యత్పదం చేతసా సేవ్యం సద్భిరాచరితం ముహుః । భవాబ్ధితరణే సారమాశ్రయధ్వం హరేః పదమ్
ధర్మవంతులు ఎప్పటికప్పుడు ఆచరించే హరిదేవుని పాదాన్ని మనసుతో సేవించాలి. భవసాగరం దాటాలంటే ఆ పాదాన్ని ఆశ్రయించండి.
రే రే విషయసంలుబ్ధాః పామరా నిష్ఠురా నరాః । రౌరవే హి కిమాత్మానమాత్మనా పాతయిష్యథ
ఓ ఇంద్రియ సుఖాలకు మోజుపడినవారూ, క్రూరులూ, పాపులూ! రౌరవ నరకంలో మీరే మీరును ఎందుకు పడేస్తున్నారు?
వినా గోవిందసౌమ్యాంఘ్రిసేవనం మా గమిష్యతి । అనాయాసేన దుఃఖానాం తరణం యది వాంఛథ
గోవిందుని మృదులమైన పాదాలను సేవించకుండా, దుఃఖాలను సులభంగా దాటి పోవాలని కోరుకుంటే, ఆ మార్గం వదలకండి.
భజధ్వం కృష్ణచరణావపునర్భవకారణే । కుత ఏవాగతో మర్త్యః కుత ఏవ పునర్వ్రజేత్
పునర్జన్మ నుండి విముక్తి కలిగించే కృష్ణుని పాదాలను భజించండి. ఈ మానవుడు ఎక్కడి నుంచి వచ్చాడు, మళ్లీ ఎక్కడికి వెళ్తాడు?
ఏతద్విచార్య మతిమానాశ్రయేద్ధర్మసంగ్రహమ్ । నానానరకసంపాతాదుత్థితో యది పూరుషః
ఇవి ఆలోచించి, వివేకి ధర్మాన్ని ఆశ్రయించాలి. ఎందుకంటే, ఎన్నో నరకాల నుండి బయటపడినవాడు అయినా, మనిషి ధర్మాన్ని పాటించాలి.
స్థావరాది తనుం లబ్ధ్వా యది భాగ్యవశాత్పునః । మానుష్యం లభతే తత్ర గర్భవాసోతిదుఃఖదః
స్థావరాది శరీరం పొందినవాడు, అదృష్టవశాత్తు మళ్లీ మానవ జన్మ పొందితే, ఆ గర్భవాసమే చాలా బాధను ఇస్తుంది.
తతః కర్మవశాజ్జంతుర్యది వా జాయతే భువి । బాల్యాదిబహుదోషేణ పీడితో భవతి ద్విజాః
తర్వాత, కర్మ ఫలితంగా భూమిపై జన్మించిన జీవి, బాల్యాది ఎన్నో దోషాల వల్ల బాధపడతాడు, ద్విజులారా.
పునర్యౌవనమాసాద్య దారిద్ర్యేణ ప్రపీడ్యతే । రోగేణ గురుణా వాపి అనావృష్ట్యాదినా తథా
మళ్లీ యవ్వనాన్ని చేరుకున్నాక, దారిద్ర్యం వల్ల, లేదా తీవ్రమైన వ్యాధి వల్ల, లేక వర్షాభావం వంటి కష్టాల వల్ల బాధపడతాడు.
వార్ద్ధకేన లభేత్పీడామనిర్వాచ్యామితస్తతః । మనసశ్చలనాద్వ్యాధేస్తతో మరణమాప్నుయాత్
వృద్ధాప్యంతో చెప్పలేని బాధలు కలుగుతాయి. ఆ తర్వాత మనసు అశాంతిగా ఉండటంతో వ్యాధి వస్తుంది. దాని వల్ల మరణం సంభవిస్తుంది.
న తస్మాదధికం దుఃఖం సంసారేప్యనుభూయతే । తతః కర్మ్మవశాజ్జంతుర్యమలోకే ప్రపీడ్యతే
ఈ లోకంలో దానికన్నా ఎక్కువ బాధ ఇంకెక్కడా అనుభవించబడదు. ఆ తర్వాత, కర్మ ప్రభావంతో జీవుడు యమలోకంలో మరింత బాధపడతాడు.
తత్రాతియాతనాం భుక్త్వా పునరేవ ప్రజాయతే । జాయతే మ్రియతే జంతు మ్రియతే జాయతే పునః
అక్కడ తీవ్రమైన శిక్ష అనుభవించిన తర్వాత మళ్లీ జన్మిస్తాడు. జీవుడు జన్మిస్తాడు, మరణిస్తాడు, మరణించి మళ్లీ జన్మిస్తాడు.
అనారాధిత గోవిందచరణే త్వీదృశీ దశా । అనాయాసేన మరణం వినాయాసేన జీవనమ్
గోవిందుని పాదాలను ఆరాధించకపోతే ఇలాంటి స్థితి కలుగుతుంది. మరణం సులభంగా వస్తుంది, జీవితం మాత్రం కష్టాలతో నిండిపోతుంది.
అనారాధితగోవిందచరణస్య న జాయతే । ధనం యది భవేద్గేహే రక్షణాత్తస్య కిం ఫలమ్
గోవిందుని పాదాలను ఆరాధించని వారికి ధనం కలగదు. కలిగినా, దాన్ని కాపాడుకున్నా, దాని ప్రయోజనం ఏముంటుంది?
యదాసౌ కృష్యతే యామ్యైర్దూతైః కిం ధనమన్వియాత్ । తస్మాద్ద్విజాతిసత్కార్యం ద్రవిణం సర్వసౌఖ్యదమ్
యమదూతలు పట్టుకుపోతున్నప్పుడు ధనం ఏమి ఉపయోగపడదు? అందుకే, బ్రాహ్మణులను గౌరవించడంలో ధనం ఖర్చు చేస్తే అన్ని సుఖాలు లభిస్తాయి.
దానం స్వర్గస్య సోపానం దానం కిల్బిషనాశనమ్ । గోవిందభక్తిభజనం మహాపుణ్యవివర్ద్ధనమ్
దానం స్వర్గానికి మెట్టిలా ఉంటుంది. దానం పాపాలను తొలగిస్తుంది. గోవిందుని భక్తి, పూజలు మహాపుణ్యాన్ని పెంచుతాయి.
బలం యది భవేన్మర్త్యే న వృథా తద్వ్యయం చరేత్ । హరేరగ్రే నృత్యగీతం కుర్యాదేవమతంద్రితః
మనిషికి శక్తి ఉంటే దాన్ని వృథా చేయకుండా, హరివైపు నృత్యం చేసి, పాటలు పాడుతూ వినియోగించాలి.
యత్కించిద్విద్యతే పుంసాం తచ్చ కృష్ణే సమర్పయేత్ । కృష్ణార్పితం కుశలదమన్యార్పితమసౌఖ్యదమ్
మనిషికి ఏది ఉన్నా, అది కృష్ణునికి అర్పించాలి. కృష్ణునికి అర్పించినది శుభాన్ని ఇస్తుంది; ఇతరులకు అర్పించినది సుఖాన్ని ఇవ్వదు.
చక్షుర్భ్యాం శ్రీహరేరేవ ప్రతిమాదినిరూపణమ్ । శ్రోత్రాభ్యాం కలయేత్కృష్ణ గుణనామాన్యహర్నిశమ్
కళ్లతో శ్రీహరిని విగ్రహాన్ని దర్శించాలి. చెవులతో కృష్ణుని గుణాలు, నామాలు రాత్రింబవళ్ళు వినాలి.
జిహ్వయా హరిపాదాంబు స్వాదితవ్యం విచక్షణైః । ఘ్రాణేనాఘ్రాయ గోవిందపాదాబ్జతులసీదలమ్
జ్ఞానులు నాలుకతో హరిపాదాంబుజాన్ని రుచి చూడాలి. ముక్కుతో గోవిందుని పాదాల్లోని తులసిదళాన్ని వాసన చూడాలి.
త్వచా స్పృష్ట్వా హరేర్భక్తం మనసాధ్యాయ తత్పదమ్ । కృతార్థో జాయతే జంతుర్నాత్ర కార్యా విచారణా
చర్మంతో హరిభక్తుడిని తాకి, మనసుతో ఆయన పాదాలను ధ్యానిస్తే జీవుడు సార్థకుడవుతాడు. ఇందులో ఇంకేమీ సందేహించాల్సిన అవసరం లేదు.
తన్మనా హి భవేత్ప్రాజ్ఞస్తథా స్యాత్తద్గతాశయః । తమేవాంతేభ్యేతి లోకో నాత్ర కార్యా విచారణా
వివేకులు తమ మనసును ఆయనలో నిలిపి, ఆశయాన్ని ఆయనవైపు ఉంచాలి. చివరికి ఆ మనిషి ఆయనను పొందుతాడు. ఇందులో మరింత విచారించాల్సిన పని లేదు.
చేతసా చాప్యనుధ్యాతః స్వపదం యః ప్రయచ్ఛతి । నారాయణమనాద్యంతం న తం సేవేత కో జనః
మనసుతో నిరంతరం ధ్యానించే వారికి తన స్థానం ప్రసాదించే ఆ ఆద్యాంతరహిత నారాయణుని సేవించని వారు ఎవరు ఉంటారు?
సతత నియతచిత్తో విష్ణుపాదారవిందే వితరణమనుశక్తి ప్రీతయే తస్య కుర్యాత్ । నతిమతిరతిమస్యాంఘ్రిద్వయే సంవిదధ్యాత్స హి ఖలు నరలోకే పూజ్యతామాప్నుయాచ్చ
ఎప్పుడూ స్థిరమైన మనసుతో విష్ణుపాదారవిందాలను భక్తితో పూజించాలి. ఆయన పాదాలను గాఢభక్తితో ఆరాధిస్తే, అలాంటి మనిషి ఈ లోకంలో గౌరవాన్ని పొందుతాడు.
సూత ఉవాచ- ఏవం యన్మహిమా లోకే లోకనిస్తారకారణమ్ । తస్య విష్ణోః పరేశస్య నానావిగ్రహధారిణః
సూతుడు చెప్పాడు — ఈ విధంగా లోకంలో ఉన్న మహిమ, జీవులను రక్షించే కారణమైన పరమవిష్ణువు అనేక రూపాలు ధరించేవాడు.
ఏకం పురాణం రూపం వై తత్ర పాద్మం పరం మహత్ । బ్రాహ్మం మూర్ధా హరేరేవ హృదయం పద్మసంజ్ఞితమ్
ఒక పురాతనమైన, గొప్ప పద్మరూపం ఉంది. హరివైభవానికి చెందిన బ్రహ్మముఖం, హృదయం పద్మమనే పేరుతో ప్రసిద్ధి.
వైష్ణవం దక్షిణో బాహుః శైవం వామో మహేశితుః । ఊరూ భాగవతం ప్రోక్తం నాభిః స్యాన్నారదీయకమ్
కుడి చేయి వైష్ణవం, ఎడమ చేయి శైవం, మహేశ్వరునికి చెందింది. తొడలు భాగవతం, నాభి నారదీయంగా పిలవబడుతుంది.
మార్కండేయం చ దక్షాంఘ్రిర్వామో హ్యాగ్నేయముచ్యతే । భవిష్యం దక్షిణో జానుర్విష్ణోరేవ మహాత్మనః
మార్కండేయుడు విష్ణువు కుడి పాదంగా, వాముడు అగ్నికి సంబంధించినవాడిగా, భవిష్యుడు మహాత్ముడు విష్ణువు కుడి మోకాళిగా చెప్పబడ్డాడు.
బ్రహ్మవైవర్తసంజ్ఞం తు వామజానురుదాహృతః । లైంగం హ గుల్ఫకం దక్షం వారాహం వామగుల్ఫకమ్
బ్రహ్మవైవర్తం అని వామపక్ష మోకాలి పేరు, లింగం కుడి మడమ, వారాహం వామపక్ష మడమగా చెప్పబడింది.
స్కాందం పురాణం లోమాని త్వగస్య వామనం స్మృతమ్ । కౌర్మం పృష్ఠం సమాఖ్యాతం మాత్స్యం మేదః ప్రకీర్తితమ్
శరీరపు రోమాలు స్కాంద పురాణం, చర్మం వామనంగా, వెన్నెముక కూర్మంగా, మేదస్సు మత్స్యంగా ప్రసిద్ధి చెందాయి.
మజ్జా తు గారుడం ప్రోక్తం బ్రహ్మాండమస్థి గీయతే । ఏవమేవాభవద్విష్ణుః పురాణావయవో హరిః
మజ్జ గారుడంగా, ఎముక బ్రహ్మాండంగా చెప్పబడింది. ఇలాగే విష్ణువు పురాణమయమైన హరిగా అవతరించాడు.