ధనలోభే ప్రసక్తస్తు బ్రాహ్మణ్యాదేవ హీయతే । వేదానధీత్య సకలాన్యజ్ఞాంశ్చావాప్య సర్వశః
ధనానికి మోహపడిన బ్రాహ్మణుడు తన బ్రాహ్మణత్వాన్ని కోల్పోతాడు. వేదాలు అన్నీ చదివినా, అన్ని యజ్ఞాలు చేసినా—
న తాం గతిమవాప్నోతి సంతోషాద్యామవాప్నుయాత్ । ప్రతిగ్రహరుచిర్న స్యాచ్ఛూద్రాన్న తు సమాహరేత్
ఆత్మసంతృప్తి వల్ల లభించే స్థితిని అతడు పొందలేడు. శూద్రుల దానం కోరికపెట్టకూడదు, వారివద్దనుంచి తీసుకోకూడదు.
స్థిత్యర్థాదధికం గృహ్ణన్బ్రాహ్మణో యాత్యధోగతిమ్ । యస్తు యాతి న సంతోషం న స స్వర్గస్య భాజనమ్
జీవనానికి మించిన దానం తీసుకునే బ్రాహ్మణుడు దిగజారిపోతాడు. ఎప్పుడూ తృప్తి చెందని వాడు స్వర్గానికి అర్హుడు కాదు.
ఉద్వేజయతి భూతాని యథా చౌరస్తథైవ సః । గురుం భృత్యాంశ్చోజ్జిహీర్షుస్తర్పయన్దేవతాతిథీన్
అతడు దొంగలా ఇతరులను కలవరపెడతాడు. గురువు, సేవకులను అన్యాయంగా వంచిస్తూ, దేవతలు, అతిథులను సంతృప్తిపరిచినా—
సర్వతః ప్రతిగృహ్ణీయాన్న తు తృప్యేత్స్వయం తతః । ఏవం గృహస్థో యుక్తాత్మా దేవతాతిథిపూజకః
అతడు అన్ని వైపుల నుంచీ దానం తీసుకోవచ్చు, కానీ తాను తృప్తి చెందకూడదు. ఇలాంటివాడు, గృహస్థుడు, ఆత్మ నియంత్రణతో, దేవతలు, అతిథులను పూజిస్తూ ఉండాలి.
వర్తమానః సంయతాత్మా యాతి తత్పరమం పదమ్ । పుత్రేషు భార్యాం నిక్షిప్య గత్వారణ్యం తు తత్త్వవిత్
ఇలా నియమంగా జీవిస్తూ, పరమ పదాన్ని పొందుతాడు. భార్యను కుమారుల వద్ద ఉంచి, అరణ్యంలోకి వెళ్లే వాడు, తత్త్వాన్ని తెలిసినవాడు—
ఏకాకీ విచరేన్నిత్యముదాసీనః సమాహితః । ఏష వః కథితో ధర్మ్మో గృహస్థానాం ద్విజోత్తమాః । జ్ఞాత్వా తు తిష్ఠేన్నియతం తథానుష్ఠాపయేద్ద్విజాన్
ఒక్కడే, నిర్లిప్తంగా, ఏకాగ్రతతో ఎల్లప్పుడూ సంచరించాలి. ఓ ఉత్తమ ద్విజులారా, గృహస్థుల ధర్మాన్ని మీకు వివరించాను. ఇది తెలుసుకొని, నియమంగా ఉండాలి, ఇతర ద్విజులకు కూడా ఇదే విధంగా చెప్పాలి.
ఇతి దేవమనాదిమేకమీశం గృహధర్మేణ సమర్చయేదజస్రమ్ । సమతీత్య స సర్వభూతయోనిం ప్రకృతిం యాతి పరం న యాతి జన్మ
ఇలా, ఆ ఆదిమ, ఏకైక దేవుడిని గృహస్థ ధర్మంతో ఎల్లప్పుడూ పూజించాలి. అన్ని జీవరాశులను, ప్రకృతిని దాటి, పరమ స్థితిని పొందుతాడు, మళ్లీ జన్మించడు.
వ్యాస ఉవాచ- ఏవం గృహాశ్రమే స్థిత్వా ద్వితీయం భాగమాయుషః । వానప్రస్థాశ్రమం గచ్ఛేత్సదారః సాగ్నిరేవ చ
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు— ఇలాగే గృహస్థాశ్రమంలో జీవించి, జీవితంలో రెండవ భాగంలో భార్యను, అగ్నిని తీసుకుని వానప్రస్థాశ్రమానికి వెళ్లాలి.
నిక్షిప్య భార్యాం పుత్రేషు గచ్ఛేద్వనమథాపి వా । దృష్ట్వాపత్యస్య వాపత్యం జర్జరీకృతవిగ్రహః
భార్యను కుమారుల వద్ద ఉంచి అరణ్యంలోకి వెళ్లవచ్చు. లేదా, మనవళ్లను చూసి, తన శరీరం వృద్ధాప్యంతో బలహీనమైపోయినప్పుడు కూడా అరణ్యంలోకి వెళ్లాలి.
శుక్లపక్షస్య పూర్వాహ్ణే ప్రశస్తే చోత్తరాయణే । గత్వారణ్యం నియమవాంస్తపః కుర్యాత్సమాహితః
శుక్లపక్షంలో, ఉదయం సమయానికి, ఉత్తరాయణంలో శుభమయమైన సమయంలో, నియమంగా ఉండి, అరణ్యంలోకి వెళ్లి, ఏకాగ్రతతో తపస్సు చేయాలి.
ఫలమూలాని పూతాని నిత్యమాహారమాహరేత్ । యదాహారో భవేత్తేన పూజయేత్పితృదేవతాః
ప్రతి రోజూ పవిత్రమైన పండ్లు, కందులు తినాలి. లభించిన ఆహారంతో పితృదేవతలను పూజించాలి.
పూజయేదతిథిం నిత్యం స్నాత్వా చాభ్యర్చయేత్సురాన్ । గృహాదాదాయ చాశ్నీయాదష్టౌ గ్రాసాన్సమాహితః
ప్రతి రోజూ అతిథిని సత్కరించాలి, స్నానం చేసి దేవతలను పూజించాలి. ఇంటి నుండి తీసుకొచ్చిన ఆహారాన్ని, ఏకాగ్రతతో, ఎనిమిది ముద్దలు మాత్రమే తినాలి.
జటాశ్చ బిభృయాన్నిత్యం నఖరోమాణి నోత్సృజేత్ । స్వాధ్యాయం సర్వథా కుర్యాన్నియచ్ఛేద్వాచమన్యతః
ఎప్పుడూ జటలు వేసుకొని ఉండాలి, నఖాలు, జుట్టు కత్తిరించకూడదు. ఎల్లప్పుడూ స్వాధ్యాయం చేయాలి, మాటను పరిమితం చేయాలి.
అగ్నిహోత్రం చ జుహుయాత్పంచయజ్ఞాన్సమాచరేత్ । ఉత్పన్నైర్వివిధైర్మేధ్యైః శాకమూలఫలేన వా
అగ్నిహోత్రాన్ని సమర్పించాలి, ఐదు యజ్ఞాలు చేయాలి. పుట్టిన వివిధ రకాల శుద్ధమైన కూరగాయలు, కందులు, పండ్లతో ఆ హవిస్సు సమర్పించాలి.
చీరవాసా భవేన్నిత్యం స్నాయాత్త్రిషవణం శుచిః । సర్వభూతానుకంపశ్చ ప్రతిగ్రహవివర్జితః
ఎప్పుడూ చీర వస్త్రం ధరించాలి, రోజుకు మూడుసార్లు స్నానం చేయాలి, శుద్ధిగా ఉండాలి, అన్ని జీవుల పట్ల దయ చూపాలి, దానం తీసుకోవడం వదిలేయాలి.
దర్శేన పౌర్ణమాసేన యజేత నియతం ద్విజః । ఋత్విష్ట్యాగ్రయణే చైవ చాతుర్మాస్యాని కారయేత్
ద్విజుడు ప్రతి నెల అమావాస్య, పౌర్ణమి యజ్ఞాలు నియమంగా చేయాలి. ఋతువుల ప్రకారం, చతుర్మాస్యయాగాలు కూడా చేయాలి.
ఉత్తరాయణం చ క్రమశో దక్షిణాయనమేవ చ । వాసంతశారదైర్మేద్ధ్యైరుత్పన్నైః స్వయమాహృతైః
ఉత్తరాయణం, దక్షిణాయణంలో వసంతం, శరదృతువుల్లో పుట్టిన, తానే సేకరించిన శుద్ధమైన పదార్థాలను ఉపయోగించాలి.
పురోడాశాంశ్చరూంశ్చైవ విధివన్నిర్వపేత్పృథక్ । దేవతాభ్యః పితృభ్యశ్చ దత్త్వా మేధ్యతరం హవిః
పురోడాశాలు, చరులు వేర్వేరుగా, విధిగా సమర్పించాలి. దేవతలకు, పితృదేవతలకు అత్యంత శుద్ధమైన హవిస్సు ఇవ్వాలి.
శేషం సముపభుంజీత లవణం చ స్వయంకృతమ్ । వర్జ్జయేన్మద్యమాంసాని భౌమాని కవకాని చ
మిగిలిన ఆహారాన్ని తినాలి, తానే తయారుచేసిన ఉప్పు మాత్రమే వాడాలి. మద్యం, మాంసం, భూమిలో పుట్టిన పదార్థాలు, పుట్టగొడుగులు తినకూడదు.
భూస్తృణం శష్పకం చైవ శ్లేష్మాతక ఫలాని చ । న ఫాలకృష్టమశ్నీయాదుత్సృష్టమపి కేనచిత్
భూమి, గడ్డి, ముళ్ళు, శ్లేష్మాతక వృక్ష ఫలాలు తినకూడదు. ఎవరైనా వదిలేసిన, లాగిన పదార్థాలు తినకూడదు.
న గ్రామజాతాన్యార్తోపి పుష్పాణి చ ఫలాని చ । శ్రావణేనైవ విధినా వహ్నిం పరిచరేత్సదా
ఎంత కష్టమైనా గ్రామాల్లో పుట్టిన పువ్వులు, పండ్లు తినకూడదు. శ్రావణ మాసంలో నియమంగా అగ్నిని సేవించాలి.
న ద్రుహ్యేత్సర్వభూతాని నిర్ద్వంద్వో నిర్భయో భవేత్ । న నక్తం కించిదశ్నీయాద్రాత్రౌ ధ్యానపరో భవేత్
ఏ జీవికి హాని చేయకూడదు, ద్వంద్వాలు, భయం లేకుండా ఉండాలి. రాత్రి ఏదీ తినకూడదు, రాత్రిపూట ధ్యానంలో నిమగ్నంగా ఉండాలి.
జితేంద్రియో జితక్రోధస్తత్త్వజ్ఞానవిచింతకః । బ్రహ్మచారీ భవేన్నిత్యం న పత్నీమపి సంశ్రయేత్
ఇంద్రియాలను జయించాలి, కోపాన్ని వదిలేయాలి, తత్త్వజ్ఞానాన్ని ధ్యానించాలి. ఎల్లప్పుడూ బ్రహ్మచారి గా ఉండాలి, భార్యను కూడా సమీపించకూడదు.
యస్తు పత్న్యా వనం గత్వా మైథునం కామతశ్చరేత్ । తద్వ్రతం తస్య లుప్యేత ప్రాయశ్చిత్తీయతే ద్విజః
ఎవరైనా భార్యతో కలిసి అరణ్యంలోకి వెళ్లి, కామంతో సంయోగం చేస్తే, అతని వ్రతం భంగమవుతుంది. ఆ ద్విజుడు ప్రాయశ్చిత్తం చేయాలి.
తత్ర యో జాయతే గర్భో న స స్పృశ్యో ద్విజాతిభిః । న హి వేదేధికారోస్య తద్వంశేప్యేవమేవ హి
అక్కడ జన్మించిన గర్భాన్ని ద్విజులు తాకకూడదు. వేదాధికారమూ అతనికి ఉండదు, అతని వంశానికీ లేదు.
భూమౌ శయీత సతతం సావిత్రీజప్యతత్పరః । శరణ్యః సర్వభూతానాం సద్విభాగపరః సదా
ఎప్పుడూ నేలపై పడుకోవాలి, సావిత్రి మంత్రాన్ని జపించడంలో నిమగ్నంగా ఉండాలి, అన్ని జీవులకు ఆశ్రయం కలిగించాలి, సద్విభాగానికి ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి.
పరివాదం మృషావాదం నిద్రాలస్యే చ వర్జయేత్ । ఏకాగ్నిరనికేతః స్యాత్ప్రోక్షితాం భూమిమాశ్రయేత్
పొగడుడు, అబద్ధం, మత్తు, అలసత్వాన్ని వదిలేయాలి. ఒకే అగ్ని ఉండాలి, స్థిర నివాసం ఉండకూడదు, శుద్ధమైన భూమిపై నివసించాలి.
మృగైః సహ చరేద్దాంతస్తైః సహైవ చ సంవసేత్ । శిలాయాం శర్కరాయాం వా శయీత సుసమాహితః
అతడు అడవి జంతువులతో కలిసి తిరగాలి, వాటితోనే ఉండాలి. శిలపై గానీ, రాళ్లపై గానీ, ఏదైనా మీద శ్రద్ధగా పడుకోవాలి.
సద్యః ప్రక్షాలకో వా స్యాన్మాససంచయికోపి వా । షణ్మాసనిచయో వాపి సమానిచయ ఏవ వా
వాడు వెంటనే స్నానం చేసేవాడైనా, నెల రోజుల పాటు కూడబెట్టేవాడైనా, ఆరు నెలలు కూడబెట్టేవాడైనా, లేక ఏడాది పాటు కూడబెట్టేవాడైనా ఉండవచ్చు.