యది తత్ర వసేన్మాసం శాకాహారో నరాధిప । భృగుతుంగం సమాసాద్య వాజిమేధఫలం లభేత్
ఒక నెల పాటు అక్కడ కూరగాయలు మాత్రమే తింటూ నివసిస్తే, భృగుతుంగాన్ని చేరి వాజిమేధ యాగ ఫలం పొందుతాడు, ఓ రాజా.
గత్వా వీరప్రమోక్షం చ సర్వపాపైః ప్రముచ్యతే । కార్తికమాఘయోశ్చైవ తీర్థమాసాద్య దుర్లభమ్
వీరప్రమోక్షం అనే చోటికి వెళ్లి, అన్ని పాపాల నుంచి విముక్తి పొందుతాడు. కార్తిక, మాఘ మాసాల్లో దుర్లభమైన తీర్థాన్ని చేరాలి.
అగ్నిష్టోమాతిరాత్రాభ్యాం ఫలం ప్రాప్నోతి పుణ్యకృత్ । తతః సంధ్యాం సమాసాద్య విద్యాతీర్థమనుత్తమమ్
పుణ్యకర్మలు చేసే వాడు అగ్నిష్టోమ, అతిరాత్ర యాగాల ఫలం పొందుతాడు. ఆ తరువాత సంధ్య అనే ఉత్తమమైన జ్ఞానతీర్థాన్ని చేరాలి.
ఉపస్పృశేత్స విద్యానాం సర్వాసాం పారగో భవేత్ । మహాశ్రమే వసేద్రాత్రిం సర్వపాపప్రమోచనే
అక్కడ జలాన్ని స్పర్శిస్తే, అన్ని విద్యల్లో నిపుణుడవుతాడు. మహాశ్రమంలో ఒక రాత్రి ఉండితే, అన్ని పాపాల నుంచి విముక్తి పొందుతాడు.
ఏకకాలం నిరాహారో లోకాన్సంవసతే శుభాన్ । షష్ఠకాలోపవాసేన మాసముష్య మహాలయే
రోజుకు ఒక్కసారి ఉపవాసం చేస్తూ, శుభమైన లోకాల్లో నివసిస్తాడు. ఆరు సార్లు ఉపవాసం చేస్తూ నెలరోజులు మహాలయంలో ఉండితే,
తీర్ణస్తారయతే జంతూన్దశపూర్వాన్దశాపరాన్ । దృష్ట్వా మాహేశ్వరం పుణ్యం పరం సురనమస్కృతమ్
ఆయన తాను తీరిన తరువాత, పది తరాల పూర్వీకులను, పది తరాల తరువాతివారిని కూడా తారిస్తాడు. దేవతలు నమస్కరించే పవిత్రమైన మహేశ్వరుని దర్శిస్తాడు.
కృతార్థః సర్వకృత్యేషు న శోచేన్మరణం క్వచిత్ । సర్వపాపవిశుద్ధాత్మా వింద్యాద్బహుసువర్ణకమ్
అన్ని పనులు పూర్తిచేసినవాడు మరణాన్ని ఎక్కడా బాధపడడు. అన్ని పాపాల నుంచి పవిత్రుడై, బహు బంగారం పొందుతాడు.
అథ వేతసికాం గచ్ఛేత్పితామహనిషేవితామ్ । అశ్వమేధమవాప్నోతి గతిం చ పరమాం వ్రజేత్
తరువాత పితృదేవతలు సేవించిన వేతసికా తీర్థానికి వెళ్లాలి. అశ్వమేధ ఫలం పొందుతాడు, పరమగతిని పొందుతాడు.
అథ సుందరికాం తీర్థం ప్రాప్య సిద్ధనిషేవితామ్ । రూపస్య భాగీ భవతి దృష్టమేతత్పురాతనైః
తరువాత సిద్ధులు సేవించే సుందరికా తీర్థాన్ని చేరితే, పురాతనులు చూచినట్లుగా, అందమైన రూపాన్ని పొందుతాడు.
తతో బ్రాహ్మణికాం గత్వా బ్రహ్మచారీ సమాహితః । పద్మవర్ణేన యానేన బ్రహ్మలోకం ప్రపద్యతే
తరువాత బ్రాహ్మణికా తీర్థానికి వెళ్లి, ఏకాగ్రతతో బ్రహ్మచర్యాన్ని పాటిస్తే, పద్మవర్ణమైన రథంలో బ్రహ్మలోకాన్ని చేరుతాడు.
తతశ్చ నైమిషం గచ్ఛేత్పుణ్యం ద్విజనిషేవితమ్ । తత్ర నిత్యం నివసతి బ్రహ్మా దేవగణైః సహ
తర్వాత, పుణ్యమైన నైమిశక్షేత్రానికి వెళ్లాలి. ఆ స్థలం బ్రాహ్మణులచే పూజించబడుతుంది. అక్కడ బ్రహ్మదేవుడు దేవతలతో కలిసి ఎప్పుడూ నివసిస్తాడు.
నైమిషం ప్రార్థయానస్య పాపస్యార్ద్ధం ప్రణశ్యతి । ప్రవిష్టమానస్తు నరః సర్వపాపాత్ప్రముచ్యతే
నైమిశక్షేత్రాన్ని కోరుకునే వారికి, వారి పాపాల్లో సగం నశిస్తుంది. అక్కడికి ప్రవేశించినవాడు అన్ని పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతాడు.
యుధిష్ఠిర ఉవాచ- వారాణస్యాశ్చ మాహాత్మ్యం సంక్షేపాత్కథితం త్వయా । విస్తరేణ మునే బ్రూహి తదా ప్రీణాతి మే మనః
యుధిష్ఠిరుడు ఇలా అడిగాడు — వారణాసి మహిమను సంక్షిప్తంగా చెప్పావు. మునివరా, దయచేసి దాని విశేషాలను నాకు వివరంగా చెప్పు. దానివల్ల నా మనస్సు ఆనందంగా ఉంది.
నారద ఉవాచ-। అత్రేతిహాసం వక్ష్యామి వారాణస్యా గుణాశ్రయమ్ । యస్య శ్రవణమాత్రేణ ముచ్యతే బ్రహ్మహత్యయా
నారదుడు ఇలా చెప్పాడు — ఇప్పుడు వారణాసి మహిమను ఆధారంగా చేసుకుని ఒక పురాణకథను చెబుతాను. దాన్ని వినడమే బ్రహ్మహత్య పాపం నుండి విముక్తి కలిగిస్తుంది.
మేరుశృంగే పురా దేవమీశానం త్రిపురద్విషమ్ । దేవాసనగతా దేవీ మహాదేవమపృచ్ఛత
ఒకప్పుడు, మేరు పర్వత శిఖరంపై దేవతల మధ్య కూర్చున్న దేవీ, త్రిపురాసురుని శత్రువైన మహాదేవుని అడిగింది.
దేవ్యువాచ-। దేవదేవ మహాదేవ భక్తానామార్తినాశన । కథం త్వాం పురుషో దేవమచిరాదేవ పశ్యతి
దేవీ ఇలా అడిగింది — దేవతలలో దేవా, మహాదేవా, భక్తుల బాధలను తొలగించేవాడా, ఓ పరమేశ్వరా, ఒక మనిషి త్వరగా నిన్ను ఎలా దర్శించగలడు?
సాంఖ్యయోగస్తథా ధ్యానం కర్మయోగోఽథ వైదికః । ఆయాసబహులా లోకే యాని చాన్యాని శంకర
సాంఖ్యయోగం, ధ్యానం, కర్మయోగం, వేదకర్మలు — ఇవన్నీ, శంకరా, లోకంలో చాలా శ్రమతో కూడినవే.
యేన విశ్రాంతచిత్తానాం యోగినాం కర్మిణామపి । దృశ్యో హి భగవాన్సూక్ష్మః సర్వేషామథ దేహినామ్
మనస్సు ప్రశాంతమైన యోగులకు, కర్మచేయువారికి, అలాగే అన్ని జీవులకు, ఆ సూక్ష్మమైన భగవంతుడు ఎలా ప్రత్యక్షమవుతాడు?
ఏతద్గుహ్యతమం జ్ఞానం గూఢం శక్రాదిసేవితమ్ । హితాయ సర్వభూతానాం బ్రూహి కామాగ్నినాశనమ్
ఇంద్రాదులు సేవించే ఈ అత్యంత గుప్తమైన జ్ఞానాన్ని నాకు చెప్పు. అది అన్ని ప్రాణులకు మేలు కలిగించేది, కామాగ్ని నశింపజేసేది.
ఈశ్వర ఉవాచ-। అవాచ్యమత్ర విజ్ఞానం జ్ఞానమజ్ఞైర్బహిష్కృతమ్ । వక్ష్యే తవ యథాతత్త్వం యదుక్తం పరమర్షిభిః
ఈ జ్ఞానం ఇక్కడ చెప్పదగినది కాదు; అజ్ఞానులు దాన్ని తిరస్కరిస్తారు. అయినా, పరమ ఋషులు చెప్పిన సత్యాన్ని నీకు వివరంగా చెబుతాను.
పరం గుహ్యతమం క్షేత్రం మమ వారాణసీ పురీ । సర్వేషామేవ భూతానాం సంసారార్ణవతారిణీ
నా వారణాసి నగరం పరమ గుప్తమైన క్షేత్రం. అది అన్ని ప్రాణులను సంసారసముద్రం దాటి పోవడానికి సహాయపడుతుంది.
తత్ర భక్త్యా మహాదేవి మదీయం వ్రతమాస్థితాః । నివసంతి మహాత్మానః పరం నియమమాస్థితాః
అక్కడ, ఓ మహాదేవి, నా వ్రతాన్ని పాటిస్తూ, పరమ నియమంతో ఉన్న మహాత్ములు నివసిస్తున్నారు.
ఉత్తమం సర్వతీర్థానాం స్థానానాముత్తమం చ యత్ । జ్ఞానానాముత్తమం జ్ఞానమవిముక్తం పరం మమ
అది అన్ని తీర్థాలలో ఉత్తమమైనది, అన్ని స్థలాలలో శ్రేష్ఠమైనది. అన్ని జ్ఞానాలలో, అవిముక్తం నా పరమమైన, గొప్ప జ్ఞానం.
స్థానాంతర పవిత్రాణి తీర్థాన్యాయతనాని చ । శ్మశానసంస్థితాన్యేవ దివ్యభూమిగతాని చ
ఇతర పవిత్ర స్థలాలు, తీర్థాలు, ఆలయాలు, అలాగే శ్మశానాల్లోనో, దివ్యభూముల్లోనో ఉన్నవీ కూడా —
భూర్లోకే నైవ సంలగ్నమంతరిక్షే మమాలయమ్ । అముక్తాస్తత్ర పశ్యంతి ముక్తాః పశ్యంతి చేతసా
భూలోకంలో నా నివాసం భూమికి లేదా ఆకాశానికి అంటుకొని ఉండదు. ముక్తి లేని వారు అక్కడే చూస్తారు, ముక్తులు మాత్రం మనస్సుతో దర్శిస్తారు.
శ్మశానమేతద్విఖ్యాతమవిముక్తమితి శ్రుతమ్ । కాలో భూత్వా జగదిదం సంహరామ్యత్ర సుందరి
ఈ శ్మశానం 'అవిముక్తం' అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందింది. అందులోనే, ఓ సుందరి, నేను కాలరూపంగా ఈ జగత్తును లయముచేస్తాను.
దేవీదం సర్వగుహ్యానాం స్థానం ప్రియతరం మమ । మద్భక్తాస్తత్ర గచ్ఛంతి మామేవ ప్రవిశంతి చ
దేవీ, అన్ని గుప్తస్థలాలలో ఇది నాకు అత్యంత ప్రీతికరమైనది. నా భక్తులు అక్కడికి వెళ్లి నన్ను చేరుకుంటారు.
దత్తం జప్తం హుతం చేష్టం తపస్తప్తం కృతం చ యత్ । ధ్యానమధ్యయనం జ్ఞానం సర్వం తత్రాక్షయం భవేత్
అక్కడ దానం చేసినా, జపించినా, హోమం చేసినా, తపస్సు చేసినా, ధ్యానం, పఠనం, జ్ఞానం — ఏదైనా చేసినా, అది అక్కడ నశించదు, శాశ్వతంగా ఉంటుంది.
జన్మాంతరసహస్రేషు యత్పాపం పూర్వసంచితమ్ । అవిముక్తం ప్రవిష్టస్య తత్సర్వం వ్రజతి క్షయమ్
వెయ్యి జన్మల్లో కూడిన పాపాలన్నీ, అవిముక్తంలో ప్రవేశించినవారికి పూర్తిగా నశించిపోతాయి.
బ్రాహ్మణాః క్షత్రియా వైశ్యాః శూద్రాశ్చ వర్ణసంకరాః । స్త్రియో మ్లేచ్ఛాశ్చ యే చాన్యే సంకీర్ణాః పాపయోనయః
బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు, శూద్రులు, మిశ్రమ వర్ణాలవారు, స్త్రీలు, విదేశీయులు, పాపమయమైన జన్మ కలిగినవారు—