దదానో రోగరహితః సుఖీ దీర్ఘాయురేవ చ । అసిపత్రవనం మార్గం క్షురధారాసమన్వితమ్
ఇవి ఇచ్చినవాడు రోగరహితుడై, సుఖంగా, దీర్ఘాయువు పొందుతాడు. అతడు కత్తిపత్రి అడవి వంటి భయంకరమైన మార్గాన్ని దాటి వెళ్తాడు.
తీక్ష్ణతాపం చ తరతి ఛత్రోపానత్ప్రదో నరః । యద్యదిష్టతమం లోకే యచ్చాస్యాపేక్షితం గృహే
ఛత్రం, చెప్పులు ఇచ్చినవాడు తీవ్రమైన వేడిని దాటి వెళ్తాడు. ఈ లోకంలో ఎవరికైతే ఏది అత్యంత అవసరమో, ఇంట్లో ఏది కావాలో,
తత్తద్గుణవతే దేయం తదేవాక్షయమిచ్ఛతా । అయనే విషువే చైవ గ్రహణే చంద్రసూర్యయోః
అది ఆ గుణవంతులకు ఇవ్వాలి. ఎవరు అక్షయ ఫలితాన్ని కోరుకుంటారో వారు ఇలాంటి సమయాల్లో, ఉత్తమమైన వారికి దానం చేయాలి.
సంక్రాంత్యాదిషు కాలేషు దత్తం భవతి చాక్షయమ్ । ప్రయాగాదిషు తీర్థేషు పుణ్యేష్వాయతనేషు చ
సంక్రాంతి మొదలైన శుభకాలాల్లో ఇచ్చిన దానం అక్షయంగా ఉంటుంది. ప్రయాగాదుల వంటి పవిత్ర తీర్థాల్లో, పుణ్యక్షేత్రాల్లో ఇచ్చిన దానం కూడా అక్షయ ఫలితాన్ని ఇస్తుంది.
దత్వా చాక్షయమాప్నోతి నదీప్రస్రవణేషు చ । దానధర్మాత్పరో ధర్మో భూతానాం నేహ విద్యతే
నదుల సంగమాల్లో ఇచ్చిన దానం అక్షయ ఫలితాన్ని ఇస్తుంది. భూతమధ్యంలో దానధర్మానికి మించిన ధర్మం లేదు.
తస్మాద్విప్రాయ దాతవ్యం శ్రోత్రియాయ ద్విజాతిభిః । స్వర్గాయ భూతికామేన తథా పాపోపశాంతయే
అందువల్ల ద్విజాతులు వేదపండితులైన బ్రాహ్మణులకు స్వర్గం, ఐశ్వర్యం, పాప నివారణ కోసం దానం చేయాలి.
ముముక్షుణా తు దాతవ్యం బ్రాహ్మణేభ్యస్తథాన్వహమ్ । దీయమానం తు యో మోహాద్గోవిప్రాగ్నిసురేషు చ
మోక్షాన్ని కోరేవాడు ప్రతిరోజూ బ్రాహ్మణులకు దానం చేయాలి. కానీ ఎవడు మోహంతో ఆవులకు, బ్రాహ్మణులకు, అగ్నికి, దేవతలకు దానం చేయకుండా అడ్డుకుంటాడో,
నివారయత్యధర్మాత్మా తిర్యగ్యోనిం వ్రజేత సః । యస్తు ద్రవ్యార్జనం కృత్వా నార్చయేద్బ్రాహ్మణాన్సురాన్
ఆ అధర్మాత్ముడు పశువుల యోనిలో పుడతాడు. ఎవడు ధనం సంపాదించి బ్రాహ్మణులను, దేవతలను పూజించడో,
సర్వస్వమపహృత్యైనం రాజా రాష్ట్రాత్ప్రవాసయేత్ । యస్తు దుర్భిక్షవేలాయామన్నాద్యం న ప్రయచ్ఛతి
అతని సర్వస్వాన్ని రాజు తీసుకొని, రాజ్యానికి వెలుపలికి పంపించాలి. ఎవడు కష్టకాలంలో బ్రాహ్మణులకు అన్నపానీయాలు ఇవ్వడో,
మ్రియమాణేషు విప్రేషు బ్రాహ్మణః స తు గర్హితః । న తస్మాత్ప్రతిగృహ్ణీయుః న వసేయుశ్చ తేన హి
బ్రాహ్మణులు మరణిస్తుంటే, ఆ బ్రాహ్మణుడు నిందించదగినవాడు. ఇతరులు అతని నుండి ఏదీ తీసుకోరాదు, అతనితో నివసించరాదు.
ఆజ్ఞాయిత్వా స్వకాద్రాష్ట్రాద్రాజా తం విప్రవాసయేత్ । పశ్చాత్సద్భ్యో దదాతీహ స్వద్రవ్యం ధర్మసాధనమ్
రాజు ఇది తెలుసుకొని, తన రాజ్యంనుండి అతన్ని బహిష్కరించాలి. కానీ తరువాత తన ధనాన్ని సద్గుణులైన వారికి ధర్మార్ధంగా ఇచ్చినవాడు,
సపూర్వాభ్యధికః పాపీ నరకే పచ్యతే నరః । స్వాధ్యాయవంతో యే విప్రా విద్యావంతో జితేంద్రియాః
అతడు మునుపటి కన్నా ఎక్కువ పాపి అయి నరకంలో శిక్షను అనుభవిస్తాడు. స్వాధ్యాయంలో నిమగ్నులై, విద్యావంతులై, ఇంద్రియాలను జయించిన బ్రాహ్మణులు—
సత్యసంయమసంయుక్తాస్తేభ్యో దద్యాద్ద్విజోత్తమాః । ప్రభుక్తమపి విద్వాంసం ధార్మికం భోజయేద్ద్విజమ్
సత్యంగా ఉండే, నియమాన్ని పాటించే వారికి దానం చేయాలి, ఓ ఉత్తమ ద్విజులారా. ఇప్పటికే తిన్న Brahmin అయినా, విద్యావంతుడు, ధర్మపరుడు అయితే, అతనికి కూడా భోజనం పెట్టాలి.
న చ మూర్ఖమవృత్తస్థం దశరాత్రముపోషితమ్ । సన్నికృష్టమతిక్రమ్య శ్రోత్రియం యః ప్రయచ్ఛతి
అజ్ఞానికి, దురాచారికి, పది రోజులు ఉపవాసం చేసినవారికి మాత్రం దానం చేయకూడదు. పక్కన ఉన్న శ్రోత్రియుడిని వదిలేసి, అలాంటి వారికి ఎవడు దానం చేస్తాడో—
స తేన కర్మణా పాపీ దహత్యాసప్తమం కులమ్ । యది స్యాదధికో విప్రః శీలవిద్యాదిభిః స్వయమ్
అతడు ఆ పనివల్ల పాపి అవుతాడు, ఏడవ తరానికి వరకు తన వంశాన్ని నాశనం చేస్తాడు. కానీ, ఎవైనా బ్రాహ్మణుడు మంచి స్వభావం, విద్య, ఇతర గుణాలలో గొప్పవాడైతే—
తస్మై యత్నేన దాతవ్యమతిక్రమ్య చ సన్నిధిమ్ । యోర్చితం ప్రతిగృహ్ణీయాద్దద్యాదర్చితమేవ చ
అటువంటి వానికి శ్రద్ధతో, ప్రయత్నంతో దానం చేయాలి; పక్కన ఉన్నవారిని వదిలిపెట్టినా సరే. ఎవరు గౌరవంతో ఇచ్చితే, అదే విధంగా గౌరవంతో తీసుకోవాలి, అలాగే గౌరవంతోనే ఇవ్వాలి.
తావుభౌ గచ్ఛతః స్వర్గం నరకం తు విపర్యయే । న వార్యపి ప్రయచ్ఛేత నాస్తికే హైతుకేపి చ
ఇలా ఇద్దరూ స్వర్గానికి వెళ్తారు; దీనికి విరుద్ధంగా చేస్తే నరకానికి పోతారు. వేదాన్ని నమ్మని వారికి, వాదించే వారికి, నీళ్ళు కూడా ఇవ్వకూడదు.
న పాఖండేషు సర్వేషు నావేదవిదిధర్మవిత్ । రూప్యం చైవ హిరణ్యం చ గామశ్వం పృథివీం తిలాన్
పాకండులకు, వేదాన్ని తెలియని వారికి, ధర్మాన్ని తెలియని వారికి ఏవిధమైన దానమూ ఇవ్వకూడదు. అది వెండి, బంగారం, ఆవులు, గుర్రాలు, భూమి, నువ్వులు అయినా సరే.
అవిద్వాన్ప్రతిగృహ్ణీయాద్భస్మీ భవతి కాష్ఠవత్ । ద్విజాతిభ్యో ధనం లిప్సేత్ప్రశస్తేభ్యో ద్విజోతమః
అజ్ఞాని దానం తీసుకుంటే, అతడు బూడిద అయిన దారిలా అవుతాడు. ఉత్తమ ద్విజుడు అయితే, మంచి వారినుంచే ధనం ఆశించాలి.
అపి రాజన్యవైశ్యాభ్యాం న తు శూద్రాత్కథంచన । వృత్తిసంకోచమన్విచ్ఛేన్నేహేత ధనవిస్తరమ్
రాజులు, వైశ్యులనుంచి తీసుకోవచ్చు, కానీ శూద్రునుంచి ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ తీసుకోకూడదు. ఇక్కడ జీవనానికి సరిపడేంత మాత్రమే ఆశించాలి, ధనాన్ని కూడబెట్టాలనే ఆశ పెట్టుకోకూడదు.
ధనలోభే ప్రసక్తస్తు బ్రాహ్మణ్యాదేవ హీయతే । వేదానధీత్య సకలాన్యజ్ఞాంశ్చావాప్య సర్వశః
ధనానికి మోహపడిన బ్రాహ్మణుడు తన బ్రాహ్మణత్వాన్ని కోల్పోతాడు. వేదాలు అన్నీ చదివినా, అన్ని యజ్ఞాలు చేసినా—
న తాం గతిమవాప్నోతి సంతోషాద్యామవాప్నుయాత్ । ప్రతిగ్రహరుచిర్న స్యాచ్ఛూద్రాన్న తు సమాహరేత్
ఆత్మసంతృప్తి వల్ల లభించే స్థితిని అతడు పొందలేడు. శూద్రుల దానం కోరికపెట్టకూడదు, వారివద్దనుంచి తీసుకోకూడదు.
స్థిత్యర్థాదధికం గృహ్ణన్బ్రాహ్మణో యాత్యధోగతిమ్ । యస్తు యాతి న సంతోషం న స స్వర్గస్య భాజనమ్
జీవనానికి మించిన దానం తీసుకునే బ్రాహ్మణుడు దిగజారిపోతాడు. ఎప్పుడూ తృప్తి చెందని వాడు స్వర్గానికి అర్హుడు కాదు.
ఉద్వేజయతి భూతాని యథా చౌరస్తథైవ సః । గురుం భృత్యాంశ్చోజ్జిహీర్షుస్తర్పయన్దేవతాతిథీన్
అతడు దొంగలా ఇతరులను కలవరపెడతాడు. గురువు, సేవకులను అన్యాయంగా వంచిస్తూ, దేవతలు, అతిథులను సంతృప్తిపరిచినా—
సర్వతః ప్రతిగృహ్ణీయాన్న తు తృప్యేత్స్వయం తతః । ఏవం గృహస్థో యుక్తాత్మా దేవతాతిథిపూజకః
అతడు అన్ని వైపుల నుంచీ దానం తీసుకోవచ్చు, కానీ తాను తృప్తి చెందకూడదు. ఇలాంటివాడు, గృహస్థుడు, ఆత్మ నియంత్రణతో, దేవతలు, అతిథులను పూజిస్తూ ఉండాలి.
వర్తమానః సంయతాత్మా యాతి తత్పరమం పదమ్ । పుత్రేషు భార్యాం నిక్షిప్య గత్వారణ్యం తు తత్త్వవిత్
ఇలా నియమంగా జీవిస్తూ, పరమ పదాన్ని పొందుతాడు. భార్యను కుమారుల వద్ద ఉంచి, అరణ్యంలోకి వెళ్లే వాడు, తత్త్వాన్ని తెలిసినవాడు—
ఏకాకీ విచరేన్నిత్యముదాసీనః సమాహితః । ఏష వః కథితో ధర్మ్మో గృహస్థానాం ద్విజోత్తమాః । జ్ఞాత్వా తు తిష్ఠేన్నియతం తథానుష్ఠాపయేద్ద్విజాన్
ఒక్కడే, నిర్లిప్తంగా, ఏకాగ్రతతో ఎల్లప్పుడూ సంచరించాలి. ఓ ఉత్తమ ద్విజులారా, గృహస్థుల ధర్మాన్ని మీకు వివరించాను. ఇది తెలుసుకొని, నియమంగా ఉండాలి, ఇతర ద్విజులకు కూడా ఇదే విధంగా చెప్పాలి.
ఇతి దేవమనాదిమేకమీశం గృహధర్మేణ సమర్చయేదజస్రమ్ । సమతీత్య స సర్వభూతయోనిం ప్రకృతిం యాతి పరం న యాతి జన్మ
ఇలా, ఆ ఆదిమ, ఏకైక దేవుడిని గృహస్థ ధర్మంతో ఎల్లప్పుడూ పూజించాలి. అన్ని జీవరాశులను, ప్రకృతిని దాటి, పరమ స్థితిని పొందుతాడు, మళ్లీ జన్మించడు.
వ్యాస ఉవాచ- ఏవం గృహాశ్రమే స్థిత్వా ద్వితీయం భాగమాయుషః । వానప్రస్థాశ్రమం గచ్ఛేత్సదారః సాగ్నిరేవ చ
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు— ఇలాగే గృహస్థాశ్రమంలో జీవించి, జీవితంలో రెండవ భాగంలో భార్యను, అగ్నిని తీసుకుని వానప్రస్థాశ్రమానికి వెళ్లాలి.
నిక్షిప్య భార్యాం పుత్రేషు గచ్ఛేద్వనమథాపి వా । దృష్ట్వాపత్యస్య వాపత్యం జర్జరీకృతవిగ్రహః
భార్యను కుమారుల వద్ద ఉంచి అరణ్యంలోకి వెళ్లవచ్చు. లేదా, మనవళ్లను చూసి, తన శరీరం వృద్ధాప్యంతో బలహీనమైపోయినప్పుడు కూడా అరణ్యంలోకి వెళ్లాలి.