సర్వథా దర్శనం దేహి కారుణ్యం భజ సర్వథా । పర్య్యంతం న ప్రపశ్యంతి కస్య చిత్సుజనా జనాః
ఏ విధంగా అయినా మాకు నీ దర్శనం కలిగించు. అన్ని విధాలా దయ చూపించు. మంచి మనుషులు ఎవరిపట్ల అయినా ఆకాంక్షకు అంతం ఉండదని తెలుసు.
ఇత్థం విలప్యతాః కన్యాః ప్రతీక్ష్య చ బహుక్షణమ్ । పితుర్భయాద్గృహం గంతుం శీఘ్రమారేభిరే తతః
ఇలా విలపిస్తూ, ఆ యువతులు చాలా సేపు ఎదురు చూసి, తండ్రి భయంతో త్వరగా ఇళ్లకు వెళ్లడానికి సిద్ధమయ్యారు.
తత్ప్రేమనిగడైర్బద్ధా భృశం విరహవిక్లవాః । కథంచిద్ధైర్యమాలంబ్య తాః స్వంస్వం గృహమాగతాః
ప్రేమ బంధాలతో బలంగా కట్టుబడి, వियोग బాధతో తల్లడిల్లుతూ, ఏదో విధంగా ధైర్యం తెచ్చుకుని, వారు ఒక్కొక్కరు తమ ఇళ్లకు చేరుకున్నారు.
ఆగత్య పతితాః సర్వా మాతౄణాం తు సమీపతః । కిమేతన్మాతృభిః పృష్టాః కుతః కాలాత్యయోఽభవత్
ఇళ్లకు వచ్చి, అందరూ తల్లిదండ్రుల దగ్గర పడిపోయారు. "ఇది ఏమిటి? ఎందుకు ఇంత ఆలస్యంగా వచ్చారు?" అని తల్లులు అడిగారు.
క్రీడంత్యః కిన్నరీభిస్తు సార్ద్ధం సంగతకం యదా । సంస్థితాస్తేన న జ్ఞాతో దివసోఽచ్ఛోదసరోవరే
మేము కిన్నరి యువతులతో కలిసి ఆడుకుంటూ, ఆయనతో మమేకమై ఉన్నందున, అచ్చొద సరస్సు వద్ద రోజు ఎలా గడిచిపోయిందో గమనించలేదు.
పథి శ్రాంతా వయం మాతః సంతాపస్తేన నస్తనౌ । మోహేన మహతా వక్తుం న కేనాప్యుత్సహామహే
తల్లి, మేము ప్రయాణంలో అలసిపోయాం. ఆ కలయిక వల్ల మేము బలహీనమయ్యాం. పెద్ద మాయలో పడిపోవడంతో, మేమందరం మాట్లాడలేకపోతున్నాం.
ఇత్యుక్త్వా లుఠితాస్తత్ర మణిభూమౌ కుమారికాః । ఆకారం గోపయంత్యస్తా ముగ్ధా జల్పంతి మాతృభిః
అని చెప్పి, ఆ యువతులు మణిపీఠంపై పడిపోయారు. తమ భావాలను దాచుకుంటూ, అమాయకంగా తల్లులతో మాట్లాడారు.
కాచిన్నర్తయతి క్రీడామయూరం న ముదా తదా । న పాఠయతి తం కీరం పంజరేఽన్యా కుతూహలాత్
ఎవరూ ఆనందంగా ఆడుకునే నెమలి నాట్యం చేయించడంలేదు. ఇంకొకరు ఆసక్తిగా పంజరంలో ఉన్న కిలిని మాటలాడించడంలేదు.
లాలయేన్నకులం నాన్యా నోల్లాపయతి సారికామ్ । అపరాతీవ సంముగ్ధా నైవ ఖేలతి సారసైః
ఆమె ఇక నక్కను ముద్దాడడం లేదు, సారిక పక్షిని పలకరించడం లేదు. ఏదో తప్పు చేసినట్టు అయోమయంగా, సరస పక్షులతో కూడా ఆడుకోవడం లేదు.
భేజిరే న వినోదం తా రేమిరే నైవ మందిరే । ఊచిరే బాంధవైర్నాలం వీణావాద్యం న చక్రిరే
వాళ్లు ఏ ఆనందాన్ని పొందలేదు, మందిరంలో కూడా సంతోషించలేదు. స్నేహితులకు 'చాలు' అని చెప్పి, వీణ వాయించలేదు.
కల్పద్రుమప్రసూనం యత్సర్వం తచ్చానలోపమమ్ । మందారకుసుమామోది న పపుర్మధురం మధు
కల్పవృక్షపు పువ్వులన్నీ అగ్నిలా అనిపించాయి. మందారపు పువ్వులు పరిమళించినా, తీపి తేనెను రుచించలేదు.
యోగిన్య ఇవ తాః కన్యా నాసాగ్రన్యస్తలోచనాః । అలక్ష్యధ్యానసంతానాః పురుషోత్తమమానసాః
ఆ యువతులు యోగినిలా, ముక్కు చివర చూపు నిలిపి, ఎవరికీ తెలియకుండా ధ్యానం చేస్తూ, మనసంతా పరమాత్ముడిపైనే పెట్టారు.
చంద్రకాంతమణిచ్ఛన్నే స్రవద్వారిణి కందరే । క్షణం వాతాయనే స్థిత్వా జలయంత్రగృహేక్షణమ్
చంద్రకాంతమణులతో కప్పబడిన, నీరు చుక్కలు చుక్కలుగా వర్షించే గుహలో, కిటికీ దగ్గర కొంతసేపు నిలబడి, నీటి ఆటలను చూశారు.
రచయంతి క్షణం శయ్యాం దీర్ఘికాం భోజినీదలైః । వీజ్యమానాః సఖీభిస్తాః శీతలైర్నలినీదలైః
కొంతసేపు భోజన సరస్సు నెత్తిన పత్రాలతో మంచం వేసుకుని, స్నేహితులు చల్లని కమలదళాలతో వీడుతూ ఉన్నారు.
ఇత్థం యుగసమాం రాత్రిమనయంస్తా వరస్త్రియః । కథంచిద్ధారణం కృత్వా విహ్వలాః సజ్వరా ఇవ
అలా ఆ మహిలలు యుగంలా నడిచిన ఆ రాత్రిని, ఏదో విధంగా సహనం చూపిస్తూ, జ్వరం వచ్చినవారిలా మనసు కలవరంతో గడిపారు.
ప్రాతర్వ్యోమమణిం దృష్ట్వా మన్యమానాః స్వజీవితమ్ । విజ్ఞాప్య మాతరం స్వాంస్వాం గౌరీం పూజయితుం గతాః
ఉదయం ఆకాశంలో మణిని చూసి, తమ జీవితాన్ని గుర్తు చేసుకుని, తల్లులకు చెప్పి, గౌరీదేవిని పూజించడానికి వెళ్లారు.
స్నాత్వా తేన విధానేన పుష్పైర్ధూపైస్తథా పునః । విధాయ పూజనం దేవ్యా గాయంత్యస్తత్ర తాః స్థితాః
ఆ విధానంలో స్నానం చేసి, పుష్పాలు, ధూపాలతో మునుపటిలాగే దేవిని పూజించి, అక్కడ నిలబడి పాటలు పాడారు.
ఏతస్మిన్నంతరే విప్రః స్నాతుం సోఽపి సమాగతః । పితురాశ్రమతస్తస్మాదచ్ఛోదేఽత్ర సరోవరే
అంతలో, బ్రాహ్మణుడు కూడా తన తండ్రి ఆశ్రమం నుంచి ఈ పవిత్ర సరస్సు వద్ద స్నానం చేయడానికి వచ్చాడు.
మిత్రం దృష్ట్వైవ రాత్ర్యంతే పద్మిన్య ఇవ కన్యకాః । తత్ఫుల్లనయనా జాతాస్తం దృష్ట్వా బ్రహ్మచారిణమ్
రాత్రి చివర స్నేహితుడిని చూసి, ఆ యువతులు పుష్కరిణిలో వికసించిన కమలాల్లా, బ్రహ్మచారిని చూసి కన్నులు వికసించాయి.
గత్వా తత్రైవ తాః కన్యా సమీపం బ్రహ్మచారిణః । సవ్యాపసవ్యబంధేన భుజపాశం చ చక్రిరే
ఆ యువతులు అక్కడికే వెళ్లి, బ్రహ్మచారి దగ్గరకు చేరి, రెండు వైపులా చేతులతో ఆయనను చుట్టుముట్టారు.
గతోఽసి ప్రియ పూర్వేద్యుర్గంతుమద్య న లభ్యతే । వృతస్త్వం నూనమస్మాభిర్నాత్ర తేఽస్తి విచారణా
'నిన్ను నిన్ను వెళ్లిపోయావు ప్రియమా, ఈ రోజు మాత్రం వెళ్లలేవు. మేము నిన్ను పట్టుకున్నాం, ఇక నీకు మార్గం లేదు.'
ఇత్యుక్తో బ్రాహ్మణః ప్రాహ ప్రహసన్బాహుపాశగః । యుష్మాభిరుచ్యతే భద్రమనుకూలం ప్రియం వచః
అలా చెప్పగా, బ్రాహ్మణుడు వారి ఆలింగనంలో నవ్వుతూ, 'మీ మాటలు మధురంగా, మనసుకు హాయిగా ఉన్నాయి,' అన్నాడు.
ప్రథమాశ్రమనిష్ఠస్య కింతు నశ్యేత మే వ్రతమ్ । విద్యాభ్యసనశీలస్య నాభూత్పారం గురోః కులే
'కానీ, మొదటి ఆశ్రమంలో స్థిరంగా ఉండేవాడికి ఇలా చేస్తే వ్రతం నశించిపోతుంది. విద్యాభ్యాసంలో నిమగ్నుడైనవాడికి గురువు ఇంట్లో ఇతర విషయాలు అనుచితమే.'
ఆశ్రమే యత్ర యో ధర్మో రక్షణీయః సుపండితైః । వివాహోఽయమతో మన్యే న ధర్మ ఇతి కన్యకాః
'ఈ ఆశ్రమంలో పండితులు కాపాడాల్సిన ధర్మం ఇదే. అందుకే వివాహం ఇక్కడ ధర్మం కాదని మేము భావిస్తున్నాం,' అని యువతులు అన్నారు.
ఆకర్ణ్య విప్రవాక్యాని విప్రమూచుర్వరస్త్రియః । సకలధ్వనిసోత్కంఠ్యో కోకిలాఇవ మాధవే
బ్రాహ్మణుని మాటలు విని, ఆ స్త్రీలు వసంతంలో కోయిలల్లా అన్ని ధ్వనులకూ ఆశతో సమాధానం చెప్పారు.
ధర్మాదర్థోఽర్థతః కామః కామాత్సుఖఫలోదయః । ఇత్యేవం నిశ్చయజ్ఞాస్తే వర్ణయంతి విపశ్చితః
'ధర్మం వల్ల ధనం, ధనం వల్ల కామం, కామం వల్ల సుఖఫలం కలుగుతాయని, ఈ క్రమాన్ని పండితులు నిర్ణయంగా వివరించారు.'
సకామో ధర్మబాహుల్యాత్పురతస్తే సముత్థితః । సేవ్యతాం వివిధైర్భోగైః స్వచ్ఛాభూమిరియం యతః
కోరికతో, నీలో ధర్మం ఎక్కువగా ఉండటం వల్ల నువ్వు ముందే జన్మించావు. అందుకే ఈ పవిత్రమైన భూమిని ఎన్నో రకాల ఆనందాలతో నీవు అనుభవించు, ఇది నీదే.
శ్రుత్వా తద్వచనం తాసాం ప్రాహ గంభీరయా గిరా । తథ్యం వో వచనం కింతు మమాప్యావశ్యకం వ్రతమ్
వారి మాటలు విని, అతడు లోతైన స్వరంతో ఇలా అన్నాడు: "మీ మాటలు నిజమే, కానీ నాకు కూడా తప్పనిసరిగా పాటించాల్సిన వ్రతం ఉంది."
ప్రాప్యానుజ్ఞాం గురోః కుర్వే వివాహకర్మ నాన్యథా । ఇత్యుక్తాః పునరూచుస్తాః స్ఫుటం మూఢోఽసి సుందర
గురువు అనుమతి ఇచ్చిన తర్వాతే నేను పెళ్లి కార్యాన్ని చేస్తాను, లేనిపక్షంలో కాదు." అని అతడు చెప్పగానే, వారు మళ్ళీ స్పష్టంగా ఇలా అన్నారు: "ఓ అందగాడా, నీవు మూర్ఖుడివి."
సిద్ధౌషధం బ్రహ్మధియా రసాయనం సిద్ధిర్నిధిః సాధుకులా వరాంగనాః । మంత్రస్తథా సిద్ధరసశ్చ ధర్మతో మునే నిషేవ్యాః సుధియా సమాగతాః
పూర్తిగా పనిచేసే ఔషధం, బ్రహ్మజ్ఞానం వంటి అమృతం, సంపూర్ణమైన ధనం, మంచి కుటుంబాలు, ఉత్తమ స్త్రీలు, మంత్రాలు, సిద్ధమైన రసాలు—ఇవి అన్నీ, ఓ మునివరా, జ్ఞానులు కలిసినప్పుడు ధర్మబద్ధంగా అనుభవించాలి.