యః సర్వత్ర వినిర్ముక్తో నిర్ద్వంద్వశ్చైవ నిర్భయః । ప్రోచ్యతే జ్ఞానసంన్యాసీ ఆత్మన్యేవ వ్యవస్థితః
ఎవరైనా అన్ని విషయాల నుంచి విముక్తుడై, ద్వంద్వాలను దాటి, భయములేని వాడై, తనలోనే స్థిరంగా ఉంటే, అతడిని జ్ఞాన సంయాసి అంటారు.
వేదమేవాభ్యసేన్నిత్యం నిరాశీర్నిష్పరిగ్రహః । ప్రోచ్యతే వేదసంన్యాసీ ముముక్షుర్విజితేంద్రియః
ఎవరైనా ఆశలు లేకుండా, ఏదీ తనది అనుకోకుండా, ప్రతి రోజు వేదాన్ని అధ్యయనం చేస్తే, ఇంద్రియాలను జయించి, మోక్షాన్ని కోరుతూ ఉంటే, అతడిని వేద సంయాసి అంటారు.
యస్త్వగ్నిమాత్మసాకృత్వా బ్రహ్మార్పణపరో ద్విజః । జ్ఞేయః స కర్మసంన్యాసీ మహాయజ్ఞపరాయణః
ఎవరైనా అగ్నిని తనలోనే భావించి, బ్రహ్మానికి అర్పణ చేయడంలో నిమగ్నమై ఉంటే, ఆ ద్విజుడు కర్మ సంయాసిగా, మహాయజ్ఞంలో నిబద్ధుడిగా పరిగణించాలి.
త్రయాణామపి చైతేషాం జ్ఞానీ త్వభ్యధికో మతః । న తస్య విద్యతే కార్యం న లింగం వా విపశ్చితః
ఈ ముగ్గురిలో జ్ఞాని అత్యుత్తముడు అని భావించబడతాడు; అతనికి ఏ కార్యమూ లేదు, బయటకు కనిపించే గుర్తు కూడా ఉండదు.
నిర్మమో నిర్భయః శాంతో నిర్ద్వంద్వః పర్ణభోజనః । జీర్ణకౌపీనవాసాః స్యాన్నగ్నో వా ధ్యానతత్పరః
తనదనం లేకుండా, భయములేకుండా, శాంతంగా, ద్వంద్వాలను దాటి, ఆకులే ఆహారంగా, పాత కౌపీనాన్ని ధరించి, లేకపోతే నగ్నంగా, ధ్యానంలో నిమగ్నుడై ఉంటాడు.
బ్రహ్మచారీ జితాహారో గ్రామాదన్నం సమాహరేత్ । అధ్యాత్మరతిరాసీత నిరపేక్షో నిరాశిషః
బ్రహ్మచారి, తినే తిండిని నియంత్రించుకొని, గ్రామంలో భిక్షాటన చేసి, తనలోనే ఆనందిస్తూ, ఎవరిపైనా ఆధారపడకుండా, ఆశలు లేకుండా ఉండాలి.
ఆత్మనైవ సహాయేన సుఖార్థం విచరేదిహ । నాభినందేత మరణం నాభినందేత జీవనమ్
తానే తనకు తోడుగా, సుఖార్థంగా ఈ లోకంలో సంచరించాలి; మరణంలోనూ, జీవనంలోనూ ఆనందించకూడదు.
కాలమేవ ప్రతీక్షేత నిర్దేశం భృతకో యథా । నాధ్యేతవ్యం న వర్తవ్యం శ్రోతవ్యం న కదాచన
ఒక పనిమనిషిలా, నిర్ణీత సమయాన్ని ఎదురుచూడాలి; ఎప్పుడూ చదవకూడదు, వ్యవహరించకూడదు, వినకూడదు.
ఏవం జ్ఞానపరో యోగీ బ్రహ్మభూయాయ కల్పతే । ఏకవాసాథ వా విద్వాన్కౌపీనాచ్ఛాదనోపి వా
ఇలా జ్ఞానంలో నిమగ్నమైన యోగి, బ్రహ్మంగా మారటానికి యోగ్యుడు; ఒక్క వస్త్రం లేదా కౌపీనంతో ఉన్నవాడైనా, జ్ఞానిగా పరిగణించాలి.
ముండీ శిఖీ వాథ భవేత్త్రిదండీ నిష్పరిగ్రహః । కాషాయవాసాః సతతం ధ్యానయోగపరాయణః
తల ముండగా ఉన్నా, శిఖధారి అయినా, త్రిదండిగా ఉన్నా, ఏదీ తనది అనుకోకుండా, ఎప్పుడూ కాషాయ వస్త్రాలు ధరించి, ధ్యానయోగంలో నిమగ్నుడై ఉండాలి.
గ్రామాంతే వృక్షమూలే వా వసేద్దేవాలయేపి వా । సమః శత్రౌ తథా మిత్రే తథా మానాపమానయోః
గ్రామాంతంలో, వృక్షమూలంలో లేదా దేవాలయంలో నివసించవచ్చు; శత్రువుకైనా, మిత్రుడికైనా, గౌరవానికైనా, అవమానానికైనా సమంగా ఉండాలి.
భైక్ష్యేణ వర్తయేన్నిత్యం నైకాన్నాదీ భవేత్క్వచ్చిత్ । యస్తు మోహేన వాన్యస్మాదేకాన్నాదీ భవేద్యతిః
ఎప్పుడూ భిక్షతో జీవించాలి, ఒక్క ఇంటి అన్నాన్ని తినకూడదు; మోహంతో ఒక్క ఇంటి అన్నం తింటే, అతడు యతి కాడు.
న తస్య నిష్కృతిః కాచిద్ధర్మశాస్త్రేషు దృశ్యతే । రాగద్వేషవియుక్తాత్మా సమలోష్టాశ్మకాంచనః
అతనికి expiation ఏదీ ధర్మశాస్త్రాలలో లేదు; అతని మనస్సు రాగద్వేషాల నుంచి విముక్తమై, మట్టి, రాయి, బంగారం అన్నీ సమంగా చూస్తాడు.
ప్రాణిహింసానివృత్తశ్చ మౌనీ స్యాత్సర్వనిస్పృహః । దృష్టిపూతం న్యసేత్పాదం వస్త్రపూతం జలం పిబేత్
ప్రాణులకు హాని చేయకుండా, మౌనంగా, అన్ని కోరికలు లేకుండా ఉండాలి; చూపుతో పరిశుద్ధం చేసి అడుగు వేయాలి, వస్త్రంతో శుద్ధి చేసిన నీళ్లు తాగాలి.
సత్యపూతాం వదేద్వాణీం మనఃపూతం సమాచరేత్ । నైకత్ర నివసేద్దేశే వర్షాభ్యోన్యత్ర భిక్షుకః
నిజమైన మాటలు మాట్లాడాలి, మనస్సు పవిత్రంగా ఉంచుకొని పనులు చేయాలి. వర్షకాలంలో ఒకే ఊరిలో ఉండక, ఇతర చోట్లే మునివారు నివసించాలి.
స్నాత్వా శౌచయుతో నిత్యం కమండలుకరః శుచిః । బ్రహ్మచర్యరతో నిత్యం వనవాసరతో భవేత్
ప్రతి రోజు స్నానం చేసి, శుభ్రతతో ఉండాలి. చేతిలో కమండలుతో, పవిత్రంగా, బ్రహ్మచర్యంలో నిష్టతో, అరణ్యంలో నివసించడంలో ఆనందించాలి.
మోక్షశాస్త్రేషు నిరతో బ్రహ్మసూత్రీ జితేంద్రియః । దంభాహంకారనిర్ముక్తో నిందాపైశున్యవర్జితః
మోక్షశాస్త్రాలలో నిష్టతో, బ్రహ్మసూత్రాన్ని ధరించి, ఇంద్రియాలను జయించి, మాయ, అహంకారం లేకుండా, నిందా, ద్వేషాలను దూరంగా ఉంచాలి.
ఆత్మజ్ఞానగుణోపేతో యది మోక్షమవాప్నుయాత్ । అభ్యసేత్సతతం దేవం ప్రణవాఖ్యం సనాతనమ్
ఆత్మజ్ఞాన లక్షణాలతో ఉన్నవాడు మోక్షాన్ని పొందితే, శాశ్వతమైన ప్రణవమూర్తిని ఎప్పుడూ అభ్యసించాలి.
స్నాత్వాచమ్య విధానేన శుచిర్దేవాలయాదిషు । యజ్ఞోపవీతీ శాంతాత్మా కుశపాణిః సమాహితః
స్నానం చేసి, నియమంగా ఆచమనం చేసి, దేవాలయాల్లో పవిత్రంగా ఉండాలి. యజ్ఞోపవీతంతో, శాంతమైన మనస్సుతో, కుశ గడ్డి చేతిలో పట్టుకొని, ఏకాగ్రతతో ఉండాలి.
ధౌతకాషాయవసనో తస్మిఞ్ఛన్నతనూరుహః । అధియజ్ఞం బ్రహ్మజపేదాధిదైవికమేవ చ
శుభ్రమైన కాషాయ వస్త్రాలు ధరించి, శరీర రోమాలను కప్పుకొని, యజ్ఞానికి సంబంధించిన బ్రహ్మమంత్రాలను, దేవతలకు సంబంధించిన మంత్రాలను జపించాలి.
ఆధ్యాత్మికం చ సతతం వేదాన్తాభిహితం చ యత్ । పుత్రేషు చాథ నివసన్బ్రహ్మచారీ యతిర్మునిః
వేదాంతంలో చెప్పిన ఆధ్యాత్మిక గ్రంథాలను ఎప్పుడూ చదవాలి. కుమారుల మధ్య నివసించినా, బ్రహ్మచారిగా, యతిగా, మునిగా ఉండాలి.
వేదమేవాభ్యసేన్నిత్యం స యాతి పరమాం గతిమ్ । అహింసాసత్యమస్తేయం బ్రహ్మచర్యం తపః పరమ్
ప్రతి రోజు వేదాన్ని అభ్యసించాలి. అలా చేస్తే పరమ గతి పొందుతాడు. అహింస, సత్యం, అపహరణ, బ్రహ్మచర్యం, పరమ తపస్సు ఇవన్నీ పాటించాలి.
క్షమాదయా చ సంతోషో వ్రతాన్యస్య విశేషతః । వేదాంతజ్ఞాననిష్ఠో వా పంచయజ్ఞాన్సమాహితః
క్షమ, దయ, సంతృప్తి ఇవి ముఖ్యమైన వ్రతాలు. వేదాంత జ్ఞానంలో స్థిరంగా ఉండాలి లేదా అయిదు యజ్ఞాల్లో నిష్టతో ఉండాలి.
కుర్య్యాదహరహః స్నాత్వా భిక్షార్థే నైవ తేన హి । హోమమంత్రాన్జపేన్నిత్యం కాలేకాలే సమాహితః
ప్రతి రోజు స్నానం చేసి భిక్ష కోసం మాత్రమే బయటికి వెళ్లాలి, ఇతర అవసరాలకు కాదు. సమయానుసారం హోమ మంత్రాలను ఏకాగ్రతతో జపించాలి.
స్వాధ్యాయం చాన్వహం కుర్య్యాత్సావిత్రీం సంధ్యయోర్జపేత్ । ధ్యాయీత సతతం దేవమేకాంతం పరమేశ్వరమ్
ప్రతి రోజు స్వాధ్యాయం చేయాలి, రెండు సంధ్యా సమయాల్లో సావిత్రి మంత్రాన్ని జపించాలి. ఎప్పుడూ ఒంటరిగా పరమేశ్వరుని ధ్యానం చేయాలి.
ఏకాన్నం వర్జయేన్నిత్యం కామం క్రోధం పరిగ్రహమ్ । ఏకవాసా ద్వివాసా వా శిఖీ యజ్ఞోపవీతవాన్ । కమండలుకరో విద్వాంస్త్రిదండో యాతి తత్పరమ్
ఒంటరిగా భోజనం చేయడం, కోరిక, కోపం, సంపాదన వీటిని ఎప్పుడూ దూరంగా ఉంచాలి. ఒకటి లేదా రెండు వస్త్రాలు ధరించి, శిఖా, యజ్ఞోపవీతంతో, కమండలుతో, త్రిదండంతో, విద్యావంతుడై, పరమ స్థితిని పొందుతాడు.
ఇతి శ్రీపాద్మే మహాపురాణే స్వర్గఖండే యతిధర్మనిరూపణం నామైకోనషష్టితమోఽధ్యాయః
ఇలా శ్రీపద్మ మహాపురాణంలో, స్వర్గఖండంలో, యతిధర్మ వివరణ అనే యాభై తొమ్మిదవ అధ్యాయం పూర్తయింది.
వ్యాస ఉవాచ- ఏవం త్వాశ్రమనిష్ఠానాం యతీనాం నియతాత్మనామ్ । భైక్ష్యేణ వర్తనం ప్రోక్తం ఫలమూలైరథాపి వా
వ్యాసుడు చెప్పాడు — ఆశ్రమాలలో స్థిరంగా ఉన్న, నియమిత మనస్సు గల యతులకు భిక్షతో జీవనం లేదా ఫలమూలాలతో జీవనం చెప్పబడింది.
ఏకకాలం చరేద్భైక్ష్యం న ప్రసజ్యేత విస్తరమ్ । భైక్ష్యే ప్రసక్తో హి యతిర్విషయేష్వపి సజ్జతి
ఒక్కసారే భిక్షకు వెళ్లాలి, ఎక్కువగా ఆశపడకూడదు. భిక్షలో ఆసక్తి పెరిగితే, యతికి విషయాలలో కూడా ఆసక్తి పెరుగుతుంది.
సప్తాగారం చరేద్భైక్ష్యమలాభే న పునశ్చరేత్ । గోదోహమాత్రం తిష్ఠేత కాలం భిక్షురధోముఖః
ఏడు ఇళ్లలో భిక్ష అడగాలి. దొరకకపోతే మరలా అడగకూడదు. ఆ భిక్షువు తలవంచి, ఆవును పాలు దోయడానికి ఎంత సమయం పడుతుందో అంత కాలం మాత్రమే అక్కడ ఉండాలి.