కల్పద్రుమప్రసూనం యత్సర్వం తచ్చానలోపమమ్ । మందారకుసుమామోది న పపుర్మధురం మధు
కల్పవృక్షపు పువ్వులన్నీ అగ్నిలా అనిపించాయి. మందారపు పువ్వులు పరిమళించినా, తీపి తేనెను రుచించలేదు.
యోగిన్య ఇవ తాః కన్యా నాసాగ్రన్యస్తలోచనాః । అలక్ష్యధ్యానసంతానాః పురుషోత్తమమానసాః
ఆ యువతులు యోగినిలా, ముక్కు చివర చూపు నిలిపి, ఎవరికీ తెలియకుండా ధ్యానం చేస్తూ, మనసంతా పరమాత్ముడిపైనే పెట్టారు.
చంద్రకాంతమణిచ్ఛన్నే స్రవద్వారిణి కందరే । క్షణం వాతాయనే స్థిత్వా జలయంత్రగృహేక్షణమ్
చంద్రకాంతమణులతో కప్పబడిన, నీరు చుక్కలు చుక్కలుగా వర్షించే గుహలో, కిటికీ దగ్గర కొంతసేపు నిలబడి, నీటి ఆటలను చూశారు.
రచయంతి క్షణం శయ్యాం దీర్ఘికాం భోజినీదలైః । వీజ్యమానాః సఖీభిస్తాః శీతలైర్నలినీదలైః
కొంతసేపు భోజన సరస్సు నెత్తిన పత్రాలతో మంచం వేసుకుని, స్నేహితులు చల్లని కమలదళాలతో వీడుతూ ఉన్నారు.
ఇత్థం యుగసమాం రాత్రిమనయంస్తా వరస్త్రియః । కథంచిద్ధారణం కృత్వా విహ్వలాః సజ్వరా ఇవ
అలా ఆ మహిలలు యుగంలా నడిచిన ఆ రాత్రిని, ఏదో విధంగా సహనం చూపిస్తూ, జ్వరం వచ్చినవారిలా మనసు కలవరంతో గడిపారు.
ప్రాతర్వ్యోమమణిం దృష్ట్వా మన్యమానాః స్వజీవితమ్ । విజ్ఞాప్య మాతరం స్వాంస్వాం గౌరీం పూజయితుం గతాః
ఉదయం ఆకాశంలో మణిని చూసి, తమ జీవితాన్ని గుర్తు చేసుకుని, తల్లులకు చెప్పి, గౌరీదేవిని పూజించడానికి వెళ్లారు.
స్నాత్వా తేన విధానేన పుష్పైర్ధూపైస్తథా పునః । విధాయ పూజనం దేవ్యా గాయంత్యస్తత్ర తాః స్థితాః
ఆ విధానంలో స్నానం చేసి, పుష్పాలు, ధూపాలతో మునుపటిలాగే దేవిని పూజించి, అక్కడ నిలబడి పాటలు పాడారు.
ఏతస్మిన్నంతరే విప్రః స్నాతుం సోఽపి సమాగతః । పితురాశ్రమతస్తస్మాదచ్ఛోదేఽత్ర సరోవరే
అంతలో, బ్రాహ్మణుడు కూడా తన తండ్రి ఆశ్రమం నుంచి ఈ పవిత్ర సరస్సు వద్ద స్నానం చేయడానికి వచ్చాడు.
మిత్రం దృష్ట్వైవ రాత్ర్యంతే పద్మిన్య ఇవ కన్యకాః । తత్ఫుల్లనయనా జాతాస్తం దృష్ట్వా బ్రహ్మచారిణమ్
రాత్రి చివర స్నేహితుడిని చూసి, ఆ యువతులు పుష్కరిణిలో వికసించిన కమలాల్లా, బ్రహ్మచారిని చూసి కన్నులు వికసించాయి.
గత్వా తత్రైవ తాః కన్యా సమీపం బ్రహ్మచారిణః । సవ్యాపసవ్యబంధేన భుజపాశం చ చక్రిరే
ఆ యువతులు అక్కడికే వెళ్లి, బ్రహ్మచారి దగ్గరకు చేరి, రెండు వైపులా చేతులతో ఆయనను చుట్టుముట్టారు.
గతోఽసి ప్రియ పూర్వేద్యుర్గంతుమద్య న లభ్యతే । వృతస్త్వం నూనమస్మాభిర్నాత్ర తేఽస్తి విచారణా
'నిన్ను నిన్ను వెళ్లిపోయావు ప్రియమా, ఈ రోజు మాత్రం వెళ్లలేవు. మేము నిన్ను పట్టుకున్నాం, ఇక నీకు మార్గం లేదు.'
ఇత్యుక్తో బ్రాహ్మణః ప్రాహ ప్రహసన్బాహుపాశగః । యుష్మాభిరుచ్యతే భద్రమనుకూలం ప్రియం వచః
అలా చెప్పగా, బ్రాహ్మణుడు వారి ఆలింగనంలో నవ్వుతూ, 'మీ మాటలు మధురంగా, మనసుకు హాయిగా ఉన్నాయి,' అన్నాడు.
ప్రథమాశ్రమనిష్ఠస్య కింతు నశ్యేత మే వ్రతమ్ । విద్యాభ్యసనశీలస్య నాభూత్పారం గురోః కులే
'కానీ, మొదటి ఆశ్రమంలో స్థిరంగా ఉండేవాడికి ఇలా చేస్తే వ్రతం నశించిపోతుంది. విద్యాభ్యాసంలో నిమగ్నుడైనవాడికి గురువు ఇంట్లో ఇతర విషయాలు అనుచితమే.'
ఆశ్రమే యత్ర యో ధర్మో రక్షణీయః సుపండితైః । వివాహోఽయమతో మన్యే న ధర్మ ఇతి కన్యకాః
'ఈ ఆశ్రమంలో పండితులు కాపాడాల్సిన ధర్మం ఇదే. అందుకే వివాహం ఇక్కడ ధర్మం కాదని మేము భావిస్తున్నాం,' అని యువతులు అన్నారు.
ఆకర్ణ్య విప్రవాక్యాని విప్రమూచుర్వరస్త్రియః । సకలధ్వనిసోత్కంఠ్యో కోకిలాఇవ మాధవే
బ్రాహ్మణుని మాటలు విని, ఆ స్త్రీలు వసంతంలో కోయిలల్లా అన్ని ధ్వనులకూ ఆశతో సమాధానం చెప్పారు.
ధర్మాదర్థోఽర్థతః కామః కామాత్సుఖఫలోదయః । ఇత్యేవం నిశ్చయజ్ఞాస్తే వర్ణయంతి విపశ్చితః
'ధర్మం వల్ల ధనం, ధనం వల్ల కామం, కామం వల్ల సుఖఫలం కలుగుతాయని, ఈ క్రమాన్ని పండితులు నిర్ణయంగా వివరించారు.'
సకామో ధర్మబాహుల్యాత్పురతస్తే సముత్థితః । సేవ్యతాం వివిధైర్భోగైః స్వచ్ఛాభూమిరియం యతః
కోరికతో, నీలో ధర్మం ఎక్కువగా ఉండటం వల్ల నువ్వు ముందే జన్మించావు. అందుకే ఈ పవిత్రమైన భూమిని ఎన్నో రకాల ఆనందాలతో నీవు అనుభవించు, ఇది నీదే.
శ్రుత్వా తద్వచనం తాసాం ప్రాహ గంభీరయా గిరా । తథ్యం వో వచనం కింతు మమాప్యావశ్యకం వ్రతమ్
వారి మాటలు విని, అతడు లోతైన స్వరంతో ఇలా అన్నాడు: "మీ మాటలు నిజమే, కానీ నాకు కూడా తప్పనిసరిగా పాటించాల్సిన వ్రతం ఉంది."
ప్రాప్యానుజ్ఞాం గురోః కుర్వే వివాహకర్మ నాన్యథా । ఇత్యుక్తాః పునరూచుస్తాః స్ఫుటం మూఢోఽసి సుందర
గురువు అనుమతి ఇచ్చిన తర్వాతే నేను పెళ్లి కార్యాన్ని చేస్తాను, లేనిపక్షంలో కాదు." అని అతడు చెప్పగానే, వారు మళ్ళీ స్పష్టంగా ఇలా అన్నారు: "ఓ అందగాడా, నీవు మూర్ఖుడివి."
సిద్ధౌషధం బ్రహ్మధియా రసాయనం సిద్ధిర్నిధిః సాధుకులా వరాంగనాః । మంత్రస్తథా సిద్ధరసశ్చ ధర్మతో మునే నిషేవ్యాః సుధియా సమాగతాః
పూర్తిగా పనిచేసే ఔషధం, బ్రహ్మజ్ఞానం వంటి అమృతం, సంపూర్ణమైన ధనం, మంచి కుటుంబాలు, ఉత్తమ స్త్రీలు, మంత్రాలు, సిద్ధమైన రసాలు—ఇవి అన్నీ, ఓ మునివరా, జ్ఞానులు కలిసినప్పుడు ధర్మబద్ధంగా అనుభవించాలి.
కార్యం ను దైవాద్యది సిద్ధిమాగతం తస్మిన్నుపేక్షాం న చ యాంతి నీతిగాః । యస్మాదుపేక్షా న పునః ఫలప్రదా తస్మాన్న దీర్ఘీకరణం ప్రశస్యతే
దైవం వల్ల లేదా ఇతర కారణాల వల్ల విజయం వచ్చినప్పుడు, తెలివైనవారు దాన్ని నిర్లక్ష్యం చేయరు. ఎందుకంటే నిర్లక్ష్యం వల్ల మళ్ళీ ఫలితం రాదు. అందుకే ఆలస్యం చేయడం మంచిది కాదు.
విషాదప్యమృతం గ్రాహ్యమమేధ్యాదపి కాంచనమ్ । నీచాదప్యుత్తమాం విద్యాం స్త్రీరత్నం దుష్కులాదపి
విషంలోనుంచి అమృతాన్ని, మలంలోనుంచి బంగారాన్ని, నీచుని దగ్గర నుండి గొప్ప విద్యను, చెడు కుటుంబంలోనుంచి మంచి స్త్రీరత్నాన్ని కూడా తీసుకోవచ్చు.
సాంద్రానురాగాః కులజన్మనిర్మలాః స్నేహార్ద్రచిత్తా సుగిరః స్వయంవరాః । కన్యా సురూపాః ఖలు చారుయౌవనా ధన్యా లభంతేఽత్ర నరాస్తు నేతరే
పవిత్ర కుటుంబంలో పుట్టిన, గాఢమైన ప్రేమతో, మృదువైన హృదయంతో, మధురమైన స్వరంతో, స్వయంగా వరుణ్ణి ఎంచుకునే, అందమైన యవ్వనంతో ఉన్న కన్యలను నిజంగా అదృష్టవంతులైన పురుషులే పొందగలరు, ఇతరులు కాదు.
క్వ వయం సురసుందర్య్యః క్వ భవాంస్తాపసో బటుః । దుర్ఘటస్య విధానేన మన్యే ధాతైవ పండితః
మేము దేవతలంత అందమైనవాళ్లం, నువ్వు తపస్సు చేసే యువకుడివి. అసాధ్యమైన విషయాన్ని సృష్టించి, సృష్టికర్త నిజంగా తెలివైనవాడని అనిపిస్తోంది.
తస్మాదస్మానిదానీం తు స్వీకుర్య్యాత్మంగలం భవాన్ । గాంధర్వేణ వివాహేన అన్యథా నోపజీవనమ్
కాబట్టి, ఇప్పుడు నువ్వు గాంధర్వ వివాహంతో నీకు మంగళాన్ని స్వీకరించు. లేకపోతే జీవనం సాగించలేవు.
శ్రుత్వా వాక్యం తతః ప్రాహ బ్రాహ్మణో ధర్మవిత్తమః । భో మృగాక్ష్యః కథం త్యాజ్యో ధర్మో ధర్మధనైర్నరైః
ఆ మాటలు విని, ధర్మంలో నిపుణుడైన బ్రాహ్మణుడు ఇలా అన్నాడు: "ఓ మృగనయనులారా, ధర్మం, ధనం ఉన్నవారు ధర్మాన్ని ఎలా వదులుతారు?"
ధర్మశ్చార్థశ్చకామశ్చ మోక్షశ్చైతచ్చతుష్టయమ్ । యథోక్తం ఫలదం జ్ఞేయం విపరీతం తు నిష్ఫలమ్
ధర్మం, ఆర్థికం, కామం, మోక్షం—ఈ నాలుగు యథావిధిగా అనుసరించినప్పుడు ఫలితమిస్తాయి; వాటికి విరుద్ధంగా చేస్తే ఫలితం ఉండదు.
నాకాలేఽహం వ్రతీ కుర్యామతో దారపరిగ్రహమ్ । న క్రియా ఫలమాప్నోతి క్రియాకాలం న వేత్తి యః
వ్రతంలో ఉన్నప్పుడు, తప్పు సమయంలో భార్యను స్వీకరించను. యోగ్యమైన సమయంలో చేయని కార్యానికి ఫలం ఉండదు.
యతో ధర్మవిచారేఽస్మిన్ప్రసక్తం మమ మానసమ్ । తస్మాచ్ఛృణుత హే కన్యా న సమీహే స్వయంవరమ్
నా మనసు ఇప్పుడు ధర్మ విచారణలో నిమగ్నమై ఉంది. అందుకే, ఓ కన్యలారా, వినండి—నాకు స్వయంవరం కోరిక లేదు.
ఏవం జ్ఞాత్వాశయం తస్య సమీక్ష్యైవ పరస్పరమ్ । కరాత్కరం విముచ్యాథ జగ్రాహాంఘ్రిం ప్రమోహినీ
అతని మనసులోని భావాన్ని అర్థం చేసుకుని, పరస్పరం చూసుకుని, మాయగాళ్లు అతని చేయిని వదిలి, అతని పాదాలను పట్టుకున్నారు.