కీటాః పిపీలికాశ్చైవ యే చాన్యే మృగపక్షిణః । కాలేన నిధనం ప్రాప్తా అవిముక్తే వరాననే
పురుగు, చీమలు, ఇంకా ఇతర జంతువులు, పక్షులు అవిముక్తంలో మరణిస్తే, ఓ సుందరీ, వారు—
చంద్రార్ద్ధమౌలయస్త్ర్యక్షా మహావృషభవాహనాః । శివే మమ పురే దేవి జాయంతే తత్ర మానవాః
చంద్రకళను మస్తకంపై ధరించినవాడు, మూడు కళ్ళు కలవాడు, గొప్ప ఎద్దును వాహనంగా చేసుకున్నవాడు— ఓ దేవీ, నా నగరంలో అలాంటి వారు మానవులుగా జన్మిస్తారు.
నావిముక్తే మృతః కశ్చిన్నరకం యాతి కిల్బిషీ । ఈశ్వరానుగృహీతా హి సర్వే యాంతి పరాం గతిమ్
అవిముక్తంలో మరణించిన ఎవరూ, ఎంత పాపులైనా, నరకానికి పోరు. ప్రభువు అనుగ్రహంతో అందరూ ఉత్తమ గతి పొందుతారు.
మోక్షం సుదుర్ల్లభం మత్వా సంసారం చాతిభీషణమ్ । అశ్మనా చరణౌ భంక్త్వా వారాణస్యాం వసేన్నరః
మోక్షం చాలా అరుదైనదని, సంసారం భయంకరమైనదని భావించి, ఒకడు రాయితో తన కాళ్లు విరిచినా సరే, వారాణసిలో నివసించాలి.
దుర్ల్లభా తపసా చాపి మృతస్య పరమేశ్వరి । యత్ర తత్ర విపన్నస్య గతిః సంసారమోక్షణీ
ఓ పరమేశ్వరి, ఎక్కడైనా మరణించినవారికి తపస్సుతో కూడిన మోక్షం దొరకడం చాలా కష్టం. కానీ అవిముక్తంలో సంసార బంధం నుండి విముక్తి సులభంగా లభిస్తుంది.
ప్రసాదాజ్జాయతే సమ్యక్మమ శైలేంద్రనందిని । అప్రవృద్ధా న పశ్యంతి మమ మాయావిమోహితాః
ఓ శైలేంద్రుని కుమార్తె, నా అనుగ్రహంతోనే అక్కడ నిజంగా జన్మించగలుగుతారు. పరిపక్వత లేని వారు, నా మాయకు మోహితులై, దాన్ని చూడలేరు.
విణ్మూత్రరేతసాం మధ్యే తే వసంతి పునః పునః । హన్యమానోఽపి యో విద్వాన్వసేద్విఘ్నశతైరపి
విసర్జన, మూత్రం, వీర్యం మధ్యలో వారు మళ్లీ మళ్లీ నివసించాలి. అయినా, శతవిధమైన ఆటంకాలు వచ్చినా, జ్ఞానవంతుడు అక్కడే ఉండాలి.
స యాతి పరమం స్థానం యత్ర గత్వా న శోచతి । జన్మమృత్యుజరాముక్తం పరం యాంతి శివాలయమ్
అతడు పరమ స్థితిని పొందుతాడు. అక్కడికి చేరినవాడు ఇక దుఃఖించడు. జననం, మరణం, వృద్ధాప్యం లేని శివాలయానికి వెళ్తాడు.
అపునర్మరణానాం హి సా గతిర్మోక్షకాంక్షిణామ్ । యాం ప్రాప్య కృతకృత్యః స్యాదితి మన్యంతి పండితాః
ఇంకా మరణం లేని వారికి అది గతి. మోక్షాన్ని కోరేవారి లక్ష్యం అదే. దాన్ని పొందినవాడు సర్వసిద్ధుడవుతాడు అని పండితులు భావిస్తారు.
న దానైర్న తపోభిశ్చ న యజ్ఞైర్నాపి విద్యయా । ప్రాప్యతే గతిరుత్కృష్టా యావిముక్తే తు లభ్యతే
దానం, తపస్సు, యజ్ఞం, విద్య ద్వారా ఆ పరమ గతి లభించదు. కానీ అవిముక్తంలో మాత్రం అది సులభంగా లభిస్తుంది.
నానావర్ణా వివర్ణాశ్చ చాండాలాద్యా జుగుప్సితాః । కిల్బిషైః పూర్ణదేహాశ్చ విశిష్టైః పాతకైస్తథా
వివిధ వర్ణాలవారు, చండాళులు, నిందితులు, తీవ్రమైన పాపాలతో నిండినవారు—
భేషజం పరమం తేషామవిముక్తం విదుర్బుధాః । అవిముక్తం పరం జ్ఞానమవిముక్తం పరం పదమ్
వారికీ అవిముక్తమే అత్యుత్తమ ఔషధం అని జ్ఞానులు చెబుతారు. అవిముక్తమే పరమ జ్ఞానం, అవిముక్తమే పరమ పదం.
అవిముక్తం పరం తత్త్వమవిముక్తం పరం శివమ్ । కృత్వా వై నైష్ఠికీం దీక్షామవిముక్తే వసంతి యే
అవిముక్తమే పరమ తత్వం, అవిముక్తమే పరమ శివుడు. నిశ్చల దీక్ష తీసుకుని అవిముక్తంలో నివసించేవారు—
తేషాం తత్పరమం జ్ఞానం దదామ్యంతే పరం పదమ్ । ప్రయాగం నైమిషారణ్యం శ్రీశైలోఽథ మహాబలమ్
వారికి నేను పరమ జ్ఞానాన్ని ప్రసాదిస్తాను. చివరికి వారికి పరమ పదం లభిస్తుంది. ప్రయాగం, నైమిశారణ్యం, శ్రీశైలం, మహాబలం—
కేదారం భద్రకర్ణం తు గయా పుష్కరమేవ చ । కురుక్షేత్రం భద్రకోటిర్నర్మదామ్రాతకేశ్వరీ
కేదారం, భద్రకర్ణం, గయ, పుష్కరం, కురుక్షేత్రం, భద్రకోటీ, నర్మదా, అమ్రాతకేశ్వరీ—
శాలగ్రామం చ కుబ్జామ్రం కోకాముఖమనుత్తమమ్ । ప్రభాసం విజయేశానం గోకర్ణం భద్రకర్ణకమ్
శాలగ్రామం, కుబ్జామ్రం, కోకాముఖం, ప్రబలమైన ప్రాభాసం, విజయేశానం, గోకర్ణం, భద్రకర్ణకం—
ఏతాని పుణ్యస్థానాని త్రైలోక్యే విశ్రుతాని హ । న యాస్యంతి పరం తత్త్వం వారాణస్యాం యథా మృతాః
మూడు లోకాలలో ప్రసిద్ధమైన ఈ పవిత్ర స్థలాలు, వారాణసిలో మరణించినవారికి కలిగే పరమ సత్యాన్ని ఇస్తవు కాదు.
వారాణస్యాం విశేషేణ గంగా త్రిపథగామినీ । ప్రవిష్టా నాశయేత్పాపం జన్మాంతరశతైః కృతమ్
వారాణసిలో ప్రత్యేకంగా, మూడు మార్గాల్లో ప్రవహించే గంగా ప్రవేశించినప్పుడు, వందల జన్మల్లో చేసిన పాపాలను నాశనం చేస్తుంది.
అన్యత్ర సులభా గంగా శ్రాద్ధం దానం తపో జపః । వ్రతాని సర్వమేవైతద్వారాణస్యాం సుదుర్ల్లభమ్
ఇతర చోట్ల గంగా, పితృకర్మలు, దానం, తపస్సు, జపం, వ్రతాలు సులభంగా లభిస్తాయి; కాని వారాణసిలో ఇవన్నీ చాలా అరుదుగా దొరుకుతాయి.
జపేచ్చ జుహుయాన్నిత్యం దదాత్యర్చయతేఽమరాన్ । వాయుభక్షశ్చ సతతం వారాణస్యాం స్థితో నరః
వారాణసిలో నివసిస్తూ, ఎప్పుడూ జపం చేసి, హోమం చేసి, దానం చేసి, దేవతలను పూజిస్తూ, ఎల్లప్పుడూ గాలి తినేవాడు —
యది పాపో యది శఠో యది వా ధార్మికో నరః । వారాణసీం సమాసాద్య పునాతి సకలం కులమ్
అతడు పాపి అయినా, మోసగాడు అయినా, ధార్మికుడు అయినా, వారాణసిని చేరినవాడు తన మొత్తం వంశాన్ని పవిత్రం చేస్తాడు.
వారాణస్యాం యేఽర్చయంతి మహాదేవం స్తువంతి వై । సర్వపాపవినిర్ముక్తాస్తే విజ్ఞేయా గణేశ్వరాః
వారాణసిలో మహాదేవుడిని పూజించి, ఆయనను స్తుతించే వారు, అన్ని పాపాల నుండి విముక్తులై, శివగణాధిపతులుగా పరిగణించబడతారు.
అన్యత్ర యోగజ్ఞానాభ్యాం సంన్యాసాదథవాన్యతః । ప్రాప్యతే తత్పరం స్థానం సహస్రేణైవ జన్మనామ్
ఇతర చోట్ల యోగం, జ్ఞానం, సంయాసం లేదా ఇతర మార్గాల ద్వారా పరమ స్థితి వేల జన్మల తర్వాత మాత్రమే లభిస్తుంది.
యే భక్తా దేవదేవేశి వారాణస్యాం వసంతి వై । తే విందంతి పరం మోక్షమేకేనైవ తు జన్మనా
దేవతల రాణీ, వారాణసిలో నివసించే భక్తులు ఒక్క జన్మతోనే పరమ మోక్షాన్ని పొందుతారు.
యత్ర యోగస్తథా జ్ఞానం ముక్తిరేకేన జన్మనా । అవిముక్తం తదాసాద్య నాన్యదిచ్ఛేత్తపోవనమ్
ఒక్క జన్మతో యోగం, జ్ఞానం, మోక్షం లభించే ఆ అవిముక్తాన్ని చేరినవాడు, ఇంకెక్కడా పవిత్ర అరణ్యం కోరడు.
యతో మయాఽవిముక్తం తదవిముక్తం తతః స్మృతమ్ । తదేవ గుహ్యం గుహ్యానామేతద్విజ్ఞానముచ్యతే
నేను దానిని అవిముక్తం అని పిలిచినందున అది అవిముక్తంగా గుర్తించబడుతుంది; ఇదే రహస్యాల్లో గొప్ప రహస్యం, ఈ జ్ఞానం అతి ముఖ్యమైనదిగా చెప్పబడింది.
జ్ఞానాజ్ఞానాభినిష్ఠానాం పరమానందమిచ్ఛతామ్ । యాగతిర్విదితా సుభ్రూః సావిముక్తే మృతస్య తు
జ్ఞానంలో లేదా అజ్ఞానంలో స్థిరమైనవారు, పరమ ఆనందాన్ని కోరేవారు, అవిముక్తంలో మరణించినవారికి ఆ మార్గం తెలిసినదే, ఓ సుందరీ.
యాని చైవావిముక్తస్య దేహే దృష్టాని కృత్స్నశః । పురీ వారాణసీ తేభ్యః స్థానేభ్యోఽప్యధికా శుభా
అవిముక్తంలో ఉన్నవారి శరీరంలో కనిపించే అన్ని శుభలక్షణాల కంటే వారాణసి నగరం మరింత శ్రేష్ఠమైనది, మరింత శుభప్రదమైనది.
యత్ర సాక్షాన్మహాదేవో దేహాంతే స్వయమీశ్వరః । వ్యాచష్టే తారకం బ్రహ్మ తత్రైవ హ్యవిముక్తయే
అక్కడ, శరీరం విడిచే సమయానికి, మహాదేవుడు స్వయంగా ప్రత్యక్షంగా ముక్తి దాయకమైన బ్రహ్మను తెలియజేస్తాడు, అవిముక్తి కోసం.
యత్తత్పరతరం తత్త్వమవిముక్తమితి శ్రుతమ్ । ఏకేన జన్మనా దేవి వారాణస్యాం తదాప్నుయాత్
అత్యున్నతమైన సత్యాన్ని అవిముక్తం అని పిలుస్తారు; ఓ దేవీ, వారాణసిలో ఒక్క జన్మతో దాన్ని పొందవచ్చు.