త్రీణి చాప్యగ్నికుండాని యేషాం మధ్యే తు జాహ్నవీ । ప్రయాగాదభినిష్క్రాంతా సర్వతీర్థపురస్కృతా
మూడవ అగ్నికుండలు అక్కడ ఉన్నాయి. వాటి మధ్యగా జాహ్నవీ నది ప్రవహిస్తుంది. ప్రయాగం నుండి బయలుదేరిన ఆ జాహ్నవీ, అన్నీ తీర్థాలకు మించినది.
తపనస్య సుతా దేవీ త్రిషు లోకేషు విశ్రుతా । గంగాయమునయా సార్ధం సంస్థితా లోకభావినీ
తపనుని కుమార్తె అయిన ఆ దేవి, మూడు లోకాల్లో ప్రసిద్ధి పొందింది. గంగా, యమునలతో కలిసి, లోకాలకు మేలు కలిగిస్తూ అక్కడ నిలిచింది.
గంగాయమునయోర్మధ్యే పృథివ్యా జఘనం స్మృతమ్ । ప్రయాగం రాజశార్దూల కలాం నార్హంతి షోడశీమ్
గంగా, యమున నదుల మధ్యభాగాన్ని భూమికి గర్భంగా భావిస్తారు. రాజులలో శ్రేష్ఠుడా, ప్రయాగానికి పదహారు భాగాల్లో ఒక్క భాగం కూడా సమానంగా ఉండదు.
తిస్రః కోట్యోఽర్ద్ధకోటీ చ తీర్థానాం వాయురబ్రవీత్ । దివ్యం భువ్యంతరిక్షే చ తత్సర్వం జాహ్నవి స్మృతా
ముప్పది లక్షలన్నర తీర్థాలు భూమిపై, ఆకాశంలో, దేవతల్లో ఉన్నాయని వాయువు చెప్పారు. అవన్నీ గంగా నదిలోనే కలిసిపోతాయని అంటారు.
ప్రయాగం సమధిష్ఠానం కంబలాశ్వతరావుభౌ । భోగవత్యథ యా చైవ వేదిరేషా ప్రజాపతేః
ప్రయాగం కంబలుడు, అశ్వతరుడు స్థిరంగా ఉన్న స్థలం. భోగవతి కూడా ఇక్కడే ఉంది. ఈ యజ్ఞవేదిక ప్రజాపతికి చెందింది.
తత్ర దేవాశ్చ యజ్ఞాశ్చ మూర్తిమంతో యుధిష్ఠిర । పూజయంతి ప్రయాగం తే ఋషయశ్చ తపోధనాః
అక్కడ దేవతలు, యజ్ఞాలు స్వరూపంగా ప్రత్యక్షమవుతాయి. యుధిష్ఠిరా, వారు ప్రయాగాన్ని పూజిస్తారు. తపస్సులో నిపుణులైన ఋషులు కూడా అక్కడే పూజిస్తారు.
యజంతే క్రతుభిర్దేవాంస్తథా బహుధనా నృపాః । తతః పుణ్యతమో నాస్తి త్రిషు లోకేషు భారత
అక్కడ దేవతలు, ధనవంతులైన రాజులు యజ్ఞాలు నిర్వహిస్తారు. అందుకే భరతా, మూడు లోకాలలో అంతకు మించిన పవిత్రమైన స్థలం లేదు.
ప్రభావాత్సర్వతీర్థేభ్యః ప్రభవత్యధికం విభో । దశతీర్థసహస్రాణి తిస్రః కోట్యస్తథాపరే
అదే ప్రభావంతో, ఓ మహాబలుడా, అన్ని తీర్థాలకన్నా ప్రబలంగా ఉంటుంది. అక్కడ పది వేల తీర్థాలు, ముప్పది లక్షల మరిన్ని తీర్థాలు ఉన్నాయి.
యత్ర గంగా మహాభాగా స దేశస్తత్తపోవనమ్ । సిద్ధక్షేత్రం తు తజ్జ్ఞేయం గంగాతీరసమాశ్రితమ్
ఎక్కడ గంగా మహాపుణ్యంగా ప్రవహిస్తుందో, ఆ భూమి తపస్సుకు నిలయం. గంగా తీరాన ఉన్న ఆ స్థలం సిద్ధక్షేత్రంగా తెలుసుకో.
ఇతి సత్యం ద్విజాతీనాం సాధూనామాత్మజస్య వా । సుహృదాం చ జపేత్కర్ణే శిష్యస్యానుగతస్య వా
ఈ సత్యాన్ని ద్విజులకు, సద్గుణులైనవారికి, తన కుమారుడికి, స్నేహితులకు లేదా విశ్వాసపాత్రుడైన శిష్యుడికి చెవిలో చెప్పాలి.
ఇదం ధన్యమిదం స్వర్గ్యమిదం సేవ్యమిదం శుభమ్ । ఇదం పుణ్యమిదం రమ్యం పావనం ధర్మముత్తమమ్
ఇది ధన్యమైనది, స్వర్గానికి దారితీసేది, సేవించదగినది, శుభప్రదమైనది. ఇది పుణ్యమైనది, ఆనందదాయకమైనది, పవిత్రతనిచ్చేది, ఉత్తమమైన ధర్మం.
మహర్షీణామిదం గుహ్యం సర్వపాపప్రణాశనమ్ । అధీత్య చ ద్విజో ధ్యాయన్నిర్మలత్వమవాప్నుయాత్
ఇది మహర్షుల రహస్యము, అన్ని పాపాలను నాశనం చేసేది. దీనిని చదివి, ధ్యానం చేసిన ద్విజుడు నిర్మలత్వాన్ని పొందుతాడు.
యశ్చేదం శృణుయాన్నిత్యం తీర్థం పుణ్యం సదా శుచిః । జాతిస్మరత్వం లభతే నాకపృష్ఠే చ మోదతే
ఎవరైనా ఈ పవిత్ర తీర్థగాథను ప్రతిరోజూ శుద్ధంగా వినితే, జన్మల జ్ఞాపకం లభిస్తుంది, స్వర్గంలో ఆనందిస్తారు.
ప్రాప్యంతే తాని తీర్థాని సద్భిః శిష్టార్థదర్శిభిః । స్నాహి తీర్థేషు కౌరవ్య న చ వక్రమతిర్భవ
ఆ పవిత్ర తీర్థాలు మంచి మనుషులకు, ధర్మార్ధాన్ని గ్రహించినవారికి లభిస్తాయి. కౌరవ్యా, తీర్థాలలో స్నానం చేయి, వక్రమనస్సుతో ఉండకు.
త్వయా తు సమ్యక్పృష్టేన కథితం తు మయా విభో । పితరస్తారితాః సర్వే తారితాశ్చ పితామహాః
నీవు సరిగ్గా అడిగినందుకు నేను వివరంగా చెప్పాను, ఓ మహాబలుడా. నీ పితృదేవతలు, పితామహులు అందరూ విముక్తి పొందారు.
ప్రయాగస్య తు సర్వే తే కలాం నార్హంతి షోడశీమ్ । ఏవం జ్ఞానం చ యోగం చ తీర్థం చైవ యుధిష్ఠిర
ప్రయాగానికి పదహారు భాగాల్లో ఒక్క భాగానికైనా మిగతావన్నీ సమానంకావు. యుధిష్ఠిరా, జ్ఞానం, యోగం, తీర్థం కూడా అలాగే.
బహుక్లేశేన యుజ్యంతే తతో యాంతి పరాం గతిమ్ । ప్రయాగస్మరణాల్లోకః స్వర్గలోకం చ గచ్ఛతి
వాటిని పొందడానికి ఎంతో కష్టపడాలి, అప్పుడు పరమగతిని చేరుతారు. ప్రయాగాన్ని స్మరించడంవల్ల మనిషి స్వర్గలోకాన్ని పొందుతాడు.
ఇతి శ్రీపాద్మే మహాపురాణే స్వర్గఖండే ప్రయాగమాహాత్మ్యే సప్తచత్వారింశోఽధ్యాయః
ఇలా శ్రీపద్మమహాపురాణం స్వర్గఖండంలో ప్రయాగమాహాత్మ్యంలో నలభై ఏడవ అధ్యాయం ముగిసింది.
యుధిష్ఠిర ఉవాచ- కథా సర్వాత్వియం ప్రోక్తాప్రయాగస్య మహామునే । ఏవం మే సర్వమాఖ్యాహి యథా చ మమ తారయేత్
యుధిష్ఠిరుడు ఇలా అడిగాడు — ప్రయాగగాథను పూర్తిగా చెప్పావు మహామునీ! ఇప్పుడు నేను కూడా విముక్తి పొందేందుకు ఏం చేయాలో నాకు పూర్తిగా వివరించు.
మార్కండేయ ఉవాచ- శృణు రాజన్ప్రవక్ష్యామి ప్రోక్తం సర్వమిదం జగత్ । బ్రహ్మావిష్ణుస్తథేశానో దేవతా ప్రభురవ్యయః
మార్కండేయుడు ఇలా చెప్పాడు — రాజా, విను. నేను ఈ జగత్తులో చెప్పబడినదంతా వివరంగా చెబుతాను. బ్రహ్మ, విష్ణువు, ఈశానుడు, దేవతలలో శాశ్వతుడైన ప్రభువు.
బ్రహ్మా సృజతి భూతాని స్థావరం జంగమం చ యత్ । తాన్యేతాని పరో లోకే విష్ణుః పాలయతి ప్రజాః
బ్రహ్మ దేవుడు స్థావరజంగమ జంతువులన్నిటినీ సృష్టిస్తాడు. ఆ సృష్టిలో ఉన్న ప్రాణులను పరమపదంలో విష్ణువు రక్షిస్తాడు.
కల్పాంతే తత్సమగ్రం హి రుద్రః సంహరతే జగత్ । న దదాతి చ నాధ్యేతి న కదాచిద్వినశ్యతి
కల్పాంతంలో రుద్రుడు ఈ జగత్తు అంతటినీ వినాశనం చేస్తాడు. ఆయన ఎవరికీ ఇస్తాడు కాదు, తీసుకోడు కూడా కాదు, ఎప్పుడూ నశించడు కూడా.
ఈశ్వరః సర్వభూతానాం యః పశ్యతి స పశ్యతి । ఉత్తరేణ ప్రతిష్ఠానాదిదానీం బ్రహ్మ తిష్ఠతి
ప్రతి ప్రాణికి అధిపతిగా ఉన్న ఇశ్వరుని ఎవడు చూస్తాడో వాడే నిజంగా చూస్తాడు. ఉత్తర దిక్కులో స్థిరమైన తరువాత ఇప్పుడు బ్రహ్మ అక్కడ ఉన్నాడు.
మహేశ్వరో వటే భూత్వా తిష్ఠతే పరమేశ్వరః । తతో దేవాః సగంధర్వాః సిద్ధాశ్చ పరమర్షయః
పరమేశ్వరుడు మహేశ్వరుడిగా వటవృక్షం కింద నిలిచి ఉంటాడు. అప్పుడే దేవతలు, గంధర్వులు, సిద్ధులు, మహర్షులు కూడా అక్కడికి చేరతారు.
రక్షంతి పరమం నిత్యం పాపకర్మపరాయణాన్ । యే తు చాన్యే చ తిష్ఠంతి న యాంతి పరమాం గతిమ్
పాపకార్యాలలో నిమగ్నమైనవారిని పరమాత్మను ఎల్లప్పుడూ రక్షిస్తారు. కానీ ఇంకొంతమంది అక్కడే ఉన్నా, వారు పరమగతిని పొందరు.
యుధిష్ఠిర ఉవాచ- అప్యాహ మే యథాతత్త్వం యథైషాం తిష్ఠతే శ్రుతమ్ । కేన వా కారణేనైవ తిష్ఠంతి లోకసంమతాః
యుదిష్ఠిరుడు అడిగాడు — నీవు నాకు నిజంగా చెప్పు, వీరు ఎలా ఇక్కడ ఉంటారో, ఎందుకు లోకంలో గౌరవింపబడే వారు ఇక్కడే ఉంటారు?
మార్కండేయ ఉవాచ- ప్రయాగే నివసంత్యేతే బ్రహ్మవిష్ణుమహేశ్వరాః । కారణం తు ప్రవక్ష్యామి శృణు తత్త్వం యుధిష్ఠిర
మార్కండేయుడు చెప్పాడు — బ్రహ్మ, విష్ణువు, మహేశ్వరుడు ప్రయాగక్షేత్రంలో నివసిస్తున్నారు. దానికి కారణం చెప్పుతాను, యుదిష్ఠిరా, నీవు శ్రద్ధగా విను.
పంచయోజనవిస్తీర్ణం ప్రయాగస్య తు మండలమ్ । తిష్ఠంతి రక్షణార్థాయ పాపకర్మనివారణాః
ప్రయాగం ప్రాంతం అయిదు యోజనాల వెడల్పుగా ఉంది. అక్కడ వారు పాపకర్మలను తొలగించేందుకు, రక్షణ కోసం ఉంటారు.
తస్మింస్తు స్వల్పకం పాపం నరకే పాతయిష్యతి । ఏవం బ్రహ్మా చ విష్ణుశ్చ ప్రయాగే సమహేశ్వరః
అక్కడ చిన్నపాటి పాపం చేసినా నరకంలో పడిపోతారు. అందుకే బ్రహ్మ, విష్ణువు, మహేశ్వరుడు ముగ్గురు కలిసి ప్రయాగంలో ఉంటారు.
సప్తద్వీపాః సముద్రాశ్చ పర్వతాశ్చ మహీతలే । తిష్ఠంతి ధ్రియమాణాశ్చ యావదాభూతసంప్లవమ్
ఈ భూమిపై ఉన్న ఏడు ద్వీపాలు, సముద్రాలు, పర్వతాలు అన్నీ, సమస్త ప్రాణుల లయం వరకు స్థిరంగా ఉంటాయి.