పింగాక్షా రక్తకేశాశ్చ శ్యామదేహ నఖాధరాః । వామనా దీర్ఘచరణా హ్రస్వనాసాశ్చ దంతురాః
పింగళమైన కళ్ళు, ఎర్రటి జుట్టు, నల్లని శరీరం, పొడవాటి గోర్లు, చిన్నదేహం, పొడవాటి పాదాలు, తక్కువ ముక్కు, పెద్ద దంతాలు — వీరికి ఇవన్నీ ఉన్నాయి.
నీయతాం నీయతామేష ధర్మరాజస్య శాసనాత్ । పురీం సంయమనీమేవమూచిరే తే పరస్పరమ్
ధర్మరాజు ఆజ్ఞతో ఇతడిని తీసుకెళ్లాలి, తీసుకెళ్లాలి, సమ్యమనీ నగరానికి అని వారు ఒకరితో ఒకరు అన్నారు.
ఇత్యుక్త్వా యాతనా దేహే మాం నివేశ్య మహారుషా । నిబధ్య దారుణైః పాశైర్జఘ్నుర్లోహస్య ముద్గరైః
అలా చెప్పి, ఆ యాతనాదాయులు మహా కోపంతో నన్ను క్రూరమైన కట్టెలతో కట్టేసి, ఇనుప ముద్గరాలతో కొట్టి, బాధతో కూడిన శరీరంలో నన్ను పెట్టారు.
తైరహం నీయమానస్తు మార్గే హ్యుత్తప్తవాలుకే । అరుదం భృశదుఃఖార్తస్తాడితోఽహం పునశ్చ తైః
వారు నన్ను తీసుకెళ్తూ, మండుతున్న ఇసుక మార్గంలో లాగుతూ, మళ్లీ మళ్లీ కొడుతూ, తీవ్రమైన బాధతో నేను అరవాల్సి వచ్చింది.
ప్రోచుశ్చ తే ధ్రువం కృత్వా నిర్భర్త్స్యేతి చ మాం బహు । యమదూతా ఊచుః । త్వయా లుప్తో గురుర్యస్మాద్వదతా బ్రహ్మ నిశ్చలమ్
వారు నన్ను గట్టిగా దూషిస్తూ, ఎన్నో మాటలు చెప్పారు. యమదూతలు ఇలా అన్నారు: "నీవు అచంచలమైన బ్రహ్మం మాట్లాడే గురువును అవమానించావు. అందుకే నీవు పెద్ద పాపం చేసావు."
కిం కరోషి యమస్యాగ్రే ద్రష్టవ్యం దారుణం ముఖమ్ । తస్య పాపస్య భోక్తవ్యం దారుణస్య ఫలం త్వయా
"యముని ముందు నీవు ఏమి చేయగలవు? అతని భయంకరమైన ముఖాన్ని చూడాల్సిందే. నీవు చేసిన ఘోరమైన పాప ఫలితాన్ని అనుభవించాల్సిందే."
తేనైవ పాప్మనా పాపిన్నపమృత్యుం గతో భవాన్ । ఇత్యుక్త్వా మాం ముహూర్తేన బహుయోజనసంస్థితామ్
"అదే పాపంతో, ఓ పాపీ, నీవు అకాలమరణాన్ని పొందావు." అని చెప్పి, క్షణంలోనే నన్ను ఎన్నో యోజనల దూరంలోకి తీసుకెళ్లారు.
పురీం సంయమనీం నిన్యుర్యత్ర రాజా స్వయం యమః । ప్రణమ్య ధర్మరాజానం స్థాపయిత్వా తు మాం పురః
వారు నన్ను సమ్యమనీ నగరానికి తీసుకెళ్లారు. అక్కడే ధర్మరాజు స్వయంగా ఉంటాడు. ఆయనకు నమస్కరించి, నన్ను ఆయన ముందు నిలిపారు.
ఆనీతోఽయం ద్విజః పాప ఇతి మాం తే న్యవేదయన్ । దృష్ట్వా మాం ధర్మరాజోఽథ ప్రోవాచ స్వసభాసదః
"ఈ ద్విజుడు పాపి" అని వారు నన్ను నివేదించారు. నన్ను చూసి, ధర్మరాజు తన సభాసదులకు ఇలా అన్నాడు.
యమ ఉవాచ- భో సభ్యా మామకీం వాచం శృణ్వంతు సుసమాహితాః । యదాహం బ్రహ్మణా హ్యస్మిన్నధికారే నివేశితః
యముడు ఇలా అన్నాడు: "ఓ సభ్యులారా, నా మాటలు శ్రద్ధగా వినండి. బ్రహ్మదేవుడు నన్ను ఈ పదవికి నియమించినప్పుడు—"
తదా మామిత్యువాచాసౌ బ్రహ్మా లోకపితామహః । బ్రహ్మోవాచ- అధర్మిణాం నరాణాం త్వం శాస్తా సంయమనీపతిః
"అప్పుడు బ్రహ్మా, లోకపితామహుడు, నన్ను ఇలా అన్నాడు: 'నీవే సమ్యమనీ పట్టణాధిపతి, అధర్ములైన మనుష్యులకు శిక్ష విధించేవాడివి.'"
యథాపరాధమాధత్స్వ దండం చండకరాత్మజ । పిత్రోరపోషకో యస్తు సమర్థో గురుధ్రుక్తు యః । ఏతౌ మహాపాతకినౌ నిపాత్యౌ నిరయేషు తే
"పాపానికి తగిన శిక్ష విధించు, ఓ చండుని కుమారుడా. తల్లిదండ్రులను పోషించని వాడు, గురువును అవమానించే వాడు — వీరిద్దరూ మహాపాతకులు, వీరిని నీవు నరకాల్లో పడవేయాలి."
సర్వేషు యావద్వర్షాణాం ప్రత్యేకమయుతం భవేత్ । ఏతయోర్న త్వయా కార్యా దయా జాతు కకుప్పతే
"పది వేల సంవత్సరాల పాటు, వీరిద్దరూ అన్ని నరకాల్లో బాధపడాలి. వీరికి, దక్షిణ దిక్కు అధిపతివైన నీవు, ఎప్పుడూ క్షమ చూపకూడదు."
యమ ఉవాచ- ఇత్యహం బ్రహ్మణో వాక్యాత్స్వగురుద్రుహి మానవే । న కరోమి క్రియాం సభ్యాస్తథా పిత్రోరపోషకే
యముడు ఇలా అన్నాడు: "అందువల్ల, బ్రహ్మదేవుని ఆజ్ఞతో, గురువును అవమానించినవారికి, తల్లిదండ్రులను నిర్లక్ష్యం చేసినవారికి నేను ఏ క్రియలు చేయను, ఓ సభ్యులారా."
బ్రాహ్మణోఽయం గురుద్రోహీ తద్ద్రోహాదపమృత్యుతామ్ । ప్రాప్తో మచ్ఛాసనాద్భృత్యైరానీతో దర్శనాక్షమః
"ఈ బ్రాహ్మణుడు గురువును ద్రోహించినవాడు. ఆ ద్రోహం వల్ల అకాలమరణాన్ని పొందాడు. నా ఆజ్ఞతో, నా సేవకులు ఇతడిని ఇక్కడికి తీసుకొచ్చారు."
భో భృత్యాః ప్రథమం ఘోరే రౌరవే వత్సరాయుతే । పాత్యతాం చ పునస్తస్మాన్నిఃసార్య్యాన్యత్ర పాత్యతామ్
"ఓ సేవకులారా, ముందుగా ఇతడిని ఘోరమైన రౌరవ నరకంలో పది వేల సంవత్సరాలు వేయండి. అక్కడినుండి బయటకు తీసి, మళ్లీ వేరే నరకంలో పడవేయండి."
తావంతమేవ కాలం వై పాపోఽయం గురులోపకః । నరకేష్వితి సర్వేషు యథాకాలం స్థితం ద్రుతమ్
"ఇంతకాలం పాటు, గురువును నిర్లక్ష్యం చేసిన ఈ పాపి అన్ని నరకాల్లో, నిర్ణయించిన కాలం వరకూ, త్వరగా ఉండాలి."
ముకుంద ఉవాచ- వేదాయన గురో స్వామిన్భృత్యాస్తే యమశాసనాత్ । నీత్వా మాం రౌరవే ఘోరే పాశైర్బధ్వా న్యపాతయన్
ముకుందుడు ఇలా అన్నాడు: "వేదాయన గురువుగారూ, స్వామీ, మీ సేవకులు యముని ఆజ్ఞతో నన్ను రౌరవ నరకానికి తీసుకెళ్లి, పాశాలతో కట్టేసి, అక్కడ పడవేశారు."
తత్రాహం తాం వ్యథాం గుర్వీ లబ్ధవానతిదారుణామ్ । యథాకోఽపి క్షణస్తాత నీతో మే యుగవత్తదా
అక్కడ నాకు ఎదురైన బాధ ఎంత తీవ్రమైందంటే, ఓ ప్రియమైనవాడా, ఒక్క క్షణం కూడా యుగంలా అనిపించింది.
త్రింశద్దినాని తన్నీతం దుఃఖం మే తత్ర తిష్ఠతా । ఏకత్రింశతమే హ్యస్మిన్దినేఽహం నిర్గతస్తదా
అక్కడ ముప్పై రోజులు ఆ బాధను భరించాను. ముప్పై ఒకటవ రోజున ఆ స్థలాన్ని విడిచిపెట్టాను.
పతితేష్వస్థిఖండేషు తీర్థేఽస్మిన్నుతమోత్తమే । గురులోపోద్భవం పాపం సద్యో నష్టం మమాభవత
ఈ పవిత్ర తీరంలో ఎముకల ముక్కల మధ్య పడిపోయినప్పుడు, గురువు సేవలో జరిగిన పాపం వెంటనే నాశనం అయింది.
తీర్థస్యాస్య ప్రసాదేన లబ్ధా చ స్వర్గతిర్మయా । సుఖం స్వర్గే నివత్స్యామి యావదింద్రాశ్చతుర్దశ
ఈ తీర్థపు కృప వల్ల నాకు స్వర్గప్రాప్తి కలిగింది. పద్నాలుగు ఇంద్రులు పాలించేంతకాలం నేను స్వర్గంలో సుఖంగా ఉంటాను.
యమస్య నగరే తస్మిన్యాః ప్రజా నివసంతి వై । పాపినాం భయదాయిన్యో ధర్మిణాం తా మనోహరాః
యమునగరంలో నివసించే ప్రజలు పాపులకెందుకు భయంకరంగా, ధర్మవంతులకు మాత్రం ఆకర్షణీయంగా ఉంటారు.
సింహాస్యా గజకోలాస్యా మహాదంష్ట్రోన్నతోదరీః । బిడాలాస్యాః పింగకేశ్యో భామిన్యో దీర్ఘపత్కరాః
వాళ్లలో కొందరికి సింహ ముఖం, ఏనుగు, పంది ముఖాలు, పెద్ద దవడలు, పొడవైన చేతులు, బొద్దుగా ఉన్న పొట్టలు, పులి ముఖాలు, పసుపు రంగు జుట్టు, ప్రకాశవంతమైన రూపాలు ఉన్నాయి.
తీర్థస్యాస్య ప్రసాదేన నిఃపాపోహం యదాభవమ్ । తదా మయా ప్రజా దృష్టా దివ్యరూపా యమాలయే
ఈ పవిత్ర తీరపు కృప వల్ల నేను పాపరహితుడనయ్యాక, యమునగరంలో ఉన్న ఆ ప్రజలను దివ్యరూపాలతో చూశాను.
సర్వాస్తాః సత్యవాదిన్యో వినయాచారసంచితాః । దివ్యాభరణధారిణ్యో దివ్యాంబరవిభూషితాః
వాళ్లందరూ సత్యవాదులు, వినయంతో, మంచి ప్రవర్తనతో, దివ్యాభరణాలు ధరించి, దివ్య వస్త్రాలతో అలంకరించబడి ఉన్నారు.
ఇత్యేతత్కథితం తాత యత్పృష్టోఽహం త్వయానఘ । అనుజానీహి మాం గంతుమమరేశపురీం ప్రతి
ఓ ప్రియమైనవాడా, నువ్వు అడిగినది నేను చెప్పాను. ఇప్పుడు నాకు అమరేశ్వరుని నగరానికి వెళ్లేందుకు అనుమతించు.
నారద ఉవాచ- ఇత్యాకర్ణ్య స సన్యాసీ స్వశిష్యోక్తం వచస్తదా । భూయః పప్రచ్ఛ ధర్మాత్మా ముకుందం తం ద్విజం నృప
నారదుడు ఇలా అన్నాడు— ఈ విధంగా శిష్యుడు చెప్పిన మాటలు ఆ సంయాసి వినాడు. ఆ ధర్మాత్ముడు, రాజా, ముకుందుడిని మళ్లీ ప్రశ్నించాడు.
వేదాయన ఉవాచ- బాల్యావధి గురుస్నేహం మత్తోఽధీతం త్వయాఖిలమ్ । శబ్దశాస్త్రసమేతశ్చ వేదస్తు సపదక్రమః
వేదాయనుడు అన్నాడు— చిన్నప్పటి నుంచే నన్ను గురువుగా భావించి నీవు నన్ను ప్రేమతో అన్ని విద్యలు నేర్చుకున్నావు. వేదాన్ని, శబ్దశాస్త్రాన్ని కూడా సంపూర్ణంగా గ్రహించావు.
విహితా మమ శుశ్రూషా భావేన భవతోత్తమా । త్వయి సంతి సతాం సాధో గుణాః శమదమాదయః
నీవు నాకు భక్తితో సేవ చేశావు, ఓ ఉత్తముడా! నీలో శాంతి, దమనం వంటి సద్గుణాలు ఉన్నాయ్.