ఇంద్రప్రస్థాంతరావర్తిన్యేషా యా కోశలా నృప । అత్ర సుప్తౌ నిశాయాం తౌ యమునాతీరభూతలే
ఇంద్రప్రస్థం దగ్గర ప్రవహించే ఈ నది కోశల. అక్కడ, యమునా తీర భూమిపై, ఆ ఇద్దరూ రాత్రి నిద్రించారు.
ఆత్మనోరుభయోర్మధ్యే న్యస్యాస్థిపటసంపుటమ్ । మార్గఖేదపరిక్రాంతౌ దశాం సౌషుప్తికీం గతౌ
తమ మధ్యలో అస్థుల పొట్లాన్ని పెట్టి, ప్రయాణం వల్ల అలసిపోయి, వారు లోతైన నిద్రలోకి వెళ్లిపోయారు.
నిశీథేఽథ ప్రసుప్తేషు సార్థలోకేషు కశ్చన । ఏకః శ్వా తత్ర సంప్రాప్తః పక్వాన్నాది జిహీర్షయా
అర్ధరాత్రి సమయంలో, అందరూ నిద్రలో మునిగిపోయినప్పుడు, అక్కడ ఒక కుక్క వచ్చి, వండిన అన్నం తినాలని ఆశపడి అక్కడికి చేరింది.
బభ్రామ సర్వశివిరే జిఘ్రన్పాకస్థలీం ముహుః । భాజనాని లిహన్మూర్ధ్ని క్వ చ దండాహతిం సహన్
ఆ కుక్క మొత్తం శిబిరంలో తిరుగుతూ, వంటపాత్రలను మళ్లీ మళ్లీ పీల్చుతూ, పాత్రలను నాలుకతో నాకుతూ, ఎక్కడో తలను కొట్టించుకుంటూ కూడా తట్టుకుంది.
కేనచిత్తాడితో మూర్ధ్ని నిశబ్దం విద్రుతస్తతః । ప్రతిచక్రుమశక్తస్తు స్త్రీజితః స్వస్త్రియా యథా
ఎవరో తలను కొట్టడంతో, ఆ కుక్క నిశ్శబ్దంగా అక్కడి నుంచి పారిపోయింది. తిరిగి ఎదురు చెప్పే శక్తి లేక, తన భార్య చేతిలో ఓడిపోయిన మనిషిలా అక్కడి నుంచి వెళ్లిపోయింది.
యత్రావకండితః స శ్వా దండగ్రావేష్టకాదిభిః । పునర్వివేశ తత్రైవ సాన్నపాత్రలిలిప్సయా
ఎక్కడ దండలు, రాళ్లు వంటివాటితో కొట్టించుకుందో, ఆ కుక్క మళ్లీ అక్కడికే వచ్చి, అన్నపాత్రలు దొరకాలనే ఆశతో లోపలికి ప్రవేశించింది.
భోగేచ్ఛయా యథా వేశ్యా స్నేహవాన్నిర్ద్ధనో జనః । భ్రమన్నేవం స చాత్రాపి యత్ర సుప్తౌ హి తావుభౌ
భోగాలపై ఆశతో, దరిద్రుడు వేశ్య ప్రేమను ఆశించే విధంగా, ఆ కుక్క కూడా అక్కడ తిరుగుతూ, ఇద్దరూ నిద్రలో ఉన్న చోటికి వచ్చింది.
సారమేయస్తయోర్మధ్యాజ్జహ్రే స పటసంపుటమ్ । నీత్వా స కియతీం భూమిం దంతైస్తత్పటసంపుటమ్
ఆ ఇద్దరి మధ్యన ఉన్న బట్టల పొట్లాన్ని కుక్క తీసుకుని, కొంత దూరం వెళ్లి, తన పళ్లతో ఆ పొట్లాన్ని పట్టుకుంది.
విదార్యాస్థీని తత్స్థాని నిర్మాంసాన్యవలోక్య సః । ఏతస్యాః కోశలాయాస్తు జలమధ్యే సమాక్షిపత్
ఆ పొట్లంలో ఉన్న ఎముకలను పీకి, అవి మాంసం లేని ఎముకలని చూసి, వాటిని ఆ నదిలో వేసింది.
క్షిప్తమాత్రేషు తేనాస్థిష్వేతదంబుని భూపతే । దివ్యం విమానమాస్థాయ ముకుందోఽత్ర సమాగతః
ఓ రాజా! ఆ కుక్క ఆ ఎముకలను నీటిలో వేసిన వెంటనే, ముకుందుడు దివ్య విమానంలో అక్కడికి వచ్చాడు.
దృష్ట్వా గుర్వనుజౌ సుప్తౌ శనైః ప్రాబోధయత్తదా । ఉవాచ చ నమస్కృత్య గుంరుం దివ్యాకృతిర్నృప
తన గురువు, తమ్ముడు ఇద్దరూ నిద్రలో ఉన్నదాన్ని చూసి, ముకుందుడు మెల్లగా వారిని లేపి, నమస్కరించి, దివ్య రూపంతో గురువుతో మాట్లాడాడు.
ముకుంద ఉవాచ। వేదాయన గురో తుభ్యం నమ ఆశీస్తవానుజ । ప్రాసాదాద్వాం మమాస్థీని తీర్థేఽత్ర పతితాని వై
ముకుందుడు ఇలా అన్నాడు: వేదాయన గురువుగారూ! మిమ్మల్ని నమస్కరిస్తున్నాను. మీ తమ్ముడికీ ఆశీర్వాదాలు. నా ఎముకలు ఇక్కడ రాజప్రాసాదం నుంచి ఈ పవిత్ర స్థలంలో పడ్డాయి.
అయం మృత్యుమహం గత్వా నిరయం ప్రాప్య తత్ఫలమ్ । ఏతత్తీర్థప్రసాదేన దైవీ లబ్ధా మయా గతిః
నేను మరణించి, నరకంలోకి వెళ్లి, అక్కడి ఫలితాన్ని అనుభవించాను. కానీ ఈ తీర్థ ప్రభావంతో ఇప్పుడు నాకు దివ్య స్థానం లభించింది.
త్వాం గురుం తీర్థభూతం తు నమస్కర్తుమిహాగతః । అహం గచ్ఛన్విమానేన దివ్యేన త్రిదశాలయమ్
తీర్థ స్వరూపుడైన మీకు నమస్కరించడానికి నేను ఇక్కడికి వచ్చాను. ఇప్పుడు ఈ దివ్య విమానంలో దేవతల లోకానికి వెళ్తున్నాను.
నమస్కృతో భవానేతత్తీర్థ చాయం సహోదరః । దృష్టో మామనుజానీహి యామి స్వర్గం సుఖోదయమ్
మీకు, ఈ తీర్థానికి, నా తమ్ముడికి నమస్కరించి, చూసుకున్నాను. ఇప్పుడు నాకు అనుమతి ఇవ్వండి, నేను ఆనందదాయకమైన స్వర్గానికి వెళ్తున్నాను.
నారద ఉవాచ- శ్రుత్వైవం వచనం తస్య ముకుందస్య గురుస్తదా । వేదాయనో విమానస్థం తమూచే గతవిస్మయః
నారదుడు ఇలా అన్నాడు: ముకుందుని మాటలు విని, గురువు వేదాయనుడు ఆశ్చర్యపడి, ఆ విమానంలో ఉన్న ముకుందునితో మాట్లాడాడు.
దేవాయన ఉవాచ- ముకుందాఖ్యాహి మే సత్యం లబ్ధ్వా యన్మరణం భవాన్ । కస్మింల్లోకే గతస్తాత యతో యాత్యధునా దివమ్
దేవాయనుడు ఇలా అన్నాడు: ముకుందా! నిజం చెప్పు, మరణం పొందిన తర్వాత నువ్వు ఏ లోకానికి వెళ్లావు? ఇప్పుడు ఏ లోకం నుంచి స్వర్గానికి వెళ్తున్నావు?
కిం వృత్తం తత్ర తే తాత తస్యలోకస్య కోఽధిపః । కీదృశీ చ ప్రజా కీదృక్ధర్మస్తత్రాఖిలం వద
అక్కడ నీకు ఏమైంది? ఆ లోకానికి అధిపతి ఎవరు? అక్కడి ప్రజలు ఎలా ఉన్నారు? అక్కడ ధర్మం ఎలా ఉంది? అన్నీ నాకు చెప్పు.
ముకుంద ఉవాచ- కథయామి గురో తుభ్యం యద్వృత్తం మరణాదను । తీర్థస్యాస్య ప్రసాదేన స్మృతిర్మే జాయతేఽధునా
ముకుందుడు ఇలా అన్నాడు: గురువుగారూ! నేను మరణించిన తర్వాత ఏం జరిగిందో మీకు చెబుతాను. ఈ తీర్థ ప్రభావంతో నాకు ఇప్పుడు జ్ఞాపకం వచ్చింది.
యదాహం తేన నిహతశ్చండకేన దురాత్మనా । నాపితేన తదా జగ్ముర్యమభృత్యాః సుదారుణాః
ఆ దుష్టుడైన నాపితుడు నన్ను చంపినప్పుడు, భయంకరమైన యమదూతలు నన్ను తీసుకెళ్లారు.
పింగాక్షా రక్తకేశాశ్చ శ్యామదేహ నఖాధరాః । వామనా దీర్ఘచరణా హ్రస్వనాసాశ్చ దంతురాః
పింగళమైన కళ్ళు, ఎర్రటి జుట్టు, నల్లని శరీరం, పొడవాటి గోర్లు, చిన్నదేహం, పొడవాటి పాదాలు, తక్కువ ముక్కు, పెద్ద దంతాలు — వీరికి ఇవన్నీ ఉన్నాయి.
నీయతాం నీయతామేష ధర్మరాజస్య శాసనాత్ । పురీం సంయమనీమేవమూచిరే తే పరస్పరమ్
ధర్మరాజు ఆజ్ఞతో ఇతడిని తీసుకెళ్లాలి, తీసుకెళ్లాలి, సమ్యమనీ నగరానికి అని వారు ఒకరితో ఒకరు అన్నారు.
ఇత్యుక్త్వా యాతనా దేహే మాం నివేశ్య మహారుషా । నిబధ్య దారుణైః పాశైర్జఘ్నుర్లోహస్య ముద్గరైః
అలా చెప్పి, ఆ యాతనాదాయులు మహా కోపంతో నన్ను క్రూరమైన కట్టెలతో కట్టేసి, ఇనుప ముద్గరాలతో కొట్టి, బాధతో కూడిన శరీరంలో నన్ను పెట్టారు.
తైరహం నీయమానస్తు మార్గే హ్యుత్తప్తవాలుకే । అరుదం భృశదుఃఖార్తస్తాడితోఽహం పునశ్చ తైః
వారు నన్ను తీసుకెళ్తూ, మండుతున్న ఇసుక మార్గంలో లాగుతూ, మళ్లీ మళ్లీ కొడుతూ, తీవ్రమైన బాధతో నేను అరవాల్సి వచ్చింది.
ప్రోచుశ్చ తే ధ్రువం కృత్వా నిర్భర్త్స్యేతి చ మాం బహు । యమదూతా ఊచుః । త్వయా లుప్తో గురుర్యస్మాద్వదతా బ్రహ్మ నిశ్చలమ్
వారు నన్ను గట్టిగా దూషిస్తూ, ఎన్నో మాటలు చెప్పారు. యమదూతలు ఇలా అన్నారు: "నీవు అచంచలమైన బ్రహ్మం మాట్లాడే గురువును అవమానించావు. అందుకే నీవు పెద్ద పాపం చేసావు."
కిం కరోషి యమస్యాగ్రే ద్రష్టవ్యం దారుణం ముఖమ్ । తస్య పాపస్య భోక్తవ్యం దారుణస్య ఫలం త్వయా
"యముని ముందు నీవు ఏమి చేయగలవు? అతని భయంకరమైన ముఖాన్ని చూడాల్సిందే. నీవు చేసిన ఘోరమైన పాప ఫలితాన్ని అనుభవించాల్సిందే."
తేనైవ పాప్మనా పాపిన్నపమృత్యుం గతో భవాన్ । ఇత్యుక్త్వా మాం ముహూర్తేన బహుయోజనసంస్థితామ్
"అదే పాపంతో, ఓ పాపీ, నీవు అకాలమరణాన్ని పొందావు." అని చెప్పి, క్షణంలోనే నన్ను ఎన్నో యోజనల దూరంలోకి తీసుకెళ్లారు.
పురీం సంయమనీం నిన్యుర్యత్ర రాజా స్వయం యమః । ప్రణమ్య ధర్మరాజానం స్థాపయిత్వా తు మాం పురః
వారు నన్ను సమ్యమనీ నగరానికి తీసుకెళ్లారు. అక్కడే ధర్మరాజు స్వయంగా ఉంటాడు. ఆయనకు నమస్కరించి, నన్ను ఆయన ముందు నిలిపారు.
ఆనీతోఽయం ద్విజః పాప ఇతి మాం తే న్యవేదయన్ । దృష్ట్వా మాం ధర్మరాజోఽథ ప్రోవాచ స్వసభాసదః
"ఈ ద్విజుడు పాపి" అని వారు నన్ను నివేదించారు. నన్ను చూసి, ధర్మరాజు తన సభాసదులకు ఇలా అన్నాడు.
యమ ఉవాచ- భో సభ్యా మామకీం వాచం శృణ్వంతు సుసమాహితాః । యదాహం బ్రహ్మణా హ్యస్మిన్నధికారే నివేశితః
యముడు ఇలా అన్నాడు: "ఓ సభ్యులారా, నా మాటలు శ్రద్ధగా వినండి. బ్రహ్మదేవుడు నన్ను ఈ పదవికి నియమించినప్పుడు—"