దృష్ట్వా గుర్వనుజౌ సుప్తౌ శనైః ప్రాబోధయత్తదా । ఉవాచ చ నమస్కృత్య గుంరుం దివ్యాకృతిర్నృప
తన గురువు, తమ్ముడు ఇద్దరూ నిద్రలో ఉన్నదాన్ని చూసి, ముకుందుడు మెల్లగా వారిని లేపి, నమస్కరించి, దివ్య రూపంతో గురువుతో మాట్లాడాడు.
ముకుంద ఉవాచ। వేదాయన గురో తుభ్యం నమ ఆశీస్తవానుజ । ప్రాసాదాద్వాం మమాస్థీని తీర్థేఽత్ర పతితాని వై
ముకుందుడు ఇలా అన్నాడు: వేదాయన గురువుగారూ! మిమ్మల్ని నమస్కరిస్తున్నాను. మీ తమ్ముడికీ ఆశీర్వాదాలు. నా ఎముకలు ఇక్కడ రాజప్రాసాదం నుంచి ఈ పవిత్ర స్థలంలో పడ్డాయి.
అయం మృత్యుమహం గత్వా నిరయం ప్రాప్య తత్ఫలమ్ । ఏతత్తీర్థప్రసాదేన దైవీ లబ్ధా మయా గతిః
నేను మరణించి, నరకంలోకి వెళ్లి, అక్కడి ఫలితాన్ని అనుభవించాను. కానీ ఈ తీర్థ ప్రభావంతో ఇప్పుడు నాకు దివ్య స్థానం లభించింది.
త్వాం గురుం తీర్థభూతం తు నమస్కర్తుమిహాగతః । అహం గచ్ఛన్విమానేన దివ్యేన త్రిదశాలయమ్
తీర్థ స్వరూపుడైన మీకు నమస్కరించడానికి నేను ఇక్కడికి వచ్చాను. ఇప్పుడు ఈ దివ్య విమానంలో దేవతల లోకానికి వెళ్తున్నాను.
నమస్కృతో భవానేతత్తీర్థ చాయం సహోదరః । దృష్టో మామనుజానీహి యామి స్వర్గం సుఖోదయమ్
మీకు, ఈ తీర్థానికి, నా తమ్ముడికి నమస్కరించి, చూసుకున్నాను. ఇప్పుడు నాకు అనుమతి ఇవ్వండి, నేను ఆనందదాయకమైన స్వర్గానికి వెళ్తున్నాను.
నారద ఉవాచ- శ్రుత్వైవం వచనం తస్య ముకుందస్య గురుస్తదా । వేదాయనో విమానస్థం తమూచే గతవిస్మయః
నారదుడు ఇలా అన్నాడు: ముకుందుని మాటలు విని, గురువు వేదాయనుడు ఆశ్చర్యపడి, ఆ విమానంలో ఉన్న ముకుందునితో మాట్లాడాడు.
దేవాయన ఉవాచ- ముకుందాఖ్యాహి మే సత్యం లబ్ధ్వా యన్మరణం భవాన్ । కస్మింల్లోకే గతస్తాత యతో యాత్యధునా దివమ్
దేవాయనుడు ఇలా అన్నాడు: ముకుందా! నిజం చెప్పు, మరణం పొందిన తర్వాత నువ్వు ఏ లోకానికి వెళ్లావు? ఇప్పుడు ఏ లోకం నుంచి స్వర్గానికి వెళ్తున్నావు?
కిం వృత్తం తత్ర తే తాత తస్యలోకస్య కోఽధిపః । కీదృశీ చ ప్రజా కీదృక్ధర్మస్తత్రాఖిలం వద
అక్కడ నీకు ఏమైంది? ఆ లోకానికి అధిపతి ఎవరు? అక్కడి ప్రజలు ఎలా ఉన్నారు? అక్కడ ధర్మం ఎలా ఉంది? అన్నీ నాకు చెప్పు.
ముకుంద ఉవాచ- కథయామి గురో తుభ్యం యద్వృత్తం మరణాదను । తీర్థస్యాస్య ప్రసాదేన స్మృతిర్మే జాయతేఽధునా
ముకుందుడు ఇలా అన్నాడు: గురువుగారూ! నేను మరణించిన తర్వాత ఏం జరిగిందో మీకు చెబుతాను. ఈ తీర్థ ప్రభావంతో నాకు ఇప్పుడు జ్ఞాపకం వచ్చింది.
యదాహం తేన నిహతశ్చండకేన దురాత్మనా । నాపితేన తదా జగ్ముర్యమభృత్యాః సుదారుణాః
ఆ దుష్టుడైన నాపితుడు నన్ను చంపినప్పుడు, భయంకరమైన యమదూతలు నన్ను తీసుకెళ్లారు.
పింగాక్షా రక్తకేశాశ్చ శ్యామదేహ నఖాధరాః । వామనా దీర్ఘచరణా హ్రస్వనాసాశ్చ దంతురాః
పింగళమైన కళ్ళు, ఎర్రటి జుట్టు, నల్లని శరీరం, పొడవాటి గోర్లు, చిన్నదేహం, పొడవాటి పాదాలు, తక్కువ ముక్కు, పెద్ద దంతాలు — వీరికి ఇవన్నీ ఉన్నాయి.
నీయతాం నీయతామేష ధర్మరాజస్య శాసనాత్ । పురీం సంయమనీమేవమూచిరే తే పరస్పరమ్
ధర్మరాజు ఆజ్ఞతో ఇతడిని తీసుకెళ్లాలి, తీసుకెళ్లాలి, సమ్యమనీ నగరానికి అని వారు ఒకరితో ఒకరు అన్నారు.
ఇత్యుక్త్వా యాతనా దేహే మాం నివేశ్య మహారుషా । నిబధ్య దారుణైః పాశైర్జఘ్నుర్లోహస్య ముద్గరైః
అలా చెప్పి, ఆ యాతనాదాయులు మహా కోపంతో నన్ను క్రూరమైన కట్టెలతో కట్టేసి, ఇనుప ముద్గరాలతో కొట్టి, బాధతో కూడిన శరీరంలో నన్ను పెట్టారు.
తైరహం నీయమానస్తు మార్గే హ్యుత్తప్తవాలుకే । అరుదం భృశదుఃఖార్తస్తాడితోఽహం పునశ్చ తైః
వారు నన్ను తీసుకెళ్తూ, మండుతున్న ఇసుక మార్గంలో లాగుతూ, మళ్లీ మళ్లీ కొడుతూ, తీవ్రమైన బాధతో నేను అరవాల్సి వచ్చింది.
ప్రోచుశ్చ తే ధ్రువం కృత్వా నిర్భర్త్స్యేతి చ మాం బహు । యమదూతా ఊచుః । త్వయా లుప్తో గురుర్యస్మాద్వదతా బ్రహ్మ నిశ్చలమ్
వారు నన్ను గట్టిగా దూషిస్తూ, ఎన్నో మాటలు చెప్పారు. యమదూతలు ఇలా అన్నారు: "నీవు అచంచలమైన బ్రహ్మం మాట్లాడే గురువును అవమానించావు. అందుకే నీవు పెద్ద పాపం చేసావు."
కిం కరోషి యమస్యాగ్రే ద్రష్టవ్యం దారుణం ముఖమ్ । తస్య పాపస్య భోక్తవ్యం దారుణస్య ఫలం త్వయా
"యముని ముందు నీవు ఏమి చేయగలవు? అతని భయంకరమైన ముఖాన్ని చూడాల్సిందే. నీవు చేసిన ఘోరమైన పాప ఫలితాన్ని అనుభవించాల్సిందే."
తేనైవ పాప్మనా పాపిన్నపమృత్యుం గతో భవాన్ । ఇత్యుక్త్వా మాం ముహూర్తేన బహుయోజనసంస్థితామ్
"అదే పాపంతో, ఓ పాపీ, నీవు అకాలమరణాన్ని పొందావు." అని చెప్పి, క్షణంలోనే నన్ను ఎన్నో యోజనల దూరంలోకి తీసుకెళ్లారు.
పురీం సంయమనీం నిన్యుర్యత్ర రాజా స్వయం యమః । ప్రణమ్య ధర్మరాజానం స్థాపయిత్వా తు మాం పురః
వారు నన్ను సమ్యమనీ నగరానికి తీసుకెళ్లారు. అక్కడే ధర్మరాజు స్వయంగా ఉంటాడు. ఆయనకు నమస్కరించి, నన్ను ఆయన ముందు నిలిపారు.
ఆనీతోఽయం ద్విజః పాప ఇతి మాం తే న్యవేదయన్ । దృష్ట్వా మాం ధర్మరాజోఽథ ప్రోవాచ స్వసభాసదః
"ఈ ద్విజుడు పాపి" అని వారు నన్ను నివేదించారు. నన్ను చూసి, ధర్మరాజు తన సభాసదులకు ఇలా అన్నాడు.
యమ ఉవాచ- భో సభ్యా మామకీం వాచం శృణ్వంతు సుసమాహితాః । యదాహం బ్రహ్మణా హ్యస్మిన్నధికారే నివేశితః
యముడు ఇలా అన్నాడు: "ఓ సభ్యులారా, నా మాటలు శ్రద్ధగా వినండి. బ్రహ్మదేవుడు నన్ను ఈ పదవికి నియమించినప్పుడు—"
తదా మామిత్యువాచాసౌ బ్రహ్మా లోకపితామహః । బ్రహ్మోవాచ- అధర్మిణాం నరాణాం త్వం శాస్తా సంయమనీపతిః
"అప్పుడు బ్రహ్మా, లోకపితామహుడు, నన్ను ఇలా అన్నాడు: 'నీవే సమ్యమనీ పట్టణాధిపతి, అధర్ములైన మనుష్యులకు శిక్ష విధించేవాడివి.'"
యథాపరాధమాధత్స్వ దండం చండకరాత్మజ । పిత్రోరపోషకో యస్తు సమర్థో గురుధ్రుక్తు యః । ఏతౌ మహాపాతకినౌ నిపాత్యౌ నిరయేషు తే
"పాపానికి తగిన శిక్ష విధించు, ఓ చండుని కుమారుడా. తల్లిదండ్రులను పోషించని వాడు, గురువును అవమానించే వాడు — వీరిద్దరూ మహాపాతకులు, వీరిని నీవు నరకాల్లో పడవేయాలి."
సర్వేషు యావద్వర్షాణాం ప్రత్యేకమయుతం భవేత్ । ఏతయోర్న త్వయా కార్యా దయా జాతు కకుప్పతే
"పది వేల సంవత్సరాల పాటు, వీరిద్దరూ అన్ని నరకాల్లో బాధపడాలి. వీరికి, దక్షిణ దిక్కు అధిపతివైన నీవు, ఎప్పుడూ క్షమ చూపకూడదు."
యమ ఉవాచ- ఇత్యహం బ్రహ్మణో వాక్యాత్స్వగురుద్రుహి మానవే । న కరోమి క్రియాం సభ్యాస్తథా పిత్రోరపోషకే
యముడు ఇలా అన్నాడు: "అందువల్ల, బ్రహ్మదేవుని ఆజ్ఞతో, గురువును అవమానించినవారికి, తల్లిదండ్రులను నిర్లక్ష్యం చేసినవారికి నేను ఏ క్రియలు చేయను, ఓ సభ్యులారా."
బ్రాహ్మణోఽయం గురుద్రోహీ తద్ద్రోహాదపమృత్యుతామ్ । ప్రాప్తో మచ్ఛాసనాద్భృత్యైరానీతో దర్శనాక్షమః
"ఈ బ్రాహ్మణుడు గురువును ద్రోహించినవాడు. ఆ ద్రోహం వల్ల అకాలమరణాన్ని పొందాడు. నా ఆజ్ఞతో, నా సేవకులు ఇతడిని ఇక్కడికి తీసుకొచ్చారు."
భో భృత్యాః ప్రథమం ఘోరే రౌరవే వత్సరాయుతే । పాత్యతాం చ పునస్తస్మాన్నిఃసార్య్యాన్యత్ర పాత్యతామ్
"ఓ సేవకులారా, ముందుగా ఇతడిని ఘోరమైన రౌరవ నరకంలో పది వేల సంవత్సరాలు వేయండి. అక్కడినుండి బయటకు తీసి, మళ్లీ వేరే నరకంలో పడవేయండి."
తావంతమేవ కాలం వై పాపోఽయం గురులోపకః । నరకేష్వితి సర్వేషు యథాకాలం స్థితం ద్రుతమ్
"ఇంతకాలం పాటు, గురువును నిర్లక్ష్యం చేసిన ఈ పాపి అన్ని నరకాల్లో, నిర్ణయించిన కాలం వరకూ, త్వరగా ఉండాలి."
ముకుంద ఉవాచ- వేదాయన గురో స్వామిన్భృత్యాస్తే యమశాసనాత్ । నీత్వా మాం రౌరవే ఘోరే పాశైర్బధ్వా న్యపాతయన్
ముకుందుడు ఇలా అన్నాడు: "వేదాయన గురువుగారూ, స్వామీ, మీ సేవకులు యముని ఆజ్ఞతో నన్ను రౌరవ నరకానికి తీసుకెళ్లి, పాశాలతో కట్టేసి, అక్కడ పడవేశారు."
తత్రాహం తాం వ్యథాం గుర్వీ లబ్ధవానతిదారుణామ్ । యథాకోఽపి క్షణస్తాత నీతో మే యుగవత్తదా
అక్కడ నాకు ఎదురైన బాధ ఎంత తీవ్రమైందంటే, ఓ ప్రియమైనవాడా, ఒక్క క్షణం కూడా యుగంలా అనిపించింది.
త్రింశద్దినాని తన్నీతం దుఃఖం మే తత్ర తిష్ఠతా । ఏకత్రింశతమే హ్యస్మిన్దినేఽహం నిర్గతస్తదా
అక్కడ ముప్పై రోజులు ఆ బాధను భరించాను. ముప్పై ఒకటవ రోజున ఆ స్థలాన్ని విడిచిపెట్టాను.