాక్యం సమాకర్ణ్య జానకీ పక్షిణోర్యుగమ్ । ఉవాచ జన్మలలితం శంసంతీ స్వస్య మోహనమ్
ఆ మాటలు విని, జానకీ ఆ పక్షుల జంటతో తన జన్మవివరాన్ని, తనకు మోహం కలిగిన కారణాన్ని వివరంగా చెప్పింది.
యా త్వయా జానకీ ప్రోక్తా సాహం జనకపుత్రికా । స రామో మాం యదాభ్యేత్య ప్రాప్స్యతే సుమనోహరః
నువ్వు జానకీ అని పిలిచినవాడే నేనే, జనకుని కుమార్తెను. ఆ సుందరరాముడు నన్ను వచ్చి స్వీకరిస్తాడు.
తదా వాం మోచయామ్యద్ధానాన్యథా వాక్యలోభితా । లాలయామి సుఖేనాస్తాం మద్గేహే మధురాక్షరౌ
అప్పుడు మిమ్మల్ని ఇద్దరినీ తప్పక విడిపెడతాను. లేకపోతే, మీ మాటలకు ఆకర్షితురాలై, ఈ మధురమైన స్వరమున్న పక్షిని నా ఇంట్లో ఆనందంగా ఉంచుకుంటాను.
ఇత్యుక్తం తత్సమాకర్ణ్య వేపతుర్భయతాం గతౌ । పరస్పరం ప్రక్షుభితౌ జానకీమిత్యవోచతామ్
ఆమె ఇలా చెప్పిన వెంటనే, ఆ మాటలు విన్న పక్షులు భయంతో వణికిపోయారు; కలవరపడి, ఇద్దరూ కలిసి జానకీని ఉద్దేశించి మాట్లాడారు.
వయం వై పక్షిణః సాధ్వి వనస్థా వృక్షగోచరాః । పరిభ్రమామ సర్వత్ర నో సుఖం నో భవేద్గృహే
మేము అడవిలో వృక్షాల మధ్య నివసించే పక్షులమే, ఓ సతీశుభ్రా. మేము ఎక్కడికక్కడ తిరుగుతుంటాము — ఇంట్లో మాకు సుఖం ఉండదు.
అంతర్వత్నీ స్వకే స్థానే గత్వా సంసూయ పుత్రకాన్ । త్వత్స్థానమాగమిష్యామి సత్యం మే హ్యుదితం వచః
నా భార్య తన స్థలంలో ఉండి పిల్లలకు జన్మనిచ్చి, ఆ తరువాత నేను నీ దగ్గరకు వస్తాను. నా మాట నిజమే.
ఏవం ప్రోక్తా తయా సా తు న ముమోచ శుకీం స్వయమ్ । తదాపతిస్తాం ప్రోవాచ వినీతవదనుత్సుకః
అతడు ఇలా చెప్పినా, ఆమె ఆ శుకిని విడిపోలేదు. అప్పుడు ఆ శుకిపతి వినయంగా, తపనతో ఆమెతో ఇలా అన్నాడు.
సీతే ముంచ కథం భార్యాం రక్షసే మే మనోహరీమ్ । ఆవాం గచ్ఛావ విపినే విచరావః సుఖం వనే
ఓ సీతా, నా ప్రియమైన భార్యను విడిపెట్టు — నువ్వు ఆమెను ఎలా బంధించగలవు? మేమిద్దరం అడవిలోకి వెళ్లి, అక్కడ సంతోషంగా తిరుగుతాము.
అంతర్వత్నీ తు వర్తేత భార్యా మమ మనోరమా । తస్యాః ప్రసూతిం కృత్వా త్వామాగమిష్యామి శోభనే
నా మనోహరమైన భార్య అక్కడే ఉండి, పిల్లలకు జన్మనిచ్చిన తరువాత, ఓ శోభనవాడా, నేను నీ వద్దకు వస్తాను.
ఇత్యుక్తా నిజగాదేమం సుఖం గచ్ఛ మహామతే । ఏతాం రక్షామి సుఖినీం మత్పార్శ్వే ప్రియకారిణీమ్
ఇలా అతడు అడిగినప్పుడు, ఆమె ఇలా సమాధానమిచ్చింది: 'ఓ మహామతి, నువ్వు సంతోషంగా వెళ్లిపో. ఈమెను నేను నా పక్కన ప్రేమగా, సుఖంగా ఉంచుకుంటాను.'
ఇత్యుక్తో దుఃఖితః పక్షీ తామూచే కరుణాన్వితః । యోగిభిః ప్రోచ్యతే యద్వై తద్వచస్తథ్యమేవ హి
ఆమె ఇలా చెప్పగానే, ఆ దుఃఖితమైన పక్షి, కరుణతో ఇలా అన్నాడు: 'యోగులు చెప్పిన మాట నిజమే.'
న వక్తవ్యం న వక్తవ్యం మౌనమాశ్రిత్య తిష్ఠతామ్ । నోచేత్స వాక్యదోషేణ ప్రాప్నోత్యాలానమున్మదః
'మాటలు చెప్పకూడదు, చెప్పకూడదు — మౌనంగా ఉండాలి. లేకపోతే, మాటల వల్ల పిచ్చివాడు బంధనంలో పడతాడు.'
వయం చేదత్ర వాక్యం నాకరిష్యామ నగోపరి । బంధనం కథమావాం స్యాత్తస్మాన్మౌనం సమాచరేత్
'మేము ఈ కొండమీద మాటలు చెప్పకపోయి ఉంటే, మాకు ఈ బంధనం ఎలా వచ్చేది? అందుకే మౌనం పాటించాలి.'
ఇత్యుక్త్వా తాం ప్రత్యువాచ నాహం జీవామి సుందరి । ఏతయా భార్యయా సీతే తస్మాన్ముంచ మనోహరే
అలా చెప్పి, ఆ అందమైనవారిని ఇలా అన్నాడు: 'సీతా, ఈ భార్యతో నేను జీవించలేను. అందుకే, మనోహరిని, ఆమెను వదిలిపెట్టు.'
అనేకవిధవాక్యైః సా బోధితా నాముచత్తదా । కుపితా దుఃఖితా భార్యా శశాప జనకాత్మజామ్
ఆమెను ఎన్నో విధాలుగా చెప్పినా, ఆమె అప్పట్లో వదలలేదు. కోపంతో, బాధతో ఉన్న భార్య జనకుని కుమార్తెను శపించింది.
యథా త్వం పతినా సార్ధం వియోజయసి మామితః । తథా త్వమపి రామేణ వియుక్తా భవ గర్భిణీ
నీవు నన్ను నా భర్త నుండి వేరు చేస్తున్నట్టు, నీవు కూడా గర్భవతిగా ఉన్నప్పుడు రాముని నుండి వేరు కావాలని శపించాను.
ఇత్యుక్తవత్యాం తస్యాం తు దుఃఖితాయాం పునః పునః । ప్రాణా నిరగమన్దుఃఖాత్పతిదుఃఖేన పూరితాత్
ఆమె ఇలా పదే పదే చెప్పుతూ, భర్త బాధతో నిండిన హృదయంతో, తీవ్ర దుఃఖంలో ప్రాణాలు విడిచింది.
రామం రామం స్మరంత్యాశ్చ వదంత్యాంశ్చ పునః పునః । విమానమాగతం సుష్ఠు పక్షిణీ స్వర్గతా బభౌ
ఆమె రాముని స్మరిస్తూ, పదే పదే ఆయన పేరును పిలుస్తూ ఉండగా, ఒక అద్భుతమైన విమానం వచ్చింది. ఆ పక్షిణి స్వర్గానికి వెళ్లినట్టు కనబడింది.
తస్యాం మృతాయాం దుఃఖార్తో భర్తా తస్యాః స పక్షిరాట్ । పరమం క్రోధమాపన్నో జాహ్నవ్యాం దుఃఖితోఽపతత్
ఆమె మరణించిన తరువాత, ఆమె భర్త అయిన పక్షిరాజు దుఃఖంతో, తీవ్రమైన కోపంతో, జాహ్నవీ నదిలో పడిపోయాడు.
తథా భవామి రామస్య నగరే జనపూరితే । మద్వాక్యాదియముద్విగ్నా వియోగేన సుదుఃఖితా
అలాగే రాముని నగరంలో, ప్రజలతో నిండిన చోట, నా మాట వల్ల ఆమె కలవరపడి, వियोग బాధతో బాగా బాధపడుతుంది.
ఇత్యుక్త్వా స పపాతోదే జాహ్నవ్యా భ్రమశోభితే । దుఃఖితః కుపితో భీతస్తద్వియోగేన కంపితః
ఇలా చెప్పి, ఆ దుఃఖంతో, కోపంతో, భయంతో, వियोगంలో వణికుతూ, అందమైన జాహ్నవీ నదిలో పడిపోయాడు.