యస్యాం మృతాః కీటపతంగభృంగాః పశ్వాదయో వా సురయోనయో వా । స్వకర్మసంభోగసుఖం విహాయ గచ్ఛంతి కైలాసమతీతదుఃఖాః
అక్కడ చనిపోయే వారు — పురుగులు, తేలు, తేనెటీగలు, జంతువులు లేదా దేవతలు అయినా — తమ కర్మఫల సుఖాలను వదిలి, అన్ని దుఃఖాల నుంచి విముక్తులై కైలాసానికి చేరుతారు.
మణికర్ణిర్యత్ర తీర్థం యస్యాముత్తరవాహినీ । కరోతి సంసృతేర్బంధచ్ఛేదం పాపకృతామపి
అక్కడ మణికర్ణిక అనే పవిత్ర తీర్థం ఉంది. అక్కడ నది ఉత్తరంగా ప్రవహిస్తుంది. అది పాపులు అయినా సంసార బంధాన్ని తెంచేస్తుంది.
కపర్దినః కుండలినః సర్పభూషాధరావరాః । గజచర్మపరీధానా వసంతి గతదుఃఖకాః
అక్కడ జటలు, వంకర జుట్టు, పాము ఆభరణాలు ధరించిన వారు, ఏనుగు చర్మాలు కప్పుకున్న వారు నివసిస్తారు. వారు దుఃఖం లేని వారు.
కాలభైరవనామాత్ర కరోతి యమశాసనమ్ । న కరోతి నృణాం వార్తాం యమో దండధరః ప్రభుః
కాలభైరవుని పేరు వినిపించగానే యమధర్మరాజు ఆజ్ఞలు పనిచేయవు. దండధారి యముడు అక్కడ ప్రజల విషయాల్లో తలదూర్చడు.
ఏతాదృశీ మయా దృష్టా కాశీ విశ్వేశ్వరాంకితా । అనేకాన్యపి తీర్థాని మయా దృష్టాని భూమిప
ఇలాంటి కాశిని, విశ్వేశ్వరుని గుర్తుతో ఉన్న నగరాన్ని నేను చూశాను. రాజా! ఇంకా అనేక పవిత్ర క్షేత్రాలను నేను దర్శించాను.
పరమేకం మహచ్చిత్రం యద్దృష్టం నీలపర్వతే । పురుషోత్తమసాన్నిధ్యే తన్న క్వాప్యక్షిగోచరమ్
కానీ నీలపర్వతంపై పురుషోత్తముని సమీపంలో నేను చూసిన ఆ ఒకటి మాత్రమే అత్యంత అద్భుతమైనది. అలాంటి దివ్య స్థలం మరెక్కడా కనిపించదు.
శేష ఉవాచ। తచ్ఛ్రుత్వా భాషితం తస్య సురథస్యాంగదాననాత్ । సజ్జీభూతా రణే సర్వే రథస్థా రణకోవిదాః
శేషుడు ఇలా చెప్పాడు: సురథుడు ధైర్యంగా ముఖం పెట్టి మాట్లాడిన మాటలు విని, యుద్ధంలో నిపుణులైన రథస్వారులు అందరూ యుద్ధానికి సిద్ధమయ్యారు.
పటహానాం నినాదోఽభూద్భేరీనాదస్తథైవ చ । వీరాణాం గర్జనానాదాః ప్రాదుర్భూతా రణాంగణే
ఆ యుద్ధభూమిలో పటాహాల మోగింపు, బేరీల గర్జన, వీరుల ఉరుములు ప్రతిధ్వనించాయి.
రథచీత్కారశబ్దేన గజానాం బృంహితేన చ । వ్యాప్తం తత్సకలం విశ్వం దివం యాతో మహారవః
రథచక్రాల శబ్దం, ఏనుగుల అరుపులతో ఆ గొప్ప శబ్దం మొత్తం లోకాన్ని, ఆకాశాన్ని కూడా నింపేసింది.
రణోత్సాహేన సంయుక్తా వీరా రణవిశారదాః । కుర్వంతి వివిధాన్నాదాన్కాతరస్య భయంకరాన్
యుద్ధంలో నైపుణ్యం కలిగిన వీరులు, యుద్ధోత్సాహంతో ఒక్కటై, భయపడే వారిని భయపెట్టేందుకు భయంకరమైన రకరకాల శబ్దాలు చేశారు.
ఏవం కోలాహలే వృత్తే సురథో నామ భూమిపః । స్వసుతైః సైనికైశ్చాథ వృతః ప్రాయాద్రణాంగణే
అలాంటి కలకలలో, సురథుడు అనే రాజు తన కుమారులు, సైనికులతో కూడి యుద్ధభూమిలోకి ప్రవేశించాడు.
గజైరథైర్హయైః పత్తివ్రజైః పూర్ణాం తు మేదినీమ్ । కుర్వన్సముద్రఇవ తాం ప్లావయన్దదృశే భటైః
ఏనుగులు, రథాలు, కుదిరాళ్లు, కాలాళ్లతో భూమిని నిండా కప్పేసి, యుద్ధసేన సముద్రంలా ఉప్పొంగిపోతూ కనిపించాడు.
శంఖనాదేన సంఘుష్టం జయనాదైస్తథైవ చ । వీక్ష్య తం ప్రధనోద్యుక్తం సుమతిం ప్రాహ భూమిపః
శంఖాల మోగింపు, విజయధ్వని ప్రతిధ్వనిస్తూ ఉండగా, అతడు యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉన్నాడని చూసి రాజు సుమతిని ఇలా అడిగాడు.
శత్రుఘ్న ఉవాచ। ఏష రాజా సమాయాతో మహాసైన్యపరీవృతః । అత్ర యత్కృత్యమస్మాకం తద్వదస్వ మహామతే
శత్రుఘ్నుడు ఇలా అన్నాడు: మహాసైన్యంతో కూడిన రాజు వచ్చేశాడు. మహామతివంతుడా! ఈ పరిస్థితిలో మనం చేయవలసింది ఏమిటో చెప్పు.
సుమతిరువాచ। యోద్ధవ్యమత్ర బహుభిర్వీరై రణవిశారదైః । పుష్కలాదిభిరత్యుగ్రైః సర్వశస్త్రాస్త్రకోవిదైః
సుమతి ఇలా అన్నాడు: ఇక్కడ పుష్కలుడు మొదలైన బలవంతులు, యుద్ధంలో నైపుణ్యం కలిగిన వీరులు, అన్ని ఆయుధాలలో నిపుణులు యుద్ధం చేయాలి.
రాజ్ఞా సహ సమీరస్య పుత్రః పరమశౌర్యవాన్ । యుద్ధం కరోతు సుబలః పరయుద్ధవిశారదః
రాజుతో పాటు వాయుదేవుని కుమారుడు, అపారమైన పరాక్రమంతో, బలవంతుడిగా, యుద్ధకళలో నైపుణ్యంతో యుద్ధం చేయాలి.
శేష ఉవాచ। ఇతి బ్రూతే మహామాత్యో యావత్తావన్నృపాత్మజాః । రణాంగణే ధనూంష్యద్ధా స్ఫారయామాసురుద్ధతాః
శేషుడు ఇలా చెప్పాడు: ఆ మంత్రి ఇలా చెప్పగానే, యుద్ధభూమిలో రాజకుమారులు ధైర్యంగా తమ విల్లు ఎక్కించి బలంగా లాగారు.
తాన్వీక్ష్య యోధాః సుబలాః పుష్కలాద్యా రణోత్కటాః । అభిజగ్ముః స్యందనైః స్వైర్ధనుర్బాణకరా మతాః
వారిని చూసి పుష్కలుడు మొదలైన బలవంతులు, యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా, తమ తమ రథాలలో విల్లు, బాణాలు పట్టుకుని ముందుకు వచ్చారు.
చంపకేన మహావీరః పుష్కలః పరమాస్త్రవిత్ । ద్వైరథేనైవ యుయుధే మహావీరేణ శాలినా
పుష్కలుడు అనే మహావీరుడు, పరమాయుధ నిపుణుడు, చంపకునితో కలిసి మహావీరుడైన శాలినుడితో ఒక్కొక్కరుగా యుద్ధం చేశాడు.
మోహకం యోధయామాస జానకిః స కుశధ్వజః । రిపుంజయేన విమలో దుర్వారేణ సుబాహుకః
జనకుని కుమారుడు కుశధ్వజుడు మోహకునితో యుద్ధం చేశాడు. విమలుడు రిపుం జయుడితో, సుబాహుకుడు దుర్వారుడితో యుద్ధం చేశాడు.
ప్రతాపినా ప్రతాపాగ్ర్యో బలమోదేన చాంగదః । హర్యక్షేణ నీలరత్నః సహదేవేన సత్యవాన్
అంగదుడు, పరాక్రమంలో ముందు ఉండి, ప్రతాపినుడు, బలమోదుడు ఇద్దరితో యుద్ధం చేశాడు. నీలరత్నుడు హర్యక్షునితో, సత్యవాన్ సహదేవునితో యుద్ధం చేశాడు.
రాజా వీరమణిర్భూరి దేవేన యుయుధే బలీ । అసుతాపేన చోగ్రాశ్వో యుయుధే బలసంయుతః
రాజు వీరమణి బలవంతుడైన భూరిదేవునితో యుద్ధం చేశాడు. ఉగ్రాశ్వుడు బలంతో కూడిన అసుతాపునితో యుద్ధం చేశాడు.
ద్వైరథం తు మహద్యుద్ధమకుర్వన్యుద్ధకోవిదాః । సర్వే శస్త్రాస్త్రకుశలాః సర్వే యుద్ధవిశారదాః
ఈ యుద్ధ నిపుణులు అందరూ, ఆయుధాలలో నైపుణ్యం కలిగి, ఒక్కొక్కరుగా గొప్ప ద్వంద్వ యుద్ధాలు చేశారు.
ఏవం ప్రవృత్తే సంగ్రామే సురథస్య సుతైస్తదా । అత్యంతం కదనం తత్ర బభూవ మునిసత్తమ
అలా సురథుని కుమారులతో యుద్ధం మొదలైనప్పుడు, మునిశ్రేష్ఠా! అక్కడ భయంకరమైన సంహారం జరిగింది.
పుష్కలశ్చంపకం ప్రాహ కిం నామాసి నృపాత్మజ । ధన్యోసి యో మయా సార్ధం రణమధ్యముపేయివాన్
పుష్కలుడు చంపకుని అడిగాడు: "నీవు ఎవరు రాజకుమారా? నాతో కలిసి యుద్ధరంగంలోకి ప్రవేశించిన నీవు నిజంగా అదృష్టవంతుడవు."
ఇదానీం తిష్ఠ కిం యాసి కథం తే జీవితం భవేత్ । ఏహి యుద్ధం మయా సార్ధం సర్వశస్త్రాస్త్రకోవిద
ఇప్పుడు నిలబడు, ఎందుకు పారిపోతున్నావు? నీ ప్రాణాన్ని ఎలా కాపాడుకుంటావు? అన్ని ఆయుధాలలో నైపుణ్యం ఉన్నవాడా, రా, నాతో యుద్ధం చేయు.
ఇత్యభివ్యాహృతం తస్య శ్రుత్వా రాజాత్మజో బలీ । జగాద పుష్కలం వీరో మేఘగంభీరయా గిరా
అలా పుష్కలుడు చెప్పిన మాటలు విని, బలవంతుడైన రాజ కుమారుడు, మెఘంలా గంభీరమైన స్వరంతో పుష్కలునికి ఇలా సమాధానమిచ్చాడు.
చంపక ఉవాచ। న నామ్నా న కులేనేదం యుద్ధమత్ర భవిష్యతి । తథాపి తవ వక్ష్యేఽహం స్వనామబలపూర్వకమ్
చంపకుడు చెప్పాడు: "ఇక్కడ యుద్ధం పేరు వల్లా, వంశం వల్లా జరగదు. అయినా, నా పేరు, నా బలాన్ని నీకు చెబుతాను."
మమ మాతా రాఘవేశో మత్పితా రాఘవః స్మృతః । మమ బంధూ రామచంద్ర స్వఃజనో మమ రాఘవః
నా తల్లి రాఘవునికి భక్తురాలు, నా తండ్రిని రాఘవుడు అని పిలుస్తారు. నా బంధువులు రామచంద్రుడు, నా స్నేహితులు కూడా రాఘవులే.
మన్నామ రామదాసశ్చ సదా రామస్య సేవకః । తారయిష్యతి మాం యుద్ధే రామో భక్తకృపాకరః
నా పేరు రామదాసు, ఎప్పుడూ రాముని సేవకుడిని. భక్తులకు కరుణాసముద్రమైన రాముడు యుద్ధంలో నన్ను రక్షిస్తాడు.