ఏవం కోలాహలే వృత్తే సురథో నామ భూమిపః । స్వసుతైః సైనికైశ్చాథ వృతః ప్రాయాద్రణాంగణే
అలాంటి కలకలలో, సురథుడు అనే రాజు తన కుమారులు, సైనికులతో కూడి యుద్ధభూమిలోకి ప్రవేశించాడు.
గజైరథైర్హయైః పత్తివ్రజైః పూర్ణాం తు మేదినీమ్ । కుర్వన్సముద్రఇవ తాం ప్లావయన్దదృశే భటైః
ఏనుగులు, రథాలు, కుదిరాళ్లు, కాలాళ్లతో భూమిని నిండా కప్పేసి, యుద్ధసేన సముద్రంలా ఉప్పొంగిపోతూ కనిపించాడు.
శంఖనాదేన సంఘుష్టం జయనాదైస్తథైవ చ । వీక్ష్య తం ప్రధనోద్యుక్తం సుమతిం ప్రాహ భూమిపః
శంఖాల మోగింపు, విజయధ్వని ప్రతిధ్వనిస్తూ ఉండగా, అతడు యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉన్నాడని చూసి రాజు సుమతిని ఇలా అడిగాడు.
శత్రుఘ్న ఉవాచ। ఏష రాజా సమాయాతో మహాసైన్యపరీవృతః । అత్ర యత్కృత్యమస్మాకం తద్వదస్వ మహామతే
శత్రుఘ్నుడు ఇలా అన్నాడు: మహాసైన్యంతో కూడిన రాజు వచ్చేశాడు. మహామతివంతుడా! ఈ పరిస్థితిలో మనం చేయవలసింది ఏమిటో చెప్పు.
సుమతిరువాచ। యోద్ధవ్యమత్ర బహుభిర్వీరై రణవిశారదైః । పుష్కలాదిభిరత్యుగ్రైః సర్వశస్త్రాస్త్రకోవిదైః
సుమతి ఇలా అన్నాడు: ఇక్కడ పుష్కలుడు మొదలైన బలవంతులు, యుద్ధంలో నైపుణ్యం కలిగిన వీరులు, అన్ని ఆయుధాలలో నిపుణులు యుద్ధం చేయాలి.
రాజ్ఞా సహ సమీరస్య పుత్రః పరమశౌర్యవాన్ । యుద్ధం కరోతు సుబలః పరయుద్ధవిశారదః
రాజుతో పాటు వాయుదేవుని కుమారుడు, అపారమైన పరాక్రమంతో, బలవంతుడిగా, యుద్ధకళలో నైపుణ్యంతో యుద్ధం చేయాలి.
శేష ఉవాచ। ఇతి బ్రూతే మహామాత్యో యావత్తావన్నృపాత్మజాః । రణాంగణే ధనూంష్యద్ధా స్ఫారయామాసురుద్ధతాః
శేషుడు ఇలా చెప్పాడు: ఆ మంత్రి ఇలా చెప్పగానే, యుద్ధభూమిలో రాజకుమారులు ధైర్యంగా తమ విల్లు ఎక్కించి బలంగా లాగారు.
తాన్వీక్ష్య యోధాః సుబలాః పుష్కలాద్యా రణోత్కటాః । అభిజగ్ముః స్యందనైః స్వైర్ధనుర్బాణకరా మతాః
వారిని చూసి పుష్కలుడు మొదలైన బలవంతులు, యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా, తమ తమ రథాలలో విల్లు, బాణాలు పట్టుకుని ముందుకు వచ్చారు.
చంపకేన మహావీరః పుష్కలః పరమాస్త్రవిత్ । ద్వైరథేనైవ యుయుధే మహావీరేణ శాలినా
పుష్కలుడు అనే మహావీరుడు, పరమాయుధ నిపుణుడు, చంపకునితో కలిసి మహావీరుడైన శాలినుడితో ఒక్కొక్కరుగా యుద్ధం చేశాడు.
మోహకం యోధయామాస జానకిః స కుశధ్వజః । రిపుంజయేన విమలో దుర్వారేణ సుబాహుకః
జనకుని కుమారుడు కుశధ్వజుడు మోహకునితో యుద్ధం చేశాడు. విమలుడు రిపుం జయుడితో, సుబాహుకుడు దుర్వారుడితో యుద్ధం చేశాడు.
ప్రతాపినా ప్రతాపాగ్ర్యో బలమోదేన చాంగదః । హర్యక్షేణ నీలరత్నః సహదేవేన సత్యవాన్
అంగదుడు, పరాక్రమంలో ముందు ఉండి, ప్రతాపినుడు, బలమోదుడు ఇద్దరితో యుద్ధం చేశాడు. నీలరత్నుడు హర్యక్షునితో, సత్యవాన్ సహదేవునితో యుద్ధం చేశాడు.
రాజా వీరమణిర్భూరి దేవేన యుయుధే బలీ । అసుతాపేన చోగ్రాశ్వో యుయుధే బలసంయుతః
రాజు వీరమణి బలవంతుడైన భూరిదేవునితో యుద్ధం చేశాడు. ఉగ్రాశ్వుడు బలంతో కూడిన అసుతాపునితో యుద్ధం చేశాడు.
ద్వైరథం తు మహద్యుద్ధమకుర్వన్యుద్ధకోవిదాః । సర్వే శస్త్రాస్త్రకుశలాః సర్వే యుద్ధవిశారదాః
ఈ యుద్ధ నిపుణులు అందరూ, ఆయుధాలలో నైపుణ్యం కలిగి, ఒక్కొక్కరుగా గొప్ప ద్వంద్వ యుద్ధాలు చేశారు.
ఏవం ప్రవృత్తే సంగ్రామే సురథస్య సుతైస్తదా । అత్యంతం కదనం తత్ర బభూవ మునిసత్తమ
అలా సురథుని కుమారులతో యుద్ధం మొదలైనప్పుడు, మునిశ్రేష్ఠా! అక్కడ భయంకరమైన సంహారం జరిగింది.
పుష్కలశ్చంపకం ప్రాహ కిం నామాసి నృపాత్మజ । ధన్యోసి యో మయా సార్ధం రణమధ్యముపేయివాన్
పుష్కలుడు చంపకుని అడిగాడు: "నీవు ఎవరు రాజకుమారా? నాతో కలిసి యుద్ధరంగంలోకి ప్రవేశించిన నీవు నిజంగా అదృష్టవంతుడవు."
ఇదానీం తిష్ఠ కిం యాసి కథం తే జీవితం భవేత్ । ఏహి యుద్ధం మయా సార్ధం సర్వశస్త్రాస్త్రకోవిద
ఇప్పుడు నిలబడు, ఎందుకు పారిపోతున్నావు? నీ ప్రాణాన్ని ఎలా కాపాడుకుంటావు? అన్ని ఆయుధాలలో నైపుణ్యం ఉన్నవాడా, రా, నాతో యుద్ధం చేయు.
ఇత్యభివ్యాహృతం తస్య శ్రుత్వా రాజాత్మజో బలీ । జగాద పుష్కలం వీరో మేఘగంభీరయా గిరా
అలా పుష్కలుడు చెప్పిన మాటలు విని, బలవంతుడైన రాజ కుమారుడు, మెఘంలా గంభీరమైన స్వరంతో పుష్కలునికి ఇలా సమాధానమిచ్చాడు.
చంపక ఉవాచ। న నామ్నా న కులేనేదం యుద్ధమత్ర భవిష్యతి । తథాపి తవ వక్ష్యేఽహం స్వనామబలపూర్వకమ్
చంపకుడు చెప్పాడు: "ఇక్కడ యుద్ధం పేరు వల్లా, వంశం వల్లా జరగదు. అయినా, నా పేరు, నా బలాన్ని నీకు చెబుతాను."
మమ మాతా రాఘవేశో మత్పితా రాఘవః స్మృతః । మమ బంధూ రామచంద్ర స్వఃజనో మమ రాఘవః
నా తల్లి రాఘవునికి భక్తురాలు, నా తండ్రిని రాఘవుడు అని పిలుస్తారు. నా బంధువులు రామచంద్రుడు, నా స్నేహితులు కూడా రాఘవులే.
మన్నామ రామదాసశ్చ సదా రామస్య సేవకః । తారయిష్యతి మాం యుద్ధే రామో భక్తకృపాకరః
నా పేరు రామదాసు, ఎప్పుడూ రాముని సేవకుడిని. భక్తులకు కరుణాసముద్రమైన రాముడు యుద్ధంలో నన్ను రక్షిస్తాడు.
లోకానాం మతమాస్థాయ ప్రబ్రవీమి తవాధునా । సురథస్య సుతశ్చాహం మాతా వీరవతీమమ
ప్రపంచం భావనను అనుసరించి, ఇప్పుడు నీకు చెబుతున్నాను: నేను సురథుని కుమారుడిని, నా తల్లి వీరవతియే.
మన్నామయో మధౌ సర్వాఞ్ఛోభనాన్విదధాతి వై । మధుపాయంరసావా సంత్యజంతి మధుమోహితాః
నా పేరు మధౌ. అతడు ఎల్లప్పుడూ మంచి విషయాలు అందిస్తాడు. తేనె మత్తులో మునిగిపోయినవారు తేనె మద్యం రుచి కూడా వదిలేస్తారు.
వర్ణేన స్వర్ణసదృశో మధ్యే లింగవపుర్ధరః । తదాఖ్యయాభిధాం వీర జానీహి మమ మోహినీమ్
నా వర్ణం బంగారం లాంటిది, నేను పురుష రూపాన్ని ధరించాను. ఆ పేరుతో, ఓ వీరా, నా మాయను తెలుసుకో.
యుధ్యస్వ బాణైః ప్రధనేన కో జేతుం హి మాం క్షమః । ఇదానీం దర్శయిష్యామి స్వపరాక్రమమద్భుతమ్
బాణాలతో ముందుండి యుద్ధం చేయు. నన్ను గెలవగలవాడు ఎవరు? ఇప్పుడు నా అద్భుతమైన పరాక్రమాన్ని చూపిస్తాను.
శేష ఉవాచ। ఇతి శ్రుత్వా మహద్వాక్యం పుష్కలో హృది తోషితః । తం దుర్జయం మన్యమానః శరాన్ముంచన్రణేఽభవత్
శేషుడు చెప్పాడు: ఆ గొప్ప మాటలు విని, పుష్కలుడు హృదయంలో ఆనందపడ్డాడు. అతడిని జయించలేమని భావించి, యుద్ధంలో బాణాలను వదులుతుండిపోయాడు.
శరసంఘం ప్రముంచంతం కోటిధా పుష్కలం యయౌ । చంపకః కోపసంయుక్తో ధనుః సజ్యమథాకరోత్
పుష్కలుడు లక్షలాది బాణాలను వదులుతుండగా, చంపకుడు కోపంతో తన విల్లు సిద్ధం చేసుకున్నాడు.
ముమోచ నిశితాన్బాణాన్వైరివృందవిదారణాన్ । స్వనామచిహ్నితాన్స్వర్ణపుంఖభాగసమన్వితాన్
తన పేరుతో గుర్తు చేసిన, బంగారు రెక్కలతో అలంకరించిన, శత్రువులను చీల్చే పదునైన బాణాలను వదిలాడు.
తాంశ్చిచ్ఛేద మహావీరః పుష్కలః ప్రధనాంగణే । శరాంధకారం సర్వత్ర ముంచన్బాణాఞ్ఛిలాశితాన్
పుష్కలుడు ఆ మహావీరుడు, యుద్ధరంగంలో ఆ బాణాలను కోసి వేసాడు. రాళ్లతో పదునైన బాణాలను ఎక్కడికక్కడ వదిలి, చుట్టూ చీకటి తేవడం జరిగింది.
స్వబాణచ్ఛేదనం దృష్ట్వా కృతం వీరేణ చంపకః । ఆహ్వయామాస బలినం పుష్కలం కోపపూరితః
తన బాణాలను చంపకుడు కోసి వేసినదాన్ని చూసి, కోపంతో నిండిన చంపకుడు బలవంతుడైన పుష్కలునిని యుద్ధానికి పిలిచాడు.
మా ప్రయాహి రణం త్యక్త్వేతి బ్రువన్సమరే పునః । పుష్కలం హృదయే బాణైర్వివ్యాధ దశభిస్త్వరన్
"యుద్ధరంగాన్ని వదిలిపోకూడదు," అని మళ్లీ యుద్ధంలో పిలుస్తూ, చంపకుడు పుష్కలుని హృదయాన్ని పది బాణాలతో వేగంగా గాయపరిచాడు.