తతశ్చ నైమిషం గచ్ఛేత్పుణ్యం ద్విజనిషేవితమ్ । తత్ర నిత్యం నివసతి బ్రహ్మా దేవగణైః సహ
తర్వాత, పుణ్యమైన నైమిశక్షేత్రానికి వెళ్లాలి. ఆ స్థలం బ్రాహ్మణులచే పూజించబడుతుంది. అక్కడ బ్రహ్మదేవుడు దేవతలతో కలిసి ఎప్పుడూ నివసిస్తాడు.
నైమిషం ప్రార్థయానస్య పాపస్యార్ద్ధం ప్రణశ్యతి । ప్రవిష్టమానస్తు నరః సర్వపాపాత్ప్రముచ్యతే
నైమిశక్షేత్రాన్ని కోరుకునే వారికి, వారి పాపాల్లో సగం నశిస్తుంది. అక్కడికి ప్రవేశించినవాడు అన్ని పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతాడు.
యుధిష్ఠిర ఉవాచ- వారాణస్యాశ్చ మాహాత్మ్యం సంక్షేపాత్కథితం త్వయా । విస్తరేణ మునే బ్రూహి తదా ప్రీణాతి మే మనః
యుధిష్ఠిరుడు ఇలా అడిగాడు — వారణాసి మహిమను సంక్షిప్తంగా చెప్పావు. మునివరా, దయచేసి దాని విశేషాలను నాకు వివరంగా చెప్పు. దానివల్ల నా మనస్సు ఆనందంగా ఉంది.
నారద ఉవాచ-। అత్రేతిహాసం వక్ష్యామి వారాణస్యా గుణాశ్రయమ్ । యస్య శ్రవణమాత్రేణ ముచ్యతే బ్రహ్మహత్యయా
నారదుడు ఇలా చెప్పాడు — ఇప్పుడు వారణాసి మహిమను ఆధారంగా చేసుకుని ఒక పురాణకథను చెబుతాను. దాన్ని వినడమే బ్రహ్మహత్య పాపం నుండి విముక్తి కలిగిస్తుంది.
మేరుశృంగే పురా దేవమీశానం త్రిపురద్విషమ్ । దేవాసనగతా దేవీ మహాదేవమపృచ్ఛత
ఒకప్పుడు, మేరు పర్వత శిఖరంపై దేవతల మధ్య కూర్చున్న దేవీ, త్రిపురాసురుని శత్రువైన మహాదేవుని అడిగింది.
దేవ్యువాచ-। దేవదేవ మహాదేవ భక్తానామార్తినాశన । కథం త్వాం పురుషో దేవమచిరాదేవ పశ్యతి
దేవీ ఇలా అడిగింది — దేవతలలో దేవా, మహాదేవా, భక్తుల బాధలను తొలగించేవాడా, ఓ పరమేశ్వరా, ఒక మనిషి త్వరగా నిన్ను ఎలా దర్శించగలడు?
సాంఖ్యయోగస్తథా ధ్యానం కర్మయోగోఽథ వైదికః । ఆయాసబహులా లోకే యాని చాన్యాని శంకర
సాంఖ్యయోగం, ధ్యానం, కర్మయోగం, వేదకర్మలు — ఇవన్నీ, శంకరా, లోకంలో చాలా శ్రమతో కూడినవే.
యేన విశ్రాంతచిత్తానాం యోగినాం కర్మిణామపి । దృశ్యో హి భగవాన్సూక్ష్మః సర్వేషామథ దేహినామ్
మనస్సు ప్రశాంతమైన యోగులకు, కర్మచేయువారికి, అలాగే అన్ని జీవులకు, ఆ సూక్ష్మమైన భగవంతుడు ఎలా ప్రత్యక్షమవుతాడు?
ఏతద్గుహ్యతమం జ్ఞానం గూఢం శక్రాదిసేవితమ్ । హితాయ సర్వభూతానాం బ్రూహి కామాగ్నినాశనమ్
ఇంద్రాదులు సేవించే ఈ అత్యంత గుప్తమైన జ్ఞానాన్ని నాకు చెప్పు. అది అన్ని ప్రాణులకు మేలు కలిగించేది, కామాగ్ని నశింపజేసేది.
ఈశ్వర ఉవాచ-। అవాచ్యమత్ర విజ్ఞానం జ్ఞానమజ్ఞైర్బహిష్కృతమ్ । వక్ష్యే తవ యథాతత్త్వం యదుక్తం పరమర్షిభిః
ఈ జ్ఞానం ఇక్కడ చెప్పదగినది కాదు; అజ్ఞానులు దాన్ని తిరస్కరిస్తారు. అయినా, పరమ ఋషులు చెప్పిన సత్యాన్ని నీకు వివరంగా చెబుతాను.
పరం గుహ్యతమం క్షేత్రం మమ వారాణసీ పురీ । సర్వేషామేవ భూతానాం సంసారార్ణవతారిణీ
నా వారణాసి నగరం పరమ గుప్తమైన క్షేత్రం. అది అన్ని ప్రాణులను సంసారసముద్రం దాటి పోవడానికి సహాయపడుతుంది.
తత్ర భక్త్యా మహాదేవి మదీయం వ్రతమాస్థితాః । నివసంతి మహాత్మానః పరం నియమమాస్థితాః
అక్కడ, ఓ మహాదేవి, నా వ్రతాన్ని పాటిస్తూ, పరమ నియమంతో ఉన్న మహాత్ములు నివసిస్తున్నారు.
ఉత్తమం సర్వతీర్థానాం స్థానానాముత్తమం చ యత్ । జ్ఞానానాముత్తమం జ్ఞానమవిముక్తం పరం మమ
అది అన్ని తీర్థాలలో ఉత్తమమైనది, అన్ని స్థలాలలో శ్రేష్ఠమైనది. అన్ని జ్ఞానాలలో, అవిముక్తం నా పరమమైన, గొప్ప జ్ఞానం.
స్థానాంతర పవిత్రాణి తీర్థాన్యాయతనాని చ । శ్మశానసంస్థితాన్యేవ దివ్యభూమిగతాని చ
ఇతర పవిత్ర స్థలాలు, తీర్థాలు, ఆలయాలు, అలాగే శ్మశానాల్లోనో, దివ్యభూముల్లోనో ఉన్నవీ కూడా —
భూర్లోకే నైవ సంలగ్నమంతరిక్షే మమాలయమ్ । అముక్తాస్తత్ర పశ్యంతి ముక్తాః పశ్యంతి చేతసా
భూలోకంలో నా నివాసం భూమికి లేదా ఆకాశానికి అంటుకొని ఉండదు. ముక్తి లేని వారు అక్కడే చూస్తారు, ముక్తులు మాత్రం మనస్సుతో దర్శిస్తారు.
శ్మశానమేతద్విఖ్యాతమవిముక్తమితి శ్రుతమ్ । కాలో భూత్వా జగదిదం సంహరామ్యత్ర సుందరి
ఈ శ్మశానం 'అవిముక్తం' అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందింది. అందులోనే, ఓ సుందరి, నేను కాలరూపంగా ఈ జగత్తును లయముచేస్తాను.
దేవీదం సర్వగుహ్యానాం స్థానం ప్రియతరం మమ । మద్భక్తాస్తత్ర గచ్ఛంతి మామేవ ప్రవిశంతి చ
దేవీ, అన్ని గుప్తస్థలాలలో ఇది నాకు అత్యంత ప్రీతికరమైనది. నా భక్తులు అక్కడికి వెళ్లి నన్ను చేరుకుంటారు.
దత్తం జప్తం హుతం చేష్టం తపస్తప్తం కృతం చ యత్ । ధ్యానమధ్యయనం జ్ఞానం సర్వం తత్రాక్షయం భవేత్
అక్కడ దానం చేసినా, జపించినా, హోమం చేసినా, తపస్సు చేసినా, ధ్యానం, పఠనం, జ్ఞానం — ఏదైనా చేసినా, అది అక్కడ నశించదు, శాశ్వతంగా ఉంటుంది.
జన్మాంతరసహస్రేషు యత్పాపం పూర్వసంచితమ్ । అవిముక్తం ప్రవిష్టస్య తత్సర్వం వ్రజతి క్షయమ్
వెయ్యి జన్మల్లో కూడిన పాపాలన్నీ, అవిముక్తంలో ప్రవేశించినవారికి పూర్తిగా నశించిపోతాయి.
బ్రాహ్మణాః క్షత్రియా వైశ్యాః శూద్రాశ్చ వర్ణసంకరాః । స్త్రియో మ్లేచ్ఛాశ్చ యే చాన్యే సంకీర్ణాః పాపయోనయః
బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు, శూద్రులు, మిశ్రమ వర్ణాలవారు, స్త్రీలు, విదేశీయులు, పాపమయమైన జన్మ కలిగినవారు—
కీటాః పిపీలికాశ్చైవ యే చాన్యే మృగపక్షిణః । కాలేన నిధనం ప్రాప్తా అవిముక్తే వరాననే
పురుగు, చీమలు, ఇంకా ఇతర జంతువులు, పక్షులు అవిముక్తంలో మరణిస్తే, ఓ సుందరీ, వారు—
చంద్రార్ద్ధమౌలయస్త్ర్యక్షా మహావృషభవాహనాః । శివే మమ పురే దేవి జాయంతే తత్ర మానవాః
చంద్రకళను మస్తకంపై ధరించినవాడు, మూడు కళ్ళు కలవాడు, గొప్ప ఎద్దును వాహనంగా చేసుకున్నవాడు— ఓ దేవీ, నా నగరంలో అలాంటి వారు మానవులుగా జన్మిస్తారు.
నావిముక్తే మృతః కశ్చిన్నరకం యాతి కిల్బిషీ । ఈశ్వరానుగృహీతా హి సర్వే యాంతి పరాం గతిమ్
అవిముక్తంలో మరణించిన ఎవరూ, ఎంత పాపులైనా, నరకానికి పోరు. ప్రభువు అనుగ్రహంతో అందరూ ఉత్తమ గతి పొందుతారు.
మోక్షం సుదుర్ల్లభం మత్వా సంసారం చాతిభీషణమ్ । అశ్మనా చరణౌ భంక్త్వా వారాణస్యాం వసేన్నరః
మోక్షం చాలా అరుదైనదని, సంసారం భయంకరమైనదని భావించి, ఒకడు రాయితో తన కాళ్లు విరిచినా సరే, వారాణసిలో నివసించాలి.
దుర్ల్లభా తపసా చాపి మృతస్య పరమేశ్వరి । యత్ర తత్ర విపన్నస్య గతిః సంసారమోక్షణీ
ఓ పరమేశ్వరి, ఎక్కడైనా మరణించినవారికి తపస్సుతో కూడిన మోక్షం దొరకడం చాలా కష్టం. కానీ అవిముక్తంలో సంసార బంధం నుండి విముక్తి సులభంగా లభిస్తుంది.
ప్రసాదాజ్జాయతే సమ్యక్మమ శైలేంద్రనందిని । అప్రవృద్ధా న పశ్యంతి మమ మాయావిమోహితాః
ఓ శైలేంద్రుని కుమార్తె, నా అనుగ్రహంతోనే అక్కడ నిజంగా జన్మించగలుగుతారు. పరిపక్వత లేని వారు, నా మాయకు మోహితులై, దాన్ని చూడలేరు.
విణ్మూత్రరేతసాం మధ్యే తే వసంతి పునః పునః । హన్యమానోఽపి యో విద్వాన్వసేద్విఘ్నశతైరపి
విసర్జన, మూత్రం, వీర్యం మధ్యలో వారు మళ్లీ మళ్లీ నివసించాలి. అయినా, శతవిధమైన ఆటంకాలు వచ్చినా, జ్ఞానవంతుడు అక్కడే ఉండాలి.
స యాతి పరమం స్థానం యత్ర గత్వా న శోచతి । జన్మమృత్యుజరాముక్తం పరం యాంతి శివాలయమ్
అతడు పరమ స్థితిని పొందుతాడు. అక్కడికి చేరినవాడు ఇక దుఃఖించడు. జననం, మరణం, వృద్ధాప్యం లేని శివాలయానికి వెళ్తాడు.
అపునర్మరణానాం హి సా గతిర్మోక్షకాంక్షిణామ్ । యాం ప్రాప్య కృతకృత్యః స్యాదితి మన్యంతి పండితాః
ఇంకా మరణం లేని వారికి అది గతి. మోక్షాన్ని కోరేవారి లక్ష్యం అదే. దాన్ని పొందినవాడు సర్వసిద్ధుడవుతాడు అని పండితులు భావిస్తారు.
న దానైర్న తపోభిశ్చ న యజ్ఞైర్నాపి విద్యయా । ప్రాప్యతే గతిరుత్కృష్టా యావిముక్తే తు లభ్యతే
దానం, తపస్సు, యజ్ఞం, విద్య ద్వారా ఆ పరమ గతి లభించదు. కానీ అవిముక్తంలో మాత్రం అది సులభంగా లభిస్తుంది.