తస్యేదృగ్వాక్యమాకర్ణ్య శత్రుఘ్నః కోపసంయుతః । ఉవాచ పవనోద్భూతం మోచయాశు నృపాత్మజాత్
అలాంటి మాటలు విని శత్రుఘ్నుడు కోపంతో హనుమంతుడిని చూచి, 'రాజ కుమారుని వెంటనే విడిపించు' అని ఆజ్ఞాపించాడు.
మహాబలః సుతశ్చాస్య బద్ధ్వా యః పుష్కలం భటమ్ । తస్మాన్మోచయ వీరాగ్ర్య కథం తిష్ఠసి చాహవే
అతని బలవంతుడైన కుమారుడు పుష్కలుడనే యోధుని బంధించాడు. వీరులలో నీవు గొప్పవాడవు, అతన్ని వెంటనే విడిపించు. యుద్ధంలో ఎందుకు నిల్చొని చూస్తున్నావు?
ఏతద్వాక్యం సమాకర్ణ్య హనూమానోమితి బ్రువన్ । జగామ తం మోచయితుం పుష్కలం చంపకాద్భటాత్
ఆ మాటలు విని హనుమంతుడు 'అలా జరుగుతుంది' అని చెప్పి, పుష్కలుని చంపకుని యోధుడి చేతులు నుంచి విడిపించడానికి వెళ్లాడు.
హనూమంతమథాలోక్య తం మోచయితుమాగతమ్ । బాణైః శతైశ్చ సాహస్రైర్జఘాన పరకోపనః
హనుమంతుడు అతన్ని విడిపించడానికి వస్తున్నాడని చూచి, శత్రువు కోపంతో వందలాది, వేలాది బాణాలతో దాడి చేశాడు.
బాణాంస్తాన్స బభంజాశు ముక్తాంస్తేన మహాత్మనా । పునరప్యేనమేవాశు బాణాన్ముంచన్మహానభూత్
మహాత్ముడైన హనుమంతుడు ఆ బాణాలు వదిలిన వెంటనే వాటిని విరిగేసాడు. అయినా శత్రువు మళ్లీ మళ్లీ బాణాలు వదిలాడు.
తాన్సర్వాంశ్చూర్ణయామాస నారాచాన్వైరిమోచితాన్ । శాలం కరే సమాధృత్య జఘాన నృపనందనమ్
శత్రువు వదిలిన బాణాలు, నారాచాలు అన్నీ హనుమంతుడు పొడవుగా నుజ్జునుజ్జు చేశాడు. తరువాత చేతిలో ఒక శాల వృక్షాన్ని పట్టుకొని రాజ కుమారునిపై దెబ్బతీశాడు.
శాలం తేన వినిర్ముక్తం తిలశః కృతవాన్బలీ । గజో హనూమతా ముక్తో నృపనందన మస్తకే
హనుమంతుడు విసిరిన శాల వృక్షాన్ని శక్తివంతుడైన అతడు ముక్కలు ముక్కలుగా చేసాడు. హనుమంతుడు విడిచిన ఏనుగు రాజ కుమారుని తలపై బలంగా తాకింది.
సోఽప్యాహతశ్చంపకేన మృతో భూమౌ పపాతసః । శిలాః సంమోచయామాస హనూమాన్పరమాస్త్రవిత్
చంపకుడు కొట్టడంతో అతడు నేలపై పడిపోయి మరణించాడు. అప్పుడు హనుమంతుడు, అస్త్రవిద్యలో నిపుణుడు, ఆ శిలలను విడిపించాడు.
చంపకస్తాః శిలాః సర్వాః క్షణాచ్చూర్ణితవాన్భృశమ్ । బాణయంత్రికయా బ్రహ్మన్మహచ్చిత్రమభూదిదమ్
చంపకుడు ఆ శిలలను తన బాణ యంత్రంతో క్షణంలోనే పొడిచేసాడు. బ్రహ్మన్, ఇది గొప్ప ఆశ్చర్యంగా జరిగింది.
స్వముక్తాస్తాః శిలాః సర్వాశ్చూర్ణితా వీక్ష్య మారుతిః । చుకోప హృదయేఽత్యతం బహువీర్యమితి స్మరన్
తాను విసిరిన శిలలు అన్నీ నుజ్జు అయినట్టు చూసి, హనుమంతుడు తన గొప్ప బలాన్ని గుర్తు చేసుకొని, హృదయంలో తీవ్ర కోపంతో రగిలిపోయాడు.
ఆగత్య చ కరే ధృత్వా నభస్యుత్పతితః కపిః । తావద్యయౌ నేత్రపథాదుపరి క్షిప్రవేగవాన్
హనుమంతుడు ముందుకు వచ్చి ఒక శిలను చేతిలో పట్టుకొని, ఆకాశంలోకి ఎగిరిపోయాడు. అతడు వేగంగా కంటికి కనిపించకుండా పోయాడు.
చంపకస్తం హనూమంతం యుయుధే నభసి స్థితః । బాహుయుద్ధేన మహతా తాడితః కపిపుంగవః
చంపకుడు ఆకాశంలో నిలబడి ఉన్న హనుమంతుడితో యుద్ధం చేశాడు. గొప్ప చేతిపోరులో వానరాధిపతి దెబ్బతిన్నాడు.
చుకోప మానసే వీరో గర్వపర్వతదారుణః । పదా ధృత్వా చంపకం తం తాడయామాస భూతలే
అహంకార పర్వతంలా ఉన్న ఆ వీరుడు మనసులో కోపంతో రగిలిపోయి, తన కాలితో చంపకుడిని పట్టుకొని నేలపై కొట్టాడు.
తాడితోఽసౌ కపీంద్రేణ క్షణాదుత్థాయ వేగవాన్ । హనూమంతం తు లాంగూలే ధృత్వా బభ్రామ సర్వతః
వానరాధిపతి కొట్టిన వెంటనే చంపకుడు వేగంగా లేచి, హనుమంతుని తోకను పట్టుకొని చుట్టూ తిరిగాడు.
కపీంద్రస్తద్బలం వీక్ష్య హసన్పాదేఽగ్రహీత్పునః । భ్రామయిత్వా శతగుణం గజోపస్థే హ్యపాతయత్
ఆ బలాన్ని చూసి వానరాధిపతి నవ్వుతూ మళ్లీ అతని కాలిని పట్టుకొని, వందసార్లు చుట్టి, ఏనుగు మీద పడేశాడు.
పపాత భూమౌ సుబలో రాజసూనుః స చంపకః । మూర్చ్ఛితో వీరభూషాఢ్యమలంకుర్వన్రణాంగణమ్
బలవంతుడైన రాజ కుమారుడు చంపకుడు నేలపై పడిపోయి, మూర్ఛిపోయాడు. అతని వీరభూషణాలతో యుద్ధరంగం అలంకరించబడింది.
తదా హాహేతి వై లోకాశ్చుక్రుశుశ్చంపకానుగాః । పుష్కలం మోచయామాస బద్ధం చంపకపాశతః
అప్పుడు చంపకుని అనుచరులు 'హాయ్ హాయ్' అని అరవసాగారు. హనుమంతుడు చంపకుని బంధనాల నుంచి బంధించబడిన పుష్కలుని విడిపించాడు.
వాత్స్యాయన ఉవాచ। జగత్పవిత్రసత్కీర్తి జానక్యా వాచ్యవాచనమ్ । కథం సమకరోత్స్వామీ తన్మే కథయ సువ్రత
వాత్స్యాయనుడు ఇలా అడిగాడు: 'ప్రపంచాన్ని పవిత్రం చేసే మహాకీర్తి కల జానకీ మాటలు ఎలా చెప్పింది? స్వామి ఆ మాటలు ఎలా నెరవేర్చాడు? దయచేసి నీవు నాకు చెప్పు, ఓ సత్ప్రవర్తన కలవాడా.'
యథా మే మనసః సౌఖ్యం భవిష్యతి సుశోభనమ్ । తథా కురుష్వ శేషాద్య త్వన్ముఖాన్నిఃసృతామృతమ్ । పిబతస్తృప్తిరేవ స్యాద్యయా సంసృతికృం తనమ్
నా మనస్సు ఎంతో ఆనందంగా, సంతోషంగా మారేలా, నీ ముఖం నుంచి ప్రవహించే అమృతాన్ని నేను త్రాగి పూర్తిగా తృప్తి పొందేలా దయచేసి అనుగ్రహించు. ఆ అమృతంతో ఈ జనన మరణ చక్రంలో బంధించబడిన శరీరం కూడా సాంత్వనాన్ని పొందుతుంది.
శేష ఉవాచ। మిథిలాయాం మహాపుర్యాం జనకో నామ భూపతిః । తస్యాం కరోతి సద్రాజ్యం ధర్మేణారాధయన్ప్రజాః
శేషుడు ఇలా చెప్పాడు: మిథిలా అనే మహానగరంలో జనకుడు అనే రాజు ఉండేవాడు. ఆయన ధర్మబద్ధంగా పాలించి, ప్రజలను సంతోషపెట్టేవాడు.
తస్య సంకర్షతో భూమిం సీతయా దీర్ఘముఖ్యయా । సీరధ్వజస్య నిరగాత్కుమారీ హ్యతిసుందరీ
ఆయన భూమిని సీతతో కలుపుతూ ఉండగా, పొడవాటి ముఖం కలిగిన సీతతో కలిసి, ఆ మట్టిలోంచి అపూర్వ సౌందర్యంతో కూడిన కుమార్తె బయటకు వచ్చింది. ఆమె సీరధ్వజుని కుమార్తె.
తదాత్యంతం ముదం ప్రాప్తః సీరకేతుర్మహీపతిః । సీతా నామాకరోత్తస్యా మోహిన్యా జగతః శ్రియః
ఆ సమయంలో సీరకేతు మహారాజు అపారమైన ఆనందాన్ని పొందాడు. ఆమెకు సీత అని పేరు పెట్టాడు. ఆమె జగత్తుకు మోహాన్ని కలిగించే లక్ష్మీ స్వరూపిణిగా నిలిచింది.
సైకదోద్యానవిపినే ఖేలంతీ సుమనోహరా । అపశ్యత్స్వమనఃకాంతం శుకశుక్యోర్యుగం వదత్
ఒకసారి, సీత మనోహరమైన ఉద్యానవనంలో ఆడుకుంటూ ఉండగా, తన హృదయానికి ఎంతో ఇష్టమైన, మధురంగా మాట్లాడుకుంటున్న శుక-శుకీల జంటను చూసింది.
అత్యంతం హర్షమాపన్నమత్యంతం కామలోలుపమ్ । పరస్పరం భాషమాణం స్నేహేన శుభయా గిరా
ఆ పక్షులిద్దరూ పరస్పరం ఎంతో ఆనందంతో, పరమ ప్రేమతో, మధురమైన మాటలతో మాట్లాడుకుంటూ ఉన్నారు.
రమమాణం తదా యుగ్మం నభసి క్షిప్రవేగతః । సముత్పతన్నగోపస్థే స్థితం శబ్దం చకార తత్
అప్పుడు ఆ పక్షుల జంట ఆనందంగా ఆడుకుంటూ, వేగంగా ఆకాశంలోకి ఎగిరి, ఒక చెట్టు కొమ్మపై కూర్చుని శబ్దం చేసింది.
రామో మహీపతిర్భూమౌ భవిష్యతి మనోహరః । తస్య సీతేతి నామ్నా తు భవిష్యతి మహేలికా
భూమిపై రాముడు అనే మహారాజు జన్మిస్తాడు. అతడు అందరినీ ఆకట్టుకునే వాడవుతాడు. అతని భార్య సీత అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందుతుంది.
స తయా సహ వర్షాణాం సహస్రాణ్యేకయుగ్దశ । రాజ్యం కరిష్యతే ధీమాన్కర్షన్భూమిపతీన్బలీ
ఆ ధీరుడైన మహారాజు తన భార్యతో కలిసి పదకొండు వేల సంవత్సరాలు భూమిని పాలిస్తూ, ఇతర రాజులను వశపరచుకుంటాడు.
ధన్యా సా జానకీ దేవీ ధన్యోఽసౌ రామసంజ్ఞితః । యౌ పరస్పరమాపన్నౌ పృథివ్యాం రంస్యతో ముదా
ఆ జానకి దేవి ఎంత అదృష్టవంతురాలు, రాముడు ఎంత భాగ్యవంతుడు! వీరిద్దరూ పరస్పరం కలసి భూమిపై ఆనందంగా జీవిస్తారు.
ఇతి సంభాష్యమాణం తు శుకయుగ్మం తు మైథిలీ । జ్ఞాత్వేదం దేవతాయుగ్మం వాణీం తస్య విలోక్య చ
ఆ విధంగా ఆ పక్షుల జంట మాట్లాడుతున్న మాటలు విని, మైథిలీ వారు దేవతల జంట అని గ్రహించింది; వారి మాటలు, ప్రవర్తనను గమనించింది.
మదీయాస్తు కథా రమ్యాః కురుతే శుకయోర్యుగమ్ । ఏతద్గృహీత్వా పృచ్ఛామి సర్వం వాక్యం గతార్థకమ్
వారి కథలు ఎంత మధురంగా ఉన్నాయి! వీరి మాటలు అన్నీ గమనించి, ఈ శుక-శుకీల జంటను నేను అడగాలి అనుకుంది.