అనగ్నిరనికేతో వా మునిర్మోక్షపరో భవేత్ । తాపసేష్వేవ విప్రేషు యాత్రికం భైక్షమాహరేత్
లేక అగ్ని లేకుండా, స్థిరమైన నివాసం లేకుండా, ముక్తిని కోరుతూ ఉండవచ్చు. తపస్వులు, బ్రాహ్మణుల మధ్య యాత్ర కోసం భిక్షను పొందాలి.
గృహమేధిషు చాన్యేషు ద్విజేషు వనచారిషు । గ్రామాదాహృత్య చాశ్నీయాదష్టౌ గ్రాసాన్వనే వసన్
గృహస్థులు, ఇతర బ్రాహ్మణులు, అడవి వాసుల వద్ద గ్రామంలో ఎనిమిది ముద్దలు తెచ్చుకుని, అడవిలో నివసిస్తూ వాటిని తినాలి.
ప్రతిగృహ్య పుటేనైవ పాణినా శకలేన వా । వివిధాశ్చోపనిషద ఆత్మసంసిద్ధయే జపేత్
ఆ ముద్దలను ఆకులోనో, చేతిలోనో, లేక ముక్కలోనో స్వీకరించి, ఆత్మసిద్ధి కోసం విభిన్న ఉపనిషత్తులను జపించాలి.
విద్యావిశేషాన్సావిత్రీం రుద్రాధ్యాయం తథైవ చ । మహాప్రస్థానికం వాసౌ కుర్య్యాదనశనం తథా । అగ్నిప్రవేశమన్యద్వా బ్రహ్మార్పణవిధౌ స్థితః
విశేష విద్యలు, సావిత్రి మంత్రం, రుద్రపఠనం కూడా చేయాలి. మహాప్రస్థానం, ఉపవాసం, అగ్నిలో ప్రవేశం లేదా ఇతర బ్రహ్మార్పణ కర్మలు చేయాలి.
ఇతి శ్రీపాద్మే మహాపురాణే స్వర్గఖండే వానప్రస్థాశ్రమాచారధర్మో నామాష్టపంచాశత్తమోఽధ్యాయః
ఇలా శ్రీపద్మమహాపురాణంలో స్వర్గఖండంలో వానప్రస్థాశ్రమ ధర్మం పేరుతో యాభై ఎనిమిదవ అధ్యాయం ముగిసింది.
వ్యాస ఉవాచ- ఏవం వనాశ్రమే స్థిత్వా తృతీయం భాగమాయుషః । చతుర్థం చాయుషో భాగం సంన్యాసేన నయేత్క్రమాత్
వ్యాసుడు చెప్పాడు — ఇలా వానప్రస్థాశ్రమంలో జీవితం మూడవ భాగం గడిపిన తర్వాత, నాలుగవ భాగాన్ని క్రమంగా సంయాసంలో గడపాలి.
అగ్నీనాత్మని సంస్థాప్య ద్విజః ప్రవ్రజితో భవేత్ । యోగాభ్యాసరతః శాంతో బ్రహ్మవిద్యాపరాయణః
అగ్నులను తనలోనే స్థాపించుకొని, ద్విజుడు సంయమనం పాటిస్తూ, యోగాభ్యాసంలో నిమగ్నమై, శాంతంగా, బ్రహ్మజ్ఞానాన్ని పొందడానికే జీవించాలి.
యదా మనసి సంపన్నం వైరాగ్యం సర్వవస్తుషు । తదా సంన్యాసమిచ్ఛేచ్చ పతితః స్యాద్విపర్యయే
మనసులో అన్ని వస్తువుల పట్ల విరక్తి కలిగినప్పుడు, అప్పుడే సంయాసాన్ని కోరాలి; అది లేకపోతే, దారి తప్పినవాడవుతాడు.
ప్రాజాపత్యాం నిరూప్యేష్టిమాగ్నేయీమథవా పునః । దాంతః శుక్లకషాయోసౌ బ్రహ్మాశ్రమముపాశ్రయేత్
ప్రజాపత్య యాగం లేదా అగ్నేయ యాగం చేసి, మనస్సు, శరీరం శుద్ధిగా, ఇంద్రియాలను నియంత్రించుకొని, బ్రహ్మాశ్రమంలో ప్రవేశించాలి.
జ్ఞానసంన్యాసినః కేచిద్వేదసంన్యాసినోఽపరే । కర్మసంన్యాసినస్త్వన్యే త్రివిధాః పరికీర్తితాః
కొంతమంది జ్ఞానాన్ని వదిలేవారు, మరికొందరు వేదాలను, ఇంకొందరు కర్మలను వదిలేవారు; ఈ మూడు విధాల సంయాసులు ఉన్నారు.
యః సర్వత్ర వినిర్ముక్తో నిర్ద్వంద్వశ్చైవ నిర్భయః । ప్రోచ్యతే జ్ఞానసంన్యాసీ ఆత్మన్యేవ వ్యవస్థితః
ఎవరైనా అన్ని విషయాల నుంచి విముక్తుడై, ద్వంద్వాలను దాటి, భయములేని వాడై, తనలోనే స్థిరంగా ఉంటే, అతడిని జ్ఞాన సంయాసి అంటారు.
వేదమేవాభ్యసేన్నిత్యం నిరాశీర్నిష్పరిగ్రహః । ప్రోచ్యతే వేదసంన్యాసీ ముముక్షుర్విజితేంద్రియః
ఎవరైనా ఆశలు లేకుండా, ఏదీ తనది అనుకోకుండా, ప్రతి రోజు వేదాన్ని అధ్యయనం చేస్తే, ఇంద్రియాలను జయించి, మోక్షాన్ని కోరుతూ ఉంటే, అతడిని వేద సంయాసి అంటారు.
యస్త్వగ్నిమాత్మసాకృత్వా బ్రహ్మార్పణపరో ద్విజః । జ్ఞేయః స కర్మసంన్యాసీ మహాయజ్ఞపరాయణః
ఎవరైనా అగ్నిని తనలోనే భావించి, బ్రహ్మానికి అర్పణ చేయడంలో నిమగ్నమై ఉంటే, ఆ ద్విజుడు కర్మ సంయాసిగా, మహాయజ్ఞంలో నిబద్ధుడిగా పరిగణించాలి.
త్రయాణామపి చైతేషాం జ్ఞానీ త్వభ్యధికో మతః । న తస్య విద్యతే కార్యం న లింగం వా విపశ్చితః
ఈ ముగ్గురిలో జ్ఞాని అత్యుత్తముడు అని భావించబడతాడు; అతనికి ఏ కార్యమూ లేదు, బయటకు కనిపించే గుర్తు కూడా ఉండదు.
నిర్మమో నిర్భయః శాంతో నిర్ద్వంద్వః పర్ణభోజనః । జీర్ణకౌపీనవాసాః స్యాన్నగ్నో వా ధ్యానతత్పరః
తనదనం లేకుండా, భయములేకుండా, శాంతంగా, ద్వంద్వాలను దాటి, ఆకులే ఆహారంగా, పాత కౌపీనాన్ని ధరించి, లేకపోతే నగ్నంగా, ధ్యానంలో నిమగ్నుడై ఉంటాడు.
బ్రహ్మచారీ జితాహారో గ్రామాదన్నం సమాహరేత్ । అధ్యాత్మరతిరాసీత నిరపేక్షో నిరాశిషః
బ్రహ్మచారి, తినే తిండిని నియంత్రించుకొని, గ్రామంలో భిక్షాటన చేసి, తనలోనే ఆనందిస్తూ, ఎవరిపైనా ఆధారపడకుండా, ఆశలు లేకుండా ఉండాలి.
ఆత్మనైవ సహాయేన సుఖార్థం విచరేదిహ । నాభినందేత మరణం నాభినందేత జీవనమ్
తానే తనకు తోడుగా, సుఖార్థంగా ఈ లోకంలో సంచరించాలి; మరణంలోనూ, జీవనంలోనూ ఆనందించకూడదు.
కాలమేవ ప్రతీక్షేత నిర్దేశం భృతకో యథా । నాధ్యేతవ్యం న వర్తవ్యం శ్రోతవ్యం న కదాచన
ఒక పనిమనిషిలా, నిర్ణీత సమయాన్ని ఎదురుచూడాలి; ఎప్పుడూ చదవకూడదు, వ్యవహరించకూడదు, వినకూడదు.
ఏవం జ్ఞానపరో యోగీ బ్రహ్మభూయాయ కల్పతే । ఏకవాసాథ వా విద్వాన్కౌపీనాచ్ఛాదనోపి వా
ఇలా జ్ఞానంలో నిమగ్నమైన యోగి, బ్రహ్మంగా మారటానికి యోగ్యుడు; ఒక్క వస్త్రం లేదా కౌపీనంతో ఉన్నవాడైనా, జ్ఞానిగా పరిగణించాలి.
ముండీ శిఖీ వాథ భవేత్త్రిదండీ నిష్పరిగ్రహః । కాషాయవాసాః సతతం ధ్యానయోగపరాయణః
తల ముండగా ఉన్నా, శిఖధారి అయినా, త్రిదండిగా ఉన్నా, ఏదీ తనది అనుకోకుండా, ఎప్పుడూ కాషాయ వస్త్రాలు ధరించి, ధ్యానయోగంలో నిమగ్నుడై ఉండాలి.
గ్రామాంతే వృక్షమూలే వా వసేద్దేవాలయేపి వా । సమః శత్రౌ తథా మిత్రే తథా మానాపమానయోః
గ్రామాంతంలో, వృక్షమూలంలో లేదా దేవాలయంలో నివసించవచ్చు; శత్రువుకైనా, మిత్రుడికైనా, గౌరవానికైనా, అవమానానికైనా సమంగా ఉండాలి.
భైక్ష్యేణ వర్తయేన్నిత్యం నైకాన్నాదీ భవేత్క్వచ్చిత్ । యస్తు మోహేన వాన్యస్మాదేకాన్నాదీ భవేద్యతిః
ఎప్పుడూ భిక్షతో జీవించాలి, ఒక్క ఇంటి అన్నాన్ని తినకూడదు; మోహంతో ఒక్క ఇంటి అన్నం తింటే, అతడు యతి కాడు.
న తస్య నిష్కృతిః కాచిద్ధర్మశాస్త్రేషు దృశ్యతే । రాగద్వేషవియుక్తాత్మా సమలోష్టాశ్మకాంచనః
అతనికి expiation ఏదీ ధర్మశాస్త్రాలలో లేదు; అతని మనస్సు రాగద్వేషాల నుంచి విముక్తమై, మట్టి, రాయి, బంగారం అన్నీ సమంగా చూస్తాడు.
ప్రాణిహింసానివృత్తశ్చ మౌనీ స్యాత్సర్వనిస్పృహః । దృష్టిపూతం న్యసేత్పాదం వస్త్రపూతం జలం పిబేత్
ప్రాణులకు హాని చేయకుండా, మౌనంగా, అన్ని కోరికలు లేకుండా ఉండాలి; చూపుతో పరిశుద్ధం చేసి అడుగు వేయాలి, వస్త్రంతో శుద్ధి చేసిన నీళ్లు తాగాలి.
సత్యపూతాం వదేద్వాణీం మనఃపూతం సమాచరేత్ । నైకత్ర నివసేద్దేశే వర్షాభ్యోన్యత్ర భిక్షుకః
నిజమైన మాటలు మాట్లాడాలి, మనస్సు పవిత్రంగా ఉంచుకొని పనులు చేయాలి. వర్షకాలంలో ఒకే ఊరిలో ఉండక, ఇతర చోట్లే మునివారు నివసించాలి.
స్నాత్వా శౌచయుతో నిత్యం కమండలుకరః శుచిః । బ్రహ్మచర్యరతో నిత్యం వనవాసరతో భవేత్
ప్రతి రోజు స్నానం చేసి, శుభ్రతతో ఉండాలి. చేతిలో కమండలుతో, పవిత్రంగా, బ్రహ్మచర్యంలో నిష్టతో, అరణ్యంలో నివసించడంలో ఆనందించాలి.
మోక్షశాస్త్రేషు నిరతో బ్రహ్మసూత్రీ జితేంద్రియః । దంభాహంకారనిర్ముక్తో నిందాపైశున్యవర్జితః
మోక్షశాస్త్రాలలో నిష్టతో, బ్రహ్మసూత్రాన్ని ధరించి, ఇంద్రియాలను జయించి, మాయ, అహంకారం లేకుండా, నిందా, ద్వేషాలను దూరంగా ఉంచాలి.
ఆత్మజ్ఞానగుణోపేతో యది మోక్షమవాప్నుయాత్ । అభ్యసేత్సతతం దేవం ప్రణవాఖ్యం సనాతనమ్
ఆత్మజ్ఞాన లక్షణాలతో ఉన్నవాడు మోక్షాన్ని పొందితే, శాశ్వతమైన ప్రణవమూర్తిని ఎప్పుడూ అభ్యసించాలి.
స్నాత్వాచమ్య విధానేన శుచిర్దేవాలయాదిషు । యజ్ఞోపవీతీ శాంతాత్మా కుశపాణిః సమాహితః
స్నానం చేసి, నియమంగా ఆచమనం చేసి, దేవాలయాల్లో పవిత్రంగా ఉండాలి. యజ్ఞోపవీతంతో, శాంతమైన మనస్సుతో, కుశ గడ్డి చేతిలో పట్టుకొని, ఏకాగ్రతతో ఉండాలి.
ధౌతకాషాయవసనో తస్మిఞ్ఛన్నతనూరుహః । అధియజ్ఞం బ్రహ్మజపేదాధిదైవికమేవ చ
శుభ్రమైన కాషాయ వస్త్రాలు ధరించి, శరీర రోమాలను కప్పుకొని, యజ్ఞానికి సంబంధించిన బ్రహ్మమంత్రాలను, దేవతలకు సంబంధించిన మంత్రాలను జపించాలి.