భైక్ష్యస్యాచరణం ప్రోక్తం పతితా దివి వర్జితమ్ । వేదయజ్ఞైరహీనానాం ప్రశస్తానాం స్వకర్మ్మసు
ఇది భిక్షాటనకు సరైన విధానమని చెప్పబడింది; పతిత స్త్రీల నుండి మాత్రం భిక్ష తీసుకోరాదు. వేదయజ్ఞాలు లేని వారి వద్ద కాదు, తమ కర్తవ్యాల్లో ప్రశంసలు పొందిన వారి వద్ద మాత్రమే భిక్ష కోరాలి.
బ్రహ్మచార్య్యాహరేద్భైక్ష్యం గృహేభ్యః ప్రయతోఽన్వహమ్ । గురోః కులే న భిక్షేత న జ్ఞాతికులబంధుషు
బ్రహ్మచారి ప్రతిరోజూ శ్రద్ధతో ఇతర ఇళ్ల నుండి భిక్ష తీసుకురావాలి. కానీ గురువు కుటుంబం నుంచి, లేదా తన బంధువుల నుంచి భిక్ష తీసుకోరాదు.
అలాభేత్వన్యగేహానాం పూర్వం పూర్వం వివర్జయేత్ । సర్వం వా విచరేద్గ్రామం పూర్వోక్తానామసంభవే
ఇతర ఇళ్లలో ఏమి దొరకకపోతే, మునుపు అడిగిన ఇళ్లను మళ్ళీ మళ్ళీ అడగకూడదు. ముందు చెప్పినవారు అందుబాటులో లేకపోతే, మొత్తం గ్రామంలో కూడా వెళ్ళవచ్చు.
నియమ్య ప్రయతో వాచం దిశస్త్వనవలోకయన్ । సమాహృత్య తు భైక్ష్యాన్నం యావదర్థమమాయయా
మాటల్లో నియమం పాటిస్తూ, దిక్కులన్నీ చూడకుండా, ఎంత అవసరమో అంత భిక్షను నిజాయితీగా, జాగ్రత్తగా సేకరించాలి.
భుంజీత ప్రయతో నిత్యం వాగ్యతోఽనన్యమానసః । భైక్ష్యేణ వర్తయేన్నిత్యం నైవేకాన్నో భవేద్వ్రతీ
ప్రతి రోజు శ్రద్ధతో, మాటల్లో నియంత్రణతో, మనస్సు ఎక్కడికీ పోకుండా భోజనం చేయాలి. ఎప్పుడూ భిక్షతోనే జీవించాలి; ఒక్క ఇల్లు నుంచే భోజనం చేయడం వ్రతానికి తగదు.
భైక్ష్యైణ వర్త్తినో వృత్తిరుపవాససమా స్మృతా । పూజయేదశనం నిత్యమద్యాచ్చైనమకుత్సయన్
భిక్షతో జీవించే జీవనం ఉపవాసానికి సమానమని భావించాలి. భోజనాన్ని ప్రతిరోజూ గౌరవంగా స్వీకరించి, తక్కువగా చూడకుండా తినాలి.
దృష్ట్వా హృష్యేత్ప్రసీదేచ్చ ప్రతినందేచ్చ సర్వశః । అనారోగ్యమనాయుష్యమస్వర్గ్యం చాతిభోజనమ్
భోజనం చూసి ఆనందించాలి, సంతోషపడాలి, ఎప్పుడూ కృతజ్ఞత చూపాలి. ఎక్కువగా తినడం వల్ల ఆరోగ్య సమస్యలు, ఆయుష్షు తగ్గడం, స్వర్గాన్ని కోల్పోవడం జరుగుతుంది.
అపుణ్యం లోకవిద్విష్టం తస్మాత్తత్పరివర్జయేత్ । ప్రాఙ్ముఖోఽన్నాని భుంజీత సూర్యాభిముఖమేవ వా
అది పుణ్యం కాదని, జనులు కూడా దాన్ని ద్వేషిస్తారని తెలుసుకొని, అలాంటి భోజనాన్ని వదిలేయాలి. తూర్పు వైపు లేదా సూర్యుని వైపు చూస్తూ భోజనం చేయాలి.
నాద్యాదుదఙ్ముఖో నిత్యం విధిరేష సనాతనః । ప్రక్షాల్య పాణిపాదౌ చ భుంజానో ద్విరుపస్పృశేత్
ఎప్పుడూ ఉత్తర దిక్కు చూసి భోజనం చేయకూడదు — ఇది శాశ్వత నియమం. చేతులు, కాళ్లు కడిగి, భోజనం చేస్తూ రెండు సార్లు నీటిని తాకాలి.
శుద్ధే దేశే సమాసీనో భుక్త్వా చ ద్విరుపస్పృశేత్
శుభ్రమైన చోట కూర్చొని, భోజనం చేసిన తరువాత రెండు సార్లు నీటిని తాకాలి.
వ్యాస ఉవాచ- భుక్త్వా పీత్వా చ సుప్త్వా చ స్నాత్వా రథ్యోపసర్పణే । ఓష్ఠావలోమకౌ స్పృష్ట్వా వాసో విపరిధాయ చ
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు — భోజనం చేసిన తరువాత, నీరు తాగిన తరువాత, నిద్రపోయిన తరువాత, స్నానం చేసిన తరువాత, వీధికి దగ్గరగా వెళ్లినప్పుడు, పెదవులు లేదా శరీరపు వెంట్రుకలను తాకినప్పుడు, వస్త్రాన్ని మార్చినప్పుడు —
రేతోమూత్రపురీషాణాముత్సర్గేఽనృతభాషణే । ష్ఠీవిత్వాఽధ్యయనారంభే కాసశ్వాసాగమే తథా
వీర్యం, మూత్రం, మలాన్ని విసర్జించిన తరువాత, అబద్ధం మాట్లాడినప్పుడు, ఉమ్మినప్పుడు, అధ్యయనం ప్రారంభించే ముందు, దగ్గు లేదా ఉబ్బస వచ్చినప్పుడు కూడా —
చత్వరం వా శ్మశానం వా సమాక్రమ్య ద్విజోత్తమః । సంధ్యయోరుభయోస్తద్వదాచాంతోఽప్యాచమేత్పునః
చౌరస్తా లేదా శ్మశానానికి అడుగుపెట్టిన తరువాత కూడా, ఓ ఉత్తమ ద్విజుడా, రెండు సంధ్యాకాలాల్లో కూడా, ఇప్పటికే శుద్ధుడైనా, మళ్ళీ ఆచమన చేయాలి.
చండాలమ్లేచ్ఛసంభాషే స్త్రీశూద్రోచ్ఛిష్టభాషణే । ఉచ్ఛిష్టం పురుషం దృష్ట్వా భోజ్యం చాపి తథావిధమ్
చండాలుడు లేదా మ్లేచ్ఛుడితో మాట్లాడిన తరువాత, అపవిత్రమైన స్త్రీ లేదా శూద్రుడితో మాట్లాడిన తరువాత, అలాగే అపవిత్రమైన వ్యక్తిని లేదా అలాంటి భోజనాన్ని చూసిన తరువాత కూడా —
ఆచామేదశ్రుపాతే వా లోహితస్య తథైవ చ । భోజనే సంధ్యయోః స్నాత్వా పీత్వా మూత్రపురీషయోః
ఏదైనా కన్నీళ్లు లేదా రక్తం కారిన తర్వాత, భోజనం చేసిన తర్వాత, ఉదయం సాయంత్రం సంధ్యాకాలాల్లో, స్నానం చేసిన తర్వాత, మూత్రం లేదా విసర్జన చేసిన తర్వాత కూడా, మనం ఆచమనం చేయాలి.
ఆగతో వాచమేత్సుప్త్వా సకృత్సకృదథాన్యతః । అగ్నేర్గవామథాలంభే స్పృష్ట్వా ప్రయతమేవ వా
నిద్ర లేచిన తర్వాత, మాట మాట్లాడిన తర్వాత, తుమ్మిన తర్వాత, అగ్ని లేదా ఆవును తాకిన తర్వాత, అపవిత్రమైనదాన్ని లేదా పవిత్రమైనదాన్ని తాకిన తర్వాత కూడా, మనం ఆచమనం చేయాలి.
స్త్రీణామథాత్మనః స్పర్శే నీలద్యం వా పరిధాయ చ । ఉపస్పర్శేజ్జలం వార్తం తృణం వా భూమిమేవ చ
స్త్రీని లేదా తనను తాను తాకిన తర్వాత, నీలం లేదా తడి బట్టలు ధరించిన తర్వాత, నీరు, మట్టి, గడ్డి లేదా నేలను తాకిన తర్వాత కూడా, మనం ఆచమనం చేయాలి.
కేశానాం చాత్మనః స్పర్శే వాససః స్ఖలితస్య చ । అనుష్ణాభిరకేశాభిరదుష్టాభిశ్చ ధర్మతః
తన జుట్టు లేదా వస్త్రాన్ని తాకిన తర్వాత, తడబడినప్పుడు కూడా, వేడి కాని, జుట్టు కలగని, అపవిత్రం కాని నీటితో, ధర్మానికి అనుగుణంగా ఆచమనం చేయాలి.
శౌచేఽప్సు సర్వదా చామేదాసీనః ప్రాగుదఙ్ముఖః । శిరః ప్రావృత్య కంఠం వా ముక్తకేశశిఖోఽపి వా
శుద్ధి కోసం ఎప్పుడూ కూర్చొని, తూర్పు లేదా ఉత్తర దిశలో ముఖం పెట్టి, తల లేదా మెడను కప్పుకుని, జుట్టు విడిచిపెట్టినా లేదా జడగా ఉన్నా కూడా, ఆచమనం చేయాలి.
అకృత్వా పాదయోః శౌచం మార్గతో న శుచిర్భవేత్ । సోపానత్కోపానస్థో వా నోష్ణీషీ చాచమేద్బుధః
కాళ్లు శుభ్రం చేసుకోకుండా మార్గంలో నడిచేటప్పుడు శుద్ధి ఉండదు. చెప్పులు లేదా పాదరక్షలు వేసుకుని, తలపై పాగా పెట్టుకుని ఉన్నప్పుడు జ్ఞాని ఆచమనం చేయరాదు.
న చైవ వర్షధారాభిర్న తిష్ఠన్నుద్ధృతోదకైః । నైకహస్తార్పితజలైర్వినా సూత్రేణ వా పునః
వర్షపు నీటితో, నిలబడి నీరు ఎత్తుకుని, ఒక చేతితో మాత్రమే ఇచ్చిన నీటితో, దారం లేకుండా కూడా, ఆచమనం చేయరాదు.
న పాదుకాసనస్థో వా బహిర్జానురథాపి వా । న జల్పన్న హసన్ప్రేక్షన్శయానస్తల్ప ఏవ చ
పాదరక్షలు లేదా ఆసనంపై కూర్చుని, మోకాళ్లు బయట పెట్టి, మాట్లాడుతూ, నవ్వుతూ, చుట్టూ చూస్తూ, మంచంపై పడుకుని ఉన్నప్పుడు కూడా, ఆచమనం చేయరాదు.
నావిక్షితాభిః ఫేనాద్యైరుపేతాభిరథాపి వా । శూద్రాశుచికరోన్ముక్తైర్నక్షారాభిస్తథైవ చ
నురుగు లేదా మలినాలు కలిసిన నీటితో, శూద్రులు, అపవిత్రులు, పిచ్చివారు తాకిన నీటితో, క్షార పదార్థాలు కలిసిన నీటితో కూడా, ఆచమనం చేయరాదు.
న చైవాంగులిభిః శబ్దం న కుర్యాన్నాన్యమానసః । న వర్ణరసదుష్టాభిర్న చైవ ప్రదరోదకైః
వేలులతో శబ్దం చేయకూడదు, మనస్సు ఎక్కడికైనా పోకూడదు, రంగు లేదా రుచి తప్పిన నీటితో, ప్రవహిస్తున్న నీటితో కూడా, ఆచమనం చేయరాదు.
న పాణిక్షుభితాభిర్వా న బహిర్గంధ ఏవ వా । హృద్గాభిః పూయతే విప్రః కంఠ్యాభిః క్షత్రియః శుచిః
చేతితో కలిపిన నీటితో, బయట వాసన ఉన్న నీటితో కూడా ఆచమనం చేయరాదు. బ్రాహ్మణుడు హృదయాన్ని తాకే నీటితో శుద్ధి పొందుతాడు, క్షత్రియుడు గొంతు వరకు చేరే నీటితో శుద్ధి అవుతాడు.
ప్రాశితాభిస్తథా వైశ్యః స్త్రీశూద్రౌ స్పర్శతోంఽతతః । అంగుష్ఠమూలాంతరతో రేఖాయాం బ్రాహ్మముచ్యతే
వైశ్యుడు మింగిన నీటితో శుద్ధి పొందుతాడు, స్త్రీలు, శూద్రులు తాకిన నీటితో శుద్ధి అవుతారు. బొటనవేలు మరియు చూపువేలు మధ్య తీసుకునే నీటిని బ్రాహ్మ తీర్థం అంటారు.
అంతరాంగుష్ఠదేశిన్యైః పితౄణాం తీర్థముచ్యతే । కనిష్ఠామూలతః పశ్చాత్ప్రాజాపత్యం ప్రచక్షతే
బొటనవేలు మరియు చూపువేలు మధ్య తీసుకునే నీటిని పితృ తీర్థం అంటారు. చిన్నవేలు వేరుతో తీసుకునే నీటిని ప్రాజాపత్యం అంటారు.
అంగుల్యగ్రం స్మృతం దైవం తదేవార్షం ప్రకీర్తితమ్ । మూలేన దైవమార్షం స్యాదాగ్నేయం మధ్యతః స్మృతమ్
వేలుల చివర తీసుకునే నీటిని దైవం, ఆర్షం అంటారు. వేలుల వేరుతో తీసుకునే నీటిని కూడా దైవం, ఆర్షం అంటారు. మధ్య భాగంలో తీసుకునే నీటిని ఆగ్నేయం అంటారు.
తదేవ సౌమికం తీర్థమేతజ్జ్ఞాత్వా న ముహ్యతి । బ్రాహ్మేణైవ తు తీర్థేన ద్విజో నిత్యముపస్పృశేత్
దానినే సౌమిక తీర్థం అంటారు. ఇది తెలిసినవాడు ఎప్పుడూ అయోమయం చెందడు. బ్రాహ్మ తీర్థంతోనే ద్విజుడు ఎల్లప్పుడూ ఆచమనం చేయాలి.
హోమయేద్వాథ దైవేన న తు పిత్ర్యేణ వై ద్విజాః । త్రిఃప్రాశ్నీయాదపః పూర్వం బ్రాహ్మేణ ప్రయతస్తతః
దైవ తీర్థంతో హోమం చేయవచ్చు, కానీ పితృ తీర్థంతో కాదు. ముందు బ్రాహ్మ తీర్థంతో మూడు సార్లు నీరు మింగి, పవిత్రంగా ఉండాలి.