తదా మామిత్యువాచాసౌ బ్రహ్మా లోకపితామహః । బ్రహ్మోవాచ- అధర్మిణాం నరాణాం త్వం శాస్తా సంయమనీపతిః
"అప్పుడు బ్రహ్మా, లోకపితామహుడు, నన్ను ఇలా అన్నాడు: 'నీవే సమ్యమనీ పట్టణాధిపతి, అధర్ములైన మనుష్యులకు శిక్ష విధించేవాడివి.'"
యథాపరాధమాధత్స్వ దండం చండకరాత్మజ । పిత్రోరపోషకో యస్తు సమర్థో గురుధ్రుక్తు యః । ఏతౌ మహాపాతకినౌ నిపాత్యౌ నిరయేషు తే
"పాపానికి తగిన శిక్ష విధించు, ఓ చండుని కుమారుడా. తల్లిదండ్రులను పోషించని వాడు, గురువును అవమానించే వాడు — వీరిద్దరూ మహాపాతకులు, వీరిని నీవు నరకాల్లో పడవేయాలి."
సర్వేషు యావద్వర్షాణాం ప్రత్యేకమయుతం భవేత్ । ఏతయోర్న త్వయా కార్యా దయా జాతు కకుప్పతే
"పది వేల సంవత్సరాల పాటు, వీరిద్దరూ అన్ని నరకాల్లో బాధపడాలి. వీరికి, దక్షిణ దిక్కు అధిపతివైన నీవు, ఎప్పుడూ క్షమ చూపకూడదు."
యమ ఉవాచ- ఇత్యహం బ్రహ్మణో వాక్యాత్స్వగురుద్రుహి మానవే । న కరోమి క్రియాం సభ్యాస్తథా పిత్రోరపోషకే
యముడు ఇలా అన్నాడు: "అందువల్ల, బ్రహ్మదేవుని ఆజ్ఞతో, గురువును అవమానించినవారికి, తల్లిదండ్రులను నిర్లక్ష్యం చేసినవారికి నేను ఏ క్రియలు చేయను, ఓ సభ్యులారా."
బ్రాహ్మణోఽయం గురుద్రోహీ తద్ద్రోహాదపమృత్యుతామ్ । ప్రాప్తో మచ్ఛాసనాద్భృత్యైరానీతో దర్శనాక్షమః
"ఈ బ్రాహ్మణుడు గురువును ద్రోహించినవాడు. ఆ ద్రోహం వల్ల అకాలమరణాన్ని పొందాడు. నా ఆజ్ఞతో, నా సేవకులు ఇతడిని ఇక్కడికి తీసుకొచ్చారు."
భో భృత్యాః ప్రథమం ఘోరే రౌరవే వత్సరాయుతే । పాత్యతాం చ పునస్తస్మాన్నిఃసార్య్యాన్యత్ర పాత్యతామ్
"ఓ సేవకులారా, ముందుగా ఇతడిని ఘోరమైన రౌరవ నరకంలో పది వేల సంవత్సరాలు వేయండి. అక్కడినుండి బయటకు తీసి, మళ్లీ వేరే నరకంలో పడవేయండి."
తావంతమేవ కాలం వై పాపోఽయం గురులోపకః । నరకేష్వితి సర్వేషు యథాకాలం స్థితం ద్రుతమ్
"ఇంతకాలం పాటు, గురువును నిర్లక్ష్యం చేసిన ఈ పాపి అన్ని నరకాల్లో, నిర్ణయించిన కాలం వరకూ, త్వరగా ఉండాలి."
ముకుంద ఉవాచ- వేదాయన గురో స్వామిన్భృత్యాస్తే యమశాసనాత్ । నీత్వా మాం రౌరవే ఘోరే పాశైర్బధ్వా న్యపాతయన్
ముకుందుడు ఇలా అన్నాడు: "వేదాయన గురువుగారూ, స్వామీ, మీ సేవకులు యముని ఆజ్ఞతో నన్ను రౌరవ నరకానికి తీసుకెళ్లి, పాశాలతో కట్టేసి, అక్కడ పడవేశారు."
తత్రాహం తాం వ్యథాం గుర్వీ లబ్ధవానతిదారుణామ్ । యథాకోఽపి క్షణస్తాత నీతో మే యుగవత్తదా
అక్కడ నాకు ఎదురైన బాధ ఎంత తీవ్రమైందంటే, ఓ ప్రియమైనవాడా, ఒక్క క్షణం కూడా యుగంలా అనిపించింది.
త్రింశద్దినాని తన్నీతం దుఃఖం మే తత్ర తిష్ఠతా । ఏకత్రింశతమే హ్యస్మిన్దినేఽహం నిర్గతస్తదా
అక్కడ ముప్పై రోజులు ఆ బాధను భరించాను. ముప్పై ఒకటవ రోజున ఆ స్థలాన్ని విడిచిపెట్టాను.
పతితేష్వస్థిఖండేషు తీర్థేఽస్మిన్నుతమోత్తమే । గురులోపోద్భవం పాపం సద్యో నష్టం మమాభవత
ఈ పవిత్ర తీరంలో ఎముకల ముక్కల మధ్య పడిపోయినప్పుడు, గురువు సేవలో జరిగిన పాపం వెంటనే నాశనం అయింది.
తీర్థస్యాస్య ప్రసాదేన లబ్ధా చ స్వర్గతిర్మయా । సుఖం స్వర్గే నివత్స్యామి యావదింద్రాశ్చతుర్దశ
ఈ తీర్థపు కృప వల్ల నాకు స్వర్గప్రాప్తి కలిగింది. పద్నాలుగు ఇంద్రులు పాలించేంతకాలం నేను స్వర్గంలో సుఖంగా ఉంటాను.
యమస్య నగరే తస్మిన్యాః ప్రజా నివసంతి వై । పాపినాం భయదాయిన్యో ధర్మిణాం తా మనోహరాః
యమునగరంలో నివసించే ప్రజలు పాపులకెందుకు భయంకరంగా, ధర్మవంతులకు మాత్రం ఆకర్షణీయంగా ఉంటారు.
సింహాస్యా గజకోలాస్యా మహాదంష్ట్రోన్నతోదరీః । బిడాలాస్యాః పింగకేశ్యో భామిన్యో దీర్ఘపత్కరాః
వాళ్లలో కొందరికి సింహ ముఖం, ఏనుగు, పంది ముఖాలు, పెద్ద దవడలు, పొడవైన చేతులు, బొద్దుగా ఉన్న పొట్టలు, పులి ముఖాలు, పసుపు రంగు జుట్టు, ప్రకాశవంతమైన రూపాలు ఉన్నాయి.
తీర్థస్యాస్య ప్రసాదేన నిఃపాపోహం యదాభవమ్ । తదా మయా ప్రజా దృష్టా దివ్యరూపా యమాలయే
ఈ పవిత్ర తీరపు కృప వల్ల నేను పాపరహితుడనయ్యాక, యమునగరంలో ఉన్న ఆ ప్రజలను దివ్యరూపాలతో చూశాను.
సర్వాస్తాః సత్యవాదిన్యో వినయాచారసంచితాః । దివ్యాభరణధారిణ్యో దివ్యాంబరవిభూషితాః
వాళ్లందరూ సత్యవాదులు, వినయంతో, మంచి ప్రవర్తనతో, దివ్యాభరణాలు ధరించి, దివ్య వస్త్రాలతో అలంకరించబడి ఉన్నారు.
ఇత్యేతత్కథితం తాత యత్పృష్టోఽహం త్వయానఘ । అనుజానీహి మాం గంతుమమరేశపురీం ప్రతి
ఓ ప్రియమైనవాడా, నువ్వు అడిగినది నేను చెప్పాను. ఇప్పుడు నాకు అమరేశ్వరుని నగరానికి వెళ్లేందుకు అనుమతించు.
నారద ఉవాచ- ఇత్యాకర్ణ్య స సన్యాసీ స్వశిష్యోక్తం వచస్తదా । భూయః పప్రచ్ఛ ధర్మాత్మా ముకుందం తం ద్విజం నృప
నారదుడు ఇలా అన్నాడు— ఈ విధంగా శిష్యుడు చెప్పిన మాటలు ఆ సంయాసి వినాడు. ఆ ధర్మాత్ముడు, రాజా, ముకుందుడిని మళ్లీ ప్రశ్నించాడు.
వేదాయన ఉవాచ- బాల్యావధి గురుస్నేహం మత్తోఽధీతం త్వయాఖిలమ్ । శబ్దశాస్త్రసమేతశ్చ వేదస్తు సపదక్రమః
వేదాయనుడు అన్నాడు— చిన్నప్పటి నుంచే నన్ను గురువుగా భావించి నీవు నన్ను ప్రేమతో అన్ని విద్యలు నేర్చుకున్నావు. వేదాన్ని, శబ్దశాస్త్రాన్ని కూడా సంపూర్ణంగా గ్రహించావు.
విహితా మమ శుశ్రూషా భావేన భవతోత్తమా । త్వయి సంతి సతాం సాధో గుణాః శమదమాదయః
నీవు నాకు భక్తితో సేవ చేశావు, ఓ ఉత్తముడా! నీలో శాంతి, దమనం వంటి సద్గుణాలు ఉన్నాయ్.
గురులోపకృతం పాపం కథం తే సమజాయత । ఏతదాఖ్యాహి మే తాత యథా జానామి తత్వతః
గురువు సేవలో లోపం వల్ల పాపం నీకు ఎలా కలిగింది? నిజంగా ఏమైందో నాకు చెప్పు.
ముకుంద ఉవాచ- జన్మోపవీతకన్యానాం ధాతారో నిగమస్య చ । యజ్ఞోపవీతదాతుశ్చ నాజ్ఞాభంగః కృతో మయా
ముకుందుడు అన్నాడు— జన్మోపవీతం ధరించే అమ్మాయిలు, వేదం, యజ్ఞోపవీతం ఇచ్చే వారు— వీరి ఆజ్ఞను నేను ఎప్పుడూ ఉల్లంఘించలేదు.
శ్వశ్రుశ్వశురయోః సేవా భృత్యేనేవ కృతా మయా । తవాపి శాస్త్రదాతుశ్చ నాజ్ఞాభంగః కృతో మయా
శ్వశురుడు, శ్వశురమ్మలకు నేను సేవకుడిలా సేవ చేశాను. నీవు నాకు శాస్త్రాలు నేర్పిన గురువు, నీ ఆజ్ఞను కూడా నేను ఎప్పుడూ అతిక్రమించలేదు.
పురోధా యః కులాచార్యో వేదవేదాంతపారగః। తస్యాపరాద్ధం కేచిన్మే తత్ర త్వం శ్రోతుమర్హసి
మన కుటుంబ పూజారి, వేదవిద్యలో నిపుణుడు— అతనికి నేను ఏదో తప్పు చేశాను. అది నీవు వినాలి.
యద్యస్మాకం కులే పుత్రో జాయతే ధర్మకోవిద । తదా పురోధసే ధేనుమేకాం వా తస్య దక్షిణామ్
మన వంశంలో ధర్మజ్ఞుడు అయిన కుమారుడు పుట్టినప్పుడు, కుటుంబ పూజారికి ఒక ఆవు లేదా దానికి సమానమైన దానం ఇవ్వాలి.
దత్త్వా సంచ్ఛిద్యతే నాలమితి వంశస్య నః స్థితిః । పురా మమైవ పుత్రే తు జాతమాత్రే శుభేఽహని
అది ఇచ్చిన తర్వాత మన వంశం పవిత్రంగా నిలుస్తుంది. కానీ, నా కుమారుడు పుట్టిన శుభదినాన...
కులక్రియా మయా తాత న కృతా మూఢబుద్ధినా । తస్యాశ్చాకరణేనైవ గురులోపకరోఽభవమ్
తండ్రి గారూ, నేను మూర్ఖుడిలా మా వంశపారంపర్య కర్మలు చేయలేదు. వాటిని నిర్లక్ష్యం చేయడం వల్ల మా వంశానికి హాని కలిగించినవాడిని అయ్యాను.
నివేదితమిదం సర్వం గురులోపాద్యథా మమ । పాపమాసీదనుజ్ఞా మే దేహి యామి సురాలయమ్
ఈ పాపం నాకు ఎలా కలిగిందో, వంశ పరంపర నశించడంతో నాకు ఎలాంటి దోషం వచ్చిందో అన్నీ మీకు చెప్పాను. ఇప్పుడు నాకు అనుమతి ఇవ్వండి, నేను దేవతల లోకానికి వెళ్ళిపోతాను.
వేదాయన ఉవాచ- ఇంద్రప్రస్థాంతరావర్తిన్యేషా యా కోశలా శుభా । స్మృతిరస్యాః ప్రసాదేన దృశ్యతే పూర్వజన్మనః
వేదాయనుడు ఇలా అన్నాడు — ఇంద్రప్రస్థ ప్రాంతంలో ఈ పవిత్రమైన కోశలా ఉంది. ఆమె కృప వల్ల మనకు గతజన్మ జ్ఞాపకం వస్తుంది.
కేన పుణ్యేన తీర్థేఽస్మిన్నస్థీని పతితాని తే । ముకుందాఖ్యాహి చైతస్య స్మృతిరస్తి తవానఘ
నీకు ఏ పుణ్యఫలం వల్ల ఈ తీర్థంలో నీ ఎముకలు పడిపోయాయో చెప్పు. ముకుందా, నీకు దాని జ్ఞాపకం ఉంటే చెప్పు.