తస్య గీతిధ్వనిం శ్రుత్వా మూర్ఛనాతానసంయుతమ్ । త్వక్త్వా స్వగృహకార్యాణి తమీయుః పౌరయోషితః
అతని పాట ధ్వని, రాగాల మాధుర్యంతో కూడి వినిపించగానే, నగరంలోని మహిళలు తమ ఇంటి పనులను వదిలేసి అతని దగ్గరకు వచ్చేవారు.
మోహితాస్తస్య రూపేణ కామవేగం న సేహిరే । జాతా స్ఖలితవీర్యాస్తా గీతం శ్రుత్వా సమక్షతః
అతని రూపానికి మోహితులై, తమలోని కోరికను అదుపు చేసుకోలేకపోయారు; అతని పాటను ప్రత్యక్షంగా విన్న వెంటనే, వారు ఆత్మనియంత్రణ కోల్పోయారు.
బ్రహ్మణో మానసం యేన లోభితం భారతీం ప్రతి । శివస్యార్ద్ధశరీరం చ పార్వత్యై యేన దాపితమ్
బ్రహ్మదేవుని మనసును సరస్వతీదేవి వైపు ఆకర్షించినవాడు ఇతడే. శివుడు పార్వతికి తన శరీరంలో అర్ధాన్ని ఇచ్చేందుకు కారణమైనవాడు కూడా ఇతడే.
తాభ్యామన్యో జనో లోకే వశీ వా జ్ఞానవానపి । యః స్మరం తం క్షమో జేతుం స్త్రియః ప్రకృతిచంచలాః
ఆ ఇద్దరిని తప్ప, ఈ లోకంలో ఎవరూ — ఎంత జ్ఞానవంతులైనా, ఎంత ఆత్మనిగ్రహం ఉన్నా — మన్మథుడిని జయించలేరు; స్త్రీలు సహజంగా చంచలమైనవారు.
తాః స్మరావేశమాసోఢుం న సాధ్యోపి విషేహిరే । వక్తవ్యమితి కిం రాజన్లోకే కామో హి దుర్జయః
వారు ఎంత ప్రయత్నించినా, ఆ మన్మథ ప్రభావాన్ని తట్టుకోలేకపోయారు. ఇంకేమి చెప్పాలి రాజా! ఈ లోకంలో మన్మథుడిని జయించడం చాలా కష్టం.
అథ తాస్తత్ర తత్రేయుర్యత్ర యత్ర వ్రజత్యసౌ । ప్రగాయన్కంఠవీణాభ్యాం ప్రగాయన్స్వరమోహితః
అతడు ఎక్కడికి వెళ్లినా, వీణ వాయిస్తూ మధుర స్వరంతో పాటలు పాడుతూ తిరిగినప్పుడు, ఆ మహిళలు కూడా అక్కడికే వెళ్ళేవారు.
తాసాం పతిసుతభ్రాతృపితరోఽథ నరాధిప । ఆగత్య భర్త్సయిత్వా తా నిన్యుః స్వాన్స్వాన్గృహాన్ప్రతి
రాజా! ఆ మహిళల భర్తలు, కుమారులు, అన్నలు, తండ్రులు వచ్చి వారిని మందలించి, ఒక్కొక్కరిని వారి ఇళ్లకు తీసుకెళ్లారు.
తమన్విష్య పునస్తాస్తు జగ్ముః సర్వాస్తదంతికే । యదా తదా పౌరజనా వృత్తం తత్ప్రాహురీశ్వరే
అయినా, అతడిని వెతికి, ఆ మహిళలు మళ్లీ అతని దగ్గరకు వెళ్ళేవారు. ఇలా జరిగితే, పట్టణ ప్రజలు ఆ విషయం రాజుకు తెలియజేసేవారు.
రాజాపి తం సమాహూయ పప్రచ్ఛ రహసి ద్విజమ్ । కేన మంత్రేణ భో విప్ర మోహితాస్తాః పురస్త్రియః
రాజు ఆ బ్రాహ్మణుడిని ఒంటరిగా పిలిపించుకుని అడిగాడు — 'బ్రాహ్మణా! నీవు ఏ మంత్రంతో పట్టణ మహిళలను మోహింపజేశావు?'
తన్మమాచక్ష్వ విప్రేంద్ర దాస్యామి బహు తే ధనమ్ । నోచేన్నిష్కాసయామి త్వాం నిజరాజ్యాన్న సంశయః
'బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా! నీవు నిజం చెప్పితే నీకు ఎంతో ధనం ఇస్తాను. చెప్పకపోతే, నిన్ను నా రాజ్యం నుంచి తప్పకుండా పంపిస్తాను.'
నారద ఉవాచ- శ్రుత్వేతి నృపతేర్వాక్యం నృపతిం స ద్విజోత్తమః । ఉవాచ సత్యం తస్యాగ్రే వచోరూపగుణార్ణవః
నారదుడు ఇలా అన్నాడు — రాజు మాటలు విని, ఆ ఉత్తమ బ్రాహ్మణుడు, వాక్చాతుర్యగుణాల సముద్రమైనవాడు, రాజు ముందు నిజం చెప్పాడు.
ద్విజ ఉవాచ- న మంత్రం నౌషధం రాజన్విద్యతే మయి భిక్షుకే । కింతు తే నగరే సర్వా యోషితో హ్యజితేంద్రియాః
బ్రాహ్మణుడు ఇలా అన్నాడు — 'రాజా! నేను ఒక భిక్షువు మాత్రమే; నాకు మంత్రం లేదా ఔషధం ఏదీ లేదు. కానీ నీ పట్టణంలోని మహిళలందరికీ ఇంద్రియ నియమం లేదు.'
రూపం మమ సమాలోక్య శ్రుత్వా గీతధ్వనిం తథా । స్మరవేగం సహంతే న రాజంస్తవ పురే స్త్రియః
ఓ రాజా, నా రూపాన్ని చూసి, నా పాట ధ్వని విని, నీ పట్టణంలోని మహిళలు మనస్సులో కలిగే కోరికను తట్టుకోలేవు.
కిం కరోమి మహారాజ కోఽపరాధోస్తి మే విభో । పురాకృతమివోల్లంఘ్యం శాసనం న మహీపతే
మహారాజా, నేను ఏమి చేయాలి? నా తప్పు ఏమిటి ప్రభూ? మునుపు నిర్ణయించిన ఆజ్ఞను నేను ఎప్పుడూ దాటి పోయినది లేదు, భూమిపతి.
నారద ఉవాచ- ఉశీనరశీబే రాజన్నేవం కథయతి ద్విజే । సర్వే పౌరాః సమేత్యాథ ప్రావదన్నితి భూపతిమ్
నారదుడు చెప్పాడు — ఉశీనర రాజా, అతను ఇలా రాజుతో మాట్లాడుతుండగా, పట్టణ ప్రజలంతా కూడి రాజును ఇలా ఉద్దేశించి పలికారు.
పౌరా ఊచుః - రాజన్ననేన విప్రేణ మోహితాః పౌరయోషితః । గృహేషు న హి తిష్ఠంతి హ్యస్మాభిరనివారితాః
పౌరులు అన్నారు — రాజా, ఈ బ్రాహ్మణుని వల్ల మా పట్టణ మహిళలు మాయలో పడ్డారు; వారు ఇళ్లలో ఉండడం లేదు, మేము వారిని ఆపలేకపోతున్నాం.
యద్యయం మోహనః స్త్రీణాం నగరే వత్స్యతి ప్రభో । తదా దేశాంతరాణ్యేవ యాస్యామో వయమద్య వై । గతోఽస్మాకం వృషో దేవో హవ్యకవ్యక్రియాత్మకః
ప్రభూ, ఈ మహిళలను మోహపరిచే వాడు పట్టణంలో ఉంటే, మేము ఈరోజే వేరే దేశాలకు వెళ్ళిపోతాం; మా యజ్ఞాలకు ఆధారమైన దివ్య వృషభుడు మమ్మల్ని విడిచిపోయాడు.
తమనుప్రస్థితాత్క్షేత్రాద్గౌరియం పాపినామివ । వినా తం శరణం యాతం త్యక్తశ్రీభిర్నరేశ్వర
పాపుల పొలాన్ని గౌరీదేవి వదిలిపోతున్నట్టు, ఆయన ఆశ్రయం లేక, ఐశ్వర్యం కోల్పోయినవారు కూడా రాజా, ఇక్కడి నుంచి వెళ్లిపోయారు.
అథైనమనుయాస్యంతి వాసితాభిర్వృషం యథా । శూన్యాలయే కథం లక్ష్మీర్యత్నతోప్యవతిష్ఠతి
వృషభాన్ని వెంబడించే ఆవుల్లా, సుగంధభరితమైన మహిళలు కూడా ఆయనను వెంబడిస్తారు; ఖాళీ ఇల్లు ఎంత కష్టపడినా, ఐశ్వర్యం అక్కడ నిలవదు.
ధర్మోఽర్థశ్చ గృహం చైతత్ త్రయం స్త్రీవశగం యతః । కాంతాధర్మ ధనాధీనా తయోర్నాశే న తిష్ఠతి
ధర్మం, ధనం, ఇల్లు — ఈ మూడు కూడా మహిళల ఆధీనంలో ఉంటాయి; ప్రియురాలు లేనప్పుడు ధర్మం, ధనం పోతే, ఇంకేమీ మిగలదు.
నారద ఉవాచ- ఏవం వదత్సు పౌరేషు స్త్రియస్తేషాం సమాగతాః । రాజాంతిక ఉపావిష్టా ఇత్యూచుస్తాః పరస్పరమ్
నారదుడు చెప్పాడు — ప్రజలు ఇలా మాట్లాడుతుండగా, వారి మహిళలు కూడి, రాజు ఎదుట కూర్చుని పరస్పరం ఇలా అన్నారు.
పౌరస్త్రియ ఊచుః । కామం వామాకృతిం విప్రమేనం ప్రాప్యమనాంసి నః । ఉల్లసంతి దివాధీశం కమలానీవ వారిణి
పట్టణ మహిళలు అన్నారు — ఓ సూర్యదేవా, అందమైన రూపం గల ఈ బ్రాహ్మణుని చూసినప్పుడు, మా మనసులు నీటిలో కమలాలు వికసినట్టు ఆనందంగా మారుతున్నాయి.
సంకుచంతి వినా తేన కుముదాని యథేందునా । ఆగచ్ఛంతమిలిత్వైనంధారయామోనృపాగ్రతః
ఆయన లేకపోతే, చంద్రుడు లేని కమలాలు మలకచిప్పినట్టు మా హృదయాలు కుంగిపోతున్నాయి; మనమంతా కలిసి, రాజు ముందే ఆయనను పట్టుకుందాం.
అవధ్యోఽయం వయం చాస్య కిం కరిష్యతి భూపతిః । నారద ఉవాచ- ఇత్యుక్త్వా తాస్త్వరావత్యో జగృహుస్తం ద్విజోత్తమమ్
ఆయనను ఎవ్వరూ హానిచేయలేరు, మాకూ ఏమీ జరగదు; రాజు ఏమి చేయగలడు? నారదుడు చెప్పాడు — ఇలా చెప్పి, ఆ ఉత్సాహభరిత మహిళలు ఆ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠుని పట్టుకున్నారు.
పశ్యతాం నిజభర్తౄణాం రాజ్ఞశ్చైవ పురస్తదా । ఊచుశ్చైనం మనోనాథ గృహానాగచ్ఛ హృచ్ఛయమ్
తమ భర్తలు, రాజు చూస్తుండగానే, వారు ఆయనతో ఇలా అన్నారు — 'మనసుకు ఇష్టమైనవాడా, మా ఇళ్లకు రా, మా కోరిక తీర్చు.'
శమయాశు వినాద్యత్వాం స్థాతుం నైవ చ శక్నుమః । ఇత్యాకర్ణ్య వచస్తాసాం స విప్రః ప్రత్యువాచ హ
'నీవు లేక మేము ఉండలేం, త్వరగా మా కోరిక తీర్చు.' అని వారు చెప్పగా, ఆ బ్రాహ్మణుడు వారికి ఇలా సమాధానం ఇచ్చాడు.
విప్ర ఉవాచ- భవతీనామహం పుత్రో భవత్యో మాతరో మమ । గృహాన్కిమర్థముత్సృజ్య భవత్యః పర్యటంతి హి
బ్రాహ్మణుడు చెప్పాడు — నేను మీ అందరికీ కుమారుడిని, మీరు నాకు తల్లులు; మరి ఇళ్లను వదిలి మీరు ఎందుకు తిరుగుతున్నారు?
ఆరాధయత నాథాన్స్వాన్యతో లోకద్వయం ధ్రువమ్ । ఆరాధితేషు పతిషు విష్ణుః సర్వసురేశ్వరః
మీ భర్తలను పూజించండి, అలా చేస్తే రెండు లోకాలు కూడా లభిస్తాయి; భర్తలను పూజించినప్పుడు సర్వదేవతలాధిపతి విష్ణువు సంతోషిస్తాడు.
ప్రసన్నో భవతి త్వత్ర ప్రసన్నే కిము దుర్లభమ్ । యా స్త్రీ స్వపతిముత్సృజ్య సేవతేఽన్యసుఖేచ్ఛయా
ఆయన సంతోషిస్తే, ఇక్కడ ఏదైనా సాధ్యమే; కానీ తన భర్తను వదిలి, వేరొకరి సుఖం కోరే మహిళ —
సాపవాదమవాప్నోతి యాతి ఘోరాం చ దుర్గతిమ్ । ఉషిత్వా తత్ర కల్పాంతే యావత్సా పతివంచనా
ఆమె అపవాదానికి గురవుతుంది, భయంకరమైన దుస్థితికి చేరుతుంది; భర్తను మోసం చేసేంత కాలం, ఆమె అక్కడ యుగాంతం వరకు ఉండాల్సి వస్తుంది.