ఆజ్ఞాయిత్వా స్వకాద్రాష్ట్రాద్రాజా తం విప్రవాసయేత్ । పశ్చాత్సద్భ్యో దదాతీహ స్వద్రవ్యం ధర్మసాధనమ్
రాజు ఇది తెలుసుకొని, తన రాజ్యంనుండి అతన్ని బహిష్కరించాలి. కానీ తరువాత తన ధనాన్ని సద్గుణులైన వారికి ధర్మార్ధంగా ఇచ్చినవాడు,
సపూర్వాభ్యధికః పాపీ నరకే పచ్యతే నరః । స్వాధ్యాయవంతో యే విప్రా విద్యావంతో జితేంద్రియాః
అతడు మునుపటి కన్నా ఎక్కువ పాపి అయి నరకంలో శిక్షను అనుభవిస్తాడు. స్వాధ్యాయంలో నిమగ్నులై, విద్యావంతులై, ఇంద్రియాలను జయించిన బ్రాహ్మణులు—
సత్యసంయమసంయుక్తాస్తేభ్యో దద్యాద్ద్విజోత్తమాః । ప్రభుక్తమపి విద్వాంసం ధార్మికం భోజయేద్ద్విజమ్
సత్యంగా ఉండే, నియమాన్ని పాటించే వారికి దానం చేయాలి, ఓ ఉత్తమ ద్విజులారా. ఇప్పటికే తిన్న Brahmin అయినా, విద్యావంతుడు, ధర్మపరుడు అయితే, అతనికి కూడా భోజనం పెట్టాలి.
న చ మూర్ఖమవృత్తస్థం దశరాత్రముపోషితమ్ । సన్నికృష్టమతిక్రమ్య శ్రోత్రియం యః ప్రయచ్ఛతి
అజ్ఞానికి, దురాచారికి, పది రోజులు ఉపవాసం చేసినవారికి మాత్రం దానం చేయకూడదు. పక్కన ఉన్న శ్రోత్రియుడిని వదిలేసి, అలాంటి వారికి ఎవడు దానం చేస్తాడో—
స తేన కర్మణా పాపీ దహత్యాసప్తమం కులమ్ । యది స్యాదధికో విప్రః శీలవిద్యాదిభిః స్వయమ్
అతడు ఆ పనివల్ల పాపి అవుతాడు, ఏడవ తరానికి వరకు తన వంశాన్ని నాశనం చేస్తాడు. కానీ, ఎవైనా బ్రాహ్మణుడు మంచి స్వభావం, విద్య, ఇతర గుణాలలో గొప్పవాడైతే—
తస్మై యత్నేన దాతవ్యమతిక్రమ్య చ సన్నిధిమ్ । యోర్చితం ప్రతిగృహ్ణీయాద్దద్యాదర్చితమేవ చ
అటువంటి వానికి శ్రద్ధతో, ప్రయత్నంతో దానం చేయాలి; పక్కన ఉన్నవారిని వదిలిపెట్టినా సరే. ఎవరు గౌరవంతో ఇచ్చితే, అదే విధంగా గౌరవంతో తీసుకోవాలి, అలాగే గౌరవంతోనే ఇవ్వాలి.
తావుభౌ గచ్ఛతః స్వర్గం నరకం తు విపర్యయే । న వార్యపి ప్రయచ్ఛేత నాస్తికే హైతుకేపి చ
ఇలా ఇద్దరూ స్వర్గానికి వెళ్తారు; దీనికి విరుద్ధంగా చేస్తే నరకానికి పోతారు. వేదాన్ని నమ్మని వారికి, వాదించే వారికి, నీళ్ళు కూడా ఇవ్వకూడదు.
న పాఖండేషు సర్వేషు నావేదవిదిధర్మవిత్ । రూప్యం చైవ హిరణ్యం చ గామశ్వం పృథివీం తిలాన్
పాకండులకు, వేదాన్ని తెలియని వారికి, ధర్మాన్ని తెలియని వారికి ఏవిధమైన దానమూ ఇవ్వకూడదు. అది వెండి, బంగారం, ఆవులు, గుర్రాలు, భూమి, నువ్వులు అయినా సరే.
అవిద్వాన్ప్రతిగృహ్ణీయాద్భస్మీ భవతి కాష్ఠవత్ । ద్విజాతిభ్యో ధనం లిప్సేత్ప్రశస్తేభ్యో ద్విజోతమః
అజ్ఞాని దానం తీసుకుంటే, అతడు బూడిద అయిన దారిలా అవుతాడు. ఉత్తమ ద్విజుడు అయితే, మంచి వారినుంచే ధనం ఆశించాలి.
అపి రాజన్యవైశ్యాభ్యాం న తు శూద్రాత్కథంచన । వృత్తిసంకోచమన్విచ్ఛేన్నేహేత ధనవిస్తరమ్
రాజులు, వైశ్యులనుంచి తీసుకోవచ్చు, కానీ శూద్రునుంచి ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ తీసుకోకూడదు. ఇక్కడ జీవనానికి సరిపడేంత మాత్రమే ఆశించాలి, ధనాన్ని కూడబెట్టాలనే ఆశ పెట్టుకోకూడదు.
ధనలోభే ప్రసక్తస్తు బ్రాహ్మణ్యాదేవ హీయతే । వేదానధీత్య సకలాన్యజ్ఞాంశ్చావాప్య సర్వశః
ధనానికి మోహపడిన బ్రాహ్మణుడు తన బ్రాహ్మణత్వాన్ని కోల్పోతాడు. వేదాలు అన్నీ చదివినా, అన్ని యజ్ఞాలు చేసినా—
న తాం గతిమవాప్నోతి సంతోషాద్యామవాప్నుయాత్ । ప్రతిగ్రహరుచిర్న స్యాచ్ఛూద్రాన్న తు సమాహరేత్
ఆత్మసంతృప్తి వల్ల లభించే స్థితిని అతడు పొందలేడు. శూద్రుల దానం కోరికపెట్టకూడదు, వారివద్దనుంచి తీసుకోకూడదు.
స్థిత్యర్థాదధికం గృహ్ణన్బ్రాహ్మణో యాత్యధోగతిమ్ । యస్తు యాతి న సంతోషం న స స్వర్గస్య భాజనమ్
జీవనానికి మించిన దానం తీసుకునే బ్రాహ్మణుడు దిగజారిపోతాడు. ఎప్పుడూ తృప్తి చెందని వాడు స్వర్గానికి అర్హుడు కాదు.
ఉద్వేజయతి భూతాని యథా చౌరస్తథైవ సః । గురుం భృత్యాంశ్చోజ్జిహీర్షుస్తర్పయన్దేవతాతిథీన్
అతడు దొంగలా ఇతరులను కలవరపెడతాడు. గురువు, సేవకులను అన్యాయంగా వంచిస్తూ, దేవతలు, అతిథులను సంతృప్తిపరిచినా—
సర్వతః ప్రతిగృహ్ణీయాన్న తు తృప్యేత్స్వయం తతః । ఏవం గృహస్థో యుక్తాత్మా దేవతాతిథిపూజకః
అతడు అన్ని వైపుల నుంచీ దానం తీసుకోవచ్చు, కానీ తాను తృప్తి చెందకూడదు. ఇలాంటివాడు, గృహస్థుడు, ఆత్మ నియంత్రణతో, దేవతలు, అతిథులను పూజిస్తూ ఉండాలి.
వర్తమానః సంయతాత్మా యాతి తత్పరమం పదమ్ । పుత్రేషు భార్యాం నిక్షిప్య గత్వారణ్యం తు తత్త్వవిత్
ఇలా నియమంగా జీవిస్తూ, పరమ పదాన్ని పొందుతాడు. భార్యను కుమారుల వద్ద ఉంచి, అరణ్యంలోకి వెళ్లే వాడు, తత్త్వాన్ని తెలిసినవాడు—
ఏకాకీ విచరేన్నిత్యముదాసీనః సమాహితః । ఏష వః కథితో ధర్మ్మో గృహస్థానాం ద్విజోత్తమాః । జ్ఞాత్వా తు తిష్ఠేన్నియతం తథానుష్ఠాపయేద్ద్విజాన్
ఒక్కడే, నిర్లిప్తంగా, ఏకాగ్రతతో ఎల్లప్పుడూ సంచరించాలి. ఓ ఉత్తమ ద్విజులారా, గృహస్థుల ధర్మాన్ని మీకు వివరించాను. ఇది తెలుసుకొని, నియమంగా ఉండాలి, ఇతర ద్విజులకు కూడా ఇదే విధంగా చెప్పాలి.
ఇతి దేవమనాదిమేకమీశం గృహధర్మేణ సమర్చయేదజస్రమ్ । సమతీత్య స సర్వభూతయోనిం ప్రకృతిం యాతి పరం న యాతి జన్మ
ఇలా, ఆ ఆదిమ, ఏకైక దేవుడిని గృహస్థ ధర్మంతో ఎల్లప్పుడూ పూజించాలి. అన్ని జీవరాశులను, ప్రకృతిని దాటి, పరమ స్థితిని పొందుతాడు, మళ్లీ జన్మించడు.
వ్యాస ఉవాచ- ఏవం గృహాశ్రమే స్థిత్వా ద్వితీయం భాగమాయుషః । వానప్రస్థాశ్రమం గచ్ఛేత్సదారః సాగ్నిరేవ చ
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు— ఇలాగే గృహస్థాశ్రమంలో జీవించి, జీవితంలో రెండవ భాగంలో భార్యను, అగ్నిని తీసుకుని వానప్రస్థాశ్రమానికి వెళ్లాలి.
నిక్షిప్య భార్యాం పుత్రేషు గచ్ఛేద్వనమథాపి వా । దృష్ట్వాపత్యస్య వాపత్యం జర్జరీకృతవిగ్రహః
భార్యను కుమారుల వద్ద ఉంచి అరణ్యంలోకి వెళ్లవచ్చు. లేదా, మనవళ్లను చూసి, తన శరీరం వృద్ధాప్యంతో బలహీనమైపోయినప్పుడు కూడా అరణ్యంలోకి వెళ్లాలి.
శుక్లపక్షస్య పూర్వాహ్ణే ప్రశస్తే చోత్తరాయణే । గత్వారణ్యం నియమవాంస్తపః కుర్యాత్సమాహితః
శుక్లపక్షంలో, ఉదయం సమయానికి, ఉత్తరాయణంలో శుభమయమైన సమయంలో, నియమంగా ఉండి, అరణ్యంలోకి వెళ్లి, ఏకాగ్రతతో తపస్సు చేయాలి.
ఫలమూలాని పూతాని నిత్యమాహారమాహరేత్ । యదాహారో భవేత్తేన పూజయేత్పితృదేవతాః
ప్రతి రోజూ పవిత్రమైన పండ్లు, కందులు తినాలి. లభించిన ఆహారంతో పితృదేవతలను పూజించాలి.
పూజయేదతిథిం నిత్యం స్నాత్వా చాభ్యర్చయేత్సురాన్ । గృహాదాదాయ చాశ్నీయాదష్టౌ గ్రాసాన్సమాహితః
ప్రతి రోజూ అతిథిని సత్కరించాలి, స్నానం చేసి దేవతలను పూజించాలి. ఇంటి నుండి తీసుకొచ్చిన ఆహారాన్ని, ఏకాగ్రతతో, ఎనిమిది ముద్దలు మాత్రమే తినాలి.
జటాశ్చ బిభృయాన్నిత్యం నఖరోమాణి నోత్సృజేత్ । స్వాధ్యాయం సర్వథా కుర్యాన్నియచ్ఛేద్వాచమన్యతః
ఎప్పుడూ జటలు వేసుకొని ఉండాలి, నఖాలు, జుట్టు కత్తిరించకూడదు. ఎల్లప్పుడూ స్వాధ్యాయం చేయాలి, మాటను పరిమితం చేయాలి.
అగ్నిహోత్రం చ జుహుయాత్పంచయజ్ఞాన్సమాచరేత్ । ఉత్పన్నైర్వివిధైర్మేధ్యైః శాకమూలఫలేన వా
అగ్నిహోత్రాన్ని సమర్పించాలి, ఐదు యజ్ఞాలు చేయాలి. పుట్టిన వివిధ రకాల శుద్ధమైన కూరగాయలు, కందులు, పండ్లతో ఆ హవిస్సు సమర్పించాలి.
చీరవాసా భవేన్నిత్యం స్నాయాత్త్రిషవణం శుచిః । సర్వభూతానుకంపశ్చ ప్రతిగ్రహవివర్జితః
ఎప్పుడూ చీర వస్త్రం ధరించాలి, రోజుకు మూడుసార్లు స్నానం చేయాలి, శుద్ధిగా ఉండాలి, అన్ని జీవుల పట్ల దయ చూపాలి, దానం తీసుకోవడం వదిలేయాలి.
దర్శేన పౌర్ణమాసేన యజేత నియతం ద్విజః । ఋత్విష్ట్యాగ్రయణే చైవ చాతుర్మాస్యాని కారయేత్
ద్విజుడు ప్రతి నెల అమావాస్య, పౌర్ణమి యజ్ఞాలు నియమంగా చేయాలి. ఋతువుల ప్రకారం, చతుర్మాస్యయాగాలు కూడా చేయాలి.
ఉత్తరాయణం చ క్రమశో దక్షిణాయనమేవ చ । వాసంతశారదైర్మేద్ధ్యైరుత్పన్నైః స్వయమాహృతైః
ఉత్తరాయణం, దక్షిణాయణంలో వసంతం, శరదృతువుల్లో పుట్టిన, తానే సేకరించిన శుద్ధమైన పదార్థాలను ఉపయోగించాలి.
పురోడాశాంశ్చరూంశ్చైవ విధివన్నిర్వపేత్పృథక్ । దేవతాభ్యః పితృభ్యశ్చ దత్త్వా మేధ్యతరం హవిః
పురోడాశాలు, చరులు వేర్వేరుగా, విధిగా సమర్పించాలి. దేవతలకు, పితృదేవతలకు అత్యంత శుద్ధమైన హవిస్సు ఇవ్వాలి.
శేషం సముపభుంజీత లవణం చ స్వయంకృతమ్ । వర్జ్జయేన్మద్యమాంసాని భౌమాని కవకాని చ
మిగిలిన ఆహారాన్ని తినాలి, తానే తయారుచేసిన ఉప్పు మాత్రమే వాడాలి. మద్యం, మాంసం, భూమిలో పుట్టిన పదార్థాలు, పుట్టగొడుగులు తినకూడదు.