కార్యం ను దైవాద్యది సిద్ధిమాగతం తస్మిన్నుపేక్షాం న చ యాంతి నీతిగాః । యస్మాదుపేక్షా న పునః ఫలప్రదా తస్మాన్న దీర్ఘీకరణం ప్రశస్యతే
దైవం వల్ల లేదా ఇతర కారణాల వల్ల విజయం వచ్చినప్పుడు, తెలివైనవారు దాన్ని నిర్లక్ష్యం చేయరు. ఎందుకంటే నిర్లక్ష్యం వల్ల మళ్ళీ ఫలితం రాదు. అందుకే ఆలస్యం చేయడం మంచిది కాదు.
విషాదప్యమృతం గ్రాహ్యమమేధ్యాదపి కాంచనమ్ । నీచాదప్యుత్తమాం విద్యాం స్త్రీరత్నం దుష్కులాదపి
విషంలోనుంచి అమృతాన్ని, మలంలోనుంచి బంగారాన్ని, నీచుని దగ్గర నుండి గొప్ప విద్యను, చెడు కుటుంబంలోనుంచి మంచి స్త్రీరత్నాన్ని కూడా తీసుకోవచ్చు.
సాంద్రానురాగాః కులజన్మనిర్మలాః స్నేహార్ద్రచిత్తా సుగిరః స్వయంవరాః । కన్యా సురూపాః ఖలు చారుయౌవనా ధన్యా లభంతేఽత్ర నరాస్తు నేతరే
పవిత్ర కుటుంబంలో పుట్టిన, గాఢమైన ప్రేమతో, మృదువైన హృదయంతో, మధురమైన స్వరంతో, స్వయంగా వరుణ్ణి ఎంచుకునే, అందమైన యవ్వనంతో ఉన్న కన్యలను నిజంగా అదృష్టవంతులైన పురుషులే పొందగలరు, ఇతరులు కాదు.
క్వ వయం సురసుందర్య్యః క్వ భవాంస్తాపసో బటుః । దుర్ఘటస్య విధానేన మన్యే ధాతైవ పండితః
మేము దేవతలంత అందమైనవాళ్లం, నువ్వు తపస్సు చేసే యువకుడివి. అసాధ్యమైన విషయాన్ని సృష్టించి, సృష్టికర్త నిజంగా తెలివైనవాడని అనిపిస్తోంది.
తస్మాదస్మానిదానీం తు స్వీకుర్య్యాత్మంగలం భవాన్ । గాంధర్వేణ వివాహేన అన్యథా నోపజీవనమ్
కాబట్టి, ఇప్పుడు నువ్వు గాంధర్వ వివాహంతో నీకు మంగళాన్ని స్వీకరించు. లేకపోతే జీవనం సాగించలేవు.
శ్రుత్వా వాక్యం తతః ప్రాహ బ్రాహ్మణో ధర్మవిత్తమః । భో మృగాక్ష్యః కథం త్యాజ్యో ధర్మో ధర్మధనైర్నరైః
ఆ మాటలు విని, ధర్మంలో నిపుణుడైన బ్రాహ్మణుడు ఇలా అన్నాడు: "ఓ మృగనయనులారా, ధర్మం, ధనం ఉన్నవారు ధర్మాన్ని ఎలా వదులుతారు?"
ధర్మశ్చార్థశ్చకామశ్చ మోక్షశ్చైతచ్చతుష్టయమ్ । యథోక్తం ఫలదం జ్ఞేయం విపరీతం తు నిష్ఫలమ్
ధర్మం, ఆర్థికం, కామం, మోక్షం—ఈ నాలుగు యథావిధిగా అనుసరించినప్పుడు ఫలితమిస్తాయి; వాటికి విరుద్ధంగా చేస్తే ఫలితం ఉండదు.
నాకాలేఽహం వ్రతీ కుర్యామతో దారపరిగ్రహమ్ । న క్రియా ఫలమాప్నోతి క్రియాకాలం న వేత్తి యః
వ్రతంలో ఉన్నప్పుడు, తప్పు సమయంలో భార్యను స్వీకరించను. యోగ్యమైన సమయంలో చేయని కార్యానికి ఫలం ఉండదు.
యతో ధర్మవిచారేఽస్మిన్ప్రసక్తం మమ మానసమ్ । తస్మాచ్ఛృణుత హే కన్యా న సమీహే స్వయంవరమ్
నా మనసు ఇప్పుడు ధర్మ విచారణలో నిమగ్నమై ఉంది. అందుకే, ఓ కన్యలారా, వినండి—నాకు స్వయంవరం కోరిక లేదు.
ఏవం జ్ఞాత్వాశయం తస్య సమీక్ష్యైవ పరస్పరమ్ । కరాత్కరం విముచ్యాథ జగ్రాహాంఘ్రిం ప్రమోహినీ
అతని మనసులోని భావాన్ని అర్థం చేసుకుని, పరస్పరం చూసుకుని, మాయగాళ్లు అతని చేయిని వదిలి, అతని పాదాలను పట్టుకున్నారు.
భుజౌ జగృహతుస్తస్య సుశీలా సుస్వరా తథా । ఆలిలింగ సుతారా చ వక్త్రం చుంబతి చంద్రికా
మంచి స్వభావం ఉన్న, మధుర స్వరంతో ఉన్న వారు అతని భుజాలను ఆలింగనం చేశారు. సుతార అతన్ని కౌగిలించగా, చంద్రిక అతని ముఖాన్ని ముద్దాడింది.
తథాపి నిర్వికారోఽసౌ ప్రలయానలసన్నిభః । శశాప బ్రహ్మచారీ తాః క్రోధేనాత్యంతమూర్ఛితః
అయినా అతడు ఏ మార్పు లేకుండా, ప్రళయాగ్ని లా నిలిచిపోయాడు. బ్రహ్మచారి అయిన అతడు, తీవ్రమైన కోపంతో వారిని శపించాడు.
పిశాచ్య ఇవ మాం లగ్నా తత్పిశాచ్యో భవిష్యథ । ఏవం తేనాశు శప్తాస్తాస్తం త్యక్త్వా పురతః స్థితాః
మీరు పిశాచిలా నన్ను పట్టుకున్నావు, అందుకే మీరు పిశాచిలవుతారు. ఇలా అని వెంటనే శపించి, వారు అతన్ని వదిలి ముందుగా నిలిచారు.
కిమేతచ్చేష్టితం పాపం హ్యనాగసి విచేష్టయా । ప్రియంకృతోఽప్రియంకృత్వా ధిక్త్వాం ధర్మకృతాంతకమ్
ఇది ఎంత పాపమైన పని! నిష్పాపుడైనవాడిపై ఇలా చేయడం ఏంటి? మంచి పనికి ప్రతిఫలంగా చెడు చేయడం, ధర్మాన్ని నాశనం చేయడమే. నీకు శాపమొస్తుంది!
అనురక్తేషు భక్తేషు మిత్రేషు ద్రోహకారిణః । పుంసో లోకోభయోః సౌఖ్యం నాశమేతీతి నః శ్రుతమ్
ప్రేమతో, భక్తితో, స్నేహంతో ఉన్నవాళ్ల మధ్య ద్రోహం చేసే మనిషికి ఈ లోకంలోనూ, పరలోకంలోనూ సుఖం నశించిపోతుందని మేము విన్నాము.
తస్మాత్త్వమపి నః శాపాత్పిశాచో భవ సత్వరమ్ । ఇత్యుక్త్వాపి చ తా బాలా నిఃశ్వసంత్యః క్రుధాకులాః
కాబట్టి, మా శాపం వల్ల నీవు కూడా వెంటనే పిశాచుడవు కావాలి అని ఆ బాలికలు కోపంతో ఊపిరి పీల్చుకుంటూ చెప్పాయి.
తదేవాన్యోన్యసంరంభాత్తస్మిన్సరసి పార్థివ । తాః కన్యా బ్రహ్మచారీ చ సర్వే పైశాచ్యమాగతాః
రాజా! ఆ సరస్సులో పరస్పర కలహం వల్ల ఆ కన్యలు, బ్రహ్మచారి అందరూ పిశాచులయ్యారు.
స పిశాచః పిశాచ్యస్తాః క్రందమానాః సుదారుణమ్ । క్షపయంతి విపాకాంస్తాన్పూర్వోపాత్తస్య కర్మ్మణః
ఆ పిశాచుడు, ఆ పిశాచులు భయంకరంగా అరుస్తూ, గతంలో చేసిన పాపఫలితాలను అనుభవిస్తున్నారు.
స్వకాలే ప్రభవత్యేవ పూర్వోపాత్తం శుభాశుభమ్ । స్వచ్ఛాయామివ దుర్వారం దేవానామపి పార్థివ
రాజా! మనకు గతంలో చేసిన మంచి, చెడు పనులు తగిన సమయంలో తప్పకుండా ఫలిస్తాయి. అవి మన నీడలాగే ఎవరికైనా తప్పించుకోలేనివి, దేవతలకు కూడా అదేవిధంగా ఉంటుంది.
క్రందంతి పితరస్తాసాం మాతరస్తత్ర తత్ర చ । భ్రాతరశ్చైవ బాలానాం దైవం హి దురతిక్రమమ్
ఆ బాలికల తండ్రులు, తల్లులు, అన్నదమ్ములు అక్కడక్కడా ఏడుస్తున్నారు. ఎందుకంటే విధిని ఎవరూ తప్పించుకోలేరు.
అతఊర్ధ్వం పిశాచాస్తే ఆహారార్థం సుదుఃఖితాః । ఇతస్తతశ్చ ధావంతో వసంతి సరసస్తటే
ఆ తర్వాత ఆ పిశాచులు ఆహారం కోసం చాలా బాధతో ఇక్కడికక్కడికి తిరుగుతూ, సరస్సు ఒడ్డునే నివసిస్తున్నారు.
నారద ఉవాచ- ఏవం బహుతిథే కాలే లోమశో మునిసత్తమః । ఆగతశ్చ మహాభాగస్తత్ర యాదృచ్ఛికో ముని
నారదుడు చెప్పాడు — చాలా కాలం తర్వాత మహాభాగ్యశాలి, గొప్ప ముని అయిన లోమశుడు యాదృచ్ఛికంగా అక్కడికి వచ్చాడు.
తం దృష్ట్వా బ్రాహ్మణం సర్వే పిశాచాః క్షుత్సమాకులాః । ధావంతో హ్యత్తుకామాస్తే మిలిత్వా యూథవర్తినః
ఆ బ్రాహ్మణుడిని చూసిన వెంటనే, ఆకలితో బాధపడుతున్న పిశాచులు అందరూ తినాలని ఆశతో గుంపులుగా పరుగెత్తారు.
దహ్యమానాస్తు తీవ్రేణ తేజసా లోమశస్య తు । అసమర్థాః పురః స్థాతుం తే సర్వే దూరతః స్థితాః
లోమశుని తేజస్సు భయంకరంగా ఉండటంతో, వారు అతని ముందున నిలబడలేక, అందరూ దూరంగా నిలబడ్డారు.
తత్ర పూర్వకర్మబలాత్పిశాచః సహ వై ద్విజః । సమీక్ష్య లోమశం రాజన్సాష్టాంగం ప్రణిపత్య చ
అక్కడ, గత కర్మ ఫలితంగా, ఆ పిశాచుడు ద్విజునితో కలిసి లోమశుని దర్శించి, రాజా! అష్టాంగ ప్రణామం చేశాడు.
ఉవాచ సూనృతాం వాచం బద్ధ్వా శిరసి చాంజలిమ్ । మహాభాగ్యోదయే విప్ర సాధూనాం సంగతిర్భవేత్
తలపై చేతులు జోడించి, మృదువుగా ఇలా అన్నాడు — మహాభాగ్యుడు! మంచి వారి సాంగత్యం ఎంతో మేలు చేస్తుంది.
గంగాదిపుణ్యతీర్థేషు యో నరః స్నాతి సర్వథా । యః కరోతి సతాం సంగం తయోః సత్సంగమో వరః
గంగా వంటి పవిత్ర తీర్థాలలో స్నానం చేయడం, మంచి వారి సాంగత్యం చేయడం — వీటిలో మంచి వారి సాంగత్యమే ఉత్తమం.
గురూణాం సంగమో విప్ర దృష్టాదృష్టఫలో భువి । స్వర్గదో రోగహారీ చ కిం తమోపహరో మతః
గురువులతో సాంగత్యం చేస్తే, భూమిపై కనిపించే ఫలితాలు, కనబడని ఫలితాలు రెండూ లభిస్తాయి. అది స్వర్గాన్ని ఇస్తుంది, వ్యాధులను పోగొడుతుంది, చీకటిని తొలగిస్తుంది అని భావించబడుతుంది.
ఇత్యుక్త్వా కథయామాస పూర్వవృత్తాంతమద్భుతమ్ । ఇమా గంధర్వకన్యాస్తా మునే సోఽహం ద్విజాత్మజః
ఇలా చెప్పి, అతడు గతంలో జరిగిన అద్భుతమైన కథను చెప్పడం ప్రారంభించాడు — మునీంద్రా! వీరు గంధర్వకన్యలు, నేను ద్విజుని కుమారుడిని.
సర్వే పిశాచరూపేణ మిథః శాపవిమోహితాః । దీనాననాస్సుతిష్ఠామస్తవాగ్రే మునిసత్తమ
మేమంతా శాపం వల్ల మాయలో పడి పిశాచ రూపంలో ఉన్నాము. దుఃఖంతో ముఖాలు వాడిపోయి, మునీంద్రా! మీ ముందు నిలబడ్డాము.