మృదంగనాదసంభిన్నలాస్యమధ్యలయేషు చ । చిత్రాదిషు వినోదేషు కలాసు చ విశారదాః
మృదంగధ్వని మధ్య నృత్యశాలలో, చిత్రకళా వినోదాల్లో, ఇతర కళల్లో కూడా వారు నిపుణులుగా ఉండేవారు.
ఏవంభూతాశ్చ తాః కన్యా ముముహుః క్రీడనైర్వరైః । పితృభిర్లాలితాః సర్వాశ్చేరుశ్చ ధనదాలయే
అలాంటి ఆ యువతులు ఆటపాటల్లో ఆనందిస్తూ, తండ్రుల ప్రేమతో పెరిగి, ధనదుని ఇంటిలో నివసించేవారు.
కౌతుకాదేకదా పంచ మిలిత్వా మాసి మాధవే । కన్యా మందారపుష్పాణి విచిన్వంత్యో వనాద్వనమ్
ఒకసారి, ఆసక్తితో ఆ ఐదు యువతులు మాధవ మాసంలో కలిసి, అడవి నుంచి అడవికి తిరుగుతూ మందారపువ్వులు వెతికారు.
గౌరీం సమారాధయితుం స్వరాంగనాః కదాచిదచ్ఛోదసరోవరం యయుః । హేమాంబుజాని ప్రవరాణి తాః పునస్తస్మాదుపాదాయ వరోత్పలైః సహ
గౌరీదేవిని పూజించాలనే కోరికతో, ఆ సంగీత నిపుణ యువతులు ఎప్పుడో అచ్చోద సరస్సు వద్దకు వెళ్లారు. అక్కడ ఉత్తమమైన బంగారు కమలాలు, శ్రేష్ఠమైన ఉత్పలాలు తీసుకుని తిరిగి వచ్చారు.
వైడూర్యశుద్ధస్ఫటికప్రకుట్టిమే స్నాత్వా తు ఘట్టే పరిధాయ చాంబరమ్ । మౌనేన చ స్థండిలపిండికామయీం సువర్ణముక్తాభరణాం వినిర్మముః
వైడూర్యము, స్ఫటికంతో చేసిన మంటపంలో స్నానం చేసి, వస్త్రాలు ధరించి, మౌనంగా బంగారు, ముత్యాల అలంకారాలతో కూడిన మట్టిపెదవిని నిర్మించారు.
సమర్చితాం చందనగంధకుంకుమైరభ్యర్చ్య గౌరీం వరపంకజాదిభిః । నానోపహారైః శుభభక్తిభావితా లాస్యప్రయోగైర్ననృతుః కుమారికాః
చందనం, పరిమళపదార్థాలు, కుంకుమతో గౌరీదేవిని పూజించి, ఉత్తమ పద్మాలు, ఇతర కానుకలు సమర్పించి, శుభమైన భక్తితో, లాస్య నాట్యచలనాలతో ఆ యువతులు నాట్యం చేశారు.
గాంధర్వమాశ్రిత్య పరం స్వరం తతో గేయం స్వభావధ్వనిభిః సమూర్ఛనమ్ । ఏణీదృశస్తాః ప్రజగుః కలాక్షరం తారప్రవృద్ధం గతిభిశ్చ సుస్వరమ్
గాంధర్వ సంగీతాన్ని ఆశ్రయించి, పరమమైన స్వరాన్ని ఆలాపిస్తూ, సహజమైన ధ్వనులతో రాగాన్ని మేళవించి, ఆ చక్కని కన్నుల యువతులు కళాత్మక పదాలతో, తీయని స్వరంతో, సులభమైన గమనంతో పాడారు.
తస్మిన్సుభావే రసవర్షహర్షం కన్యాస్వలం నిర్భరచిత్తవృత్తిషు । అచ్ఛోదతీర్థే ప్రవరే తదాగతః స్నాతుం మునేర్వేదనిధేః సుతోగ్రజః
ఆ అందమైన సమయంలో, ఆనందం, ఉల్లాసం వెల్లివిరిగి, ఆ యువతుల మనస్సు పూర్తిగా లీనమై ఉండగా, అచ్చోద తీర్థానికి వేదజ్ఞుడైన ముని పెద్ద కుమారుడు స్నానానికి వచ్చాడు.
రూపేణ నిఃసీమతరో వరాననః ప్రఫుల్లపద్మాయతలోచనో యువా । విస్తీర్ణవక్షాః సుభుజోఽతిసుందరః శ్యామచ్ఛవిః కామఇవాపరో హి సః
అతని అందం అపారంగా, ముఖం అద్భుతంగా, కన్నులు వికసించిన పద్మదళాల్లా, యవ్వనంతో, విస్తృతమైన ఛాతితో, బలమైన భుజాలతో, అత్యంత సుందరంగా, నలుపు వర్ణంతో, మరొక మన్మథుడిలా కనిపించాడు.
స బ్రహ్మచారీ సుశిఖో హి శోభతే దండేన యుక్తో ధనుషేవ మన్మథః । ఏణాజినప్రావరణః సముద్రధృగ్హేమాభమౌంజీకటిమేఖలః పరః
ఆ బ్రహ్మచారి, అందమైన జుట్టుతో, దండం చేతబట్టి, మన్మథుడు విల్లు పట్టినట్టు మెరిసిపోతూ, ఎణాజినపు వస్త్రం ధరించి, సముద్రవర్ణంతో, మౌంజీ కట్టుతో, మెఖలతో ప్రత్యేకంగా కనిపించాడు.
తం దృష్ట్వా బ్రాహ్మణం బాలాస్తాస్తత్ర సరసస్తటే । జహృషుః కౌతుకావిష్టా అయం నో భవితాతిథిః
ఆ బ్రాహ్మణ యువకుడిని సరస్సు ఒడ్డున చూసిన ఆ బాలికలు, ఆశ్చర్యంతో ఆనందించి, 'ఇవాళ్టి మన అతిథి ఇతడే' అని అనుకున్నారు.
సంత్యక్తగీతనృత్యాస్తాస్తస్యాలోకనలాలసాః । హరిణ్యో లుబ్ధకేనేవ విద్ధాః కామేన సాయకైః
పాట, నాట్యాన్ని వదిలేసి, అతనిని చూడాలని తహతహలాడుతూ, వేటగాడు బాణంతో గాయపరిచిన జింకల్లా, కామంతో తాకబడినవారు అయ్యారు.
పశ్యపశ్యేతి జల్పంత్యో ముగ్ధాః పంచ ససంభ్రమమ్ । తస్మిన్విప్రవరే యూని కామదేవభ్రమం యయుః
అయోధ్యంగా ఉన్న ఐదు యువతులు 'చూడండి, చూడండి' అని ఉత్సాహంగా పరస్పరం మాట్లాడుకుంటూ, ఆ బ్రాహ్మణ యువకుని చూసి ప్రేమ మోహంలో పడిపోయారు.
పునఃపునస్తమభ్యర్చ్య నయనైః పంకజైరివ । పశ్చాద్విచారమారబ్ధమప్సరోభిః పరస్పరమ్
తరచూ తమ కళ్లతో, కమలాలా, అతనిని పూజిస్తూ, ఆ తర్వాత ఆ అప్సరసలు పరస్పరం మాట్లాడుకోవడం మొదలుపెట్టారు.
యద్యయం కామదేవో హి రతిహీనః కథం భవేత్ । అథవాహ్యశ్వినౌ దేవౌ తావుభౌ యుగచారిణౌ
ఇతడు నిజంగా మన్మథుడైతే, ఎలా కామరహితుడిగా ఉంటాడు? లేదా ఇతడు ఇద్దరు అశ్వినీదేవతల్లో ఒకరేమో, ఎప్పుడూ కలిసే తిరిగే వారు.
గంధర్వః కిన్నరో వాథ సిద్ధో వా కామరూపధృక్ । ఋషిపుత్రోఽథవా కశ్చిత్కశ్చిద్వా మనుజోత్తమః
లేదా ఇతడు గంధర్వుడా, కిన్నరుడా, లేక కావలసిన రూపం ధరించగల సిద్ధుడా? లేదా ఏదైనా ఋషిపుత్రుడా, లేక ఉత్తమ మానవుడా?
అస్తి వా కశ్చిదేవాయం ధాత్రా సృష్టో హి నః కృతే । యథాభాగ్యవతామర్థే నిధానం పూర్వకర్మభిః
లేదా ఇతడు దేవుడా? మన కోసం సృష్టికర్త సృష్టించినవాడా? అదృష్టవంతులైన వారికి గత జన్మల పుణ్యఫలంగా దక్కిన ధనంలా ఉన్నాడేమో.
తథాస్మాకం కుమారీణాం గౌర్యానీతో వరోత్తమః । కరుణాజలకల్లోల లబ్ధాద్రీ ర్కృ!తచిత్తయా
ఇలా మన యువతుల కోసం గౌరీ దేవి దయతో, మంచి మనసుతో, ఉత్తమ వరుడిని తీసుకొచ్చిందేమో.
మయా వృతస్త్వయా చాయం త్వయా వృతస్తథానయా । ఏవం పంచసుకన్యాసు వదంతీషు నృపోత్తమ
ఈయనను నేను ఎన్నుకున్నాను, నువ్వు కూడా, ఇంకో యువతి కూడా. ఇలా ఐదుగురు యువతులు పరస్పరం మాట్లాడుకుంటూ— ఓ రాజా—
శ్రుత్వా తద్వచనం తత్ర కృతమాధ్యాహ్నికక్రియః । చింతయామాస మేధావీ కిం కృత్వా సుకృతం భవేత్
ఆ మాటలు విని, మధ్యాహ్నిక కర్మలు ముగించాక, ఆ మేధావి 'ఏం చేస్తే పుణ్యం కలుగుతుందో?' అని ఆలోచించసాగాడు.
గాధిసంభవపరాశరాదయః కండుదేవలముఖాశ్చ యే ద్విజాః । తేఽపి యోగి బలినో విమోహితాః లీలయా తదబలాభిరద్భుతమ్
గాధి వంశీయుడు పరాశరుడు, కండు, దేవలుడు వంటి యోగబలంతో ఉన్న బ్రాహ్మణులకూ, ఆ స్త్రీలు ఆటగా మోహం కలిగించగలిగారు.
యోషితాం నయనతీక్ష్ణసాయకైర్భ్రూలతాసుదృఢచాపనిర్గతైః । ధన్వినా మకరకేతునా హతః కస్య నో పతతి వామనో మృగః
స్త్రీల కన్నుల పదునైన బాణాలతో, వంపు భ్రూవుల బలమైన విల్లుల నుంచి విడిచిన మన్మథుడు ఎవరి మీద పడడు? చిన్న జింక కూడా పడిపోతుంది.
తావదేవ నయధీర్విరాజతే తావదేవ జనతాభయం భవేత్ । తావదేవ ధృతచిత్తతా భృశం తావదేవ గణనా కులస్య చ
జ్ఞానం ఎంతకాలం మెరిసిపోతుందంటే, అంతకాలం మనిషి పేరు పరిరక్షించబడుతుంది; అంతవరకు మనస్సు స్థిరంగా ఉంటుంది, కుటుంబ గౌరవం కూడా నిలుస్తుంది.
తావదేవ తపసః ప్రగల్భతా తావదేవ శమసేవనం నృణామ్ । యావదేవ లలనేక్షణా స వైర్మాద్యతే ద్రుతమదైర్న పూరుషః
తపస్సు ఎంతకాలం బలంగా ఉంటుంది, మనుషులు ఎంతకాలం నియమంగా ఉంటారు అంటే, స్త్రీల చూపులు మనసును మత్తులో ముంచేంతవరకు మాత్రమే.
మోహయంతి మదయంతి రాగిణం యోషితః స్వలలితైర్మనోహరైః । మోదయంతి మదయంతి మామిమా ధర్మరక్షణపరం హి స్వైర్గుణైః
స్త్రీలు తమ ఆకర్షణీయమైన ప్రవర్తనతో కాముల మనసును మోహింపజేస్తారు, మత్తులో ముంచుతారు. కానీ ఈ యువతులు మాత్రం తమ సద్గుణాలతో నన్ను ఆనందింపజేస్తున్నారు, ఎందుకంటే నేను ధర్మాన్ని కాపాడడంలో నిమగ్నుడిని.
మాంసరక్తమలమూత్రనిర్మితే యోషితాం వపుషి నిర్గుణేఽశుచౌ । కామినస్తు పరికల్ప్య చారుతామావిశంతి సువిమూఢచేతసః
మాంసం, రక్తం, మలమూత్రంతో కూడిన, గుణరహితమైన, అపవిత్రమైన స్త్రీల శరీరంలో అందాన్ని ఊహించేవారు నిజంగా మూర్ఖులు.
దారుణా హి పరికీర్తితాంగనా సాధుభిర్విమలబుద్ధిభిర్బుధైః । యావదేవ న సమీపగా ఇమాస్తావదేవ హి గృహం వ్రజామ్యహమ్
స్త్రీలను మేధావులు, నిర్మలమైన మనస్సు కలిగిన వారు కఠినంగా వర్ణించారు. వీరు దగ్గరకి రాకపోతే, నేను ఇంటికి వెళ్ళిపోతాను.
సమీపం తస్య యావన్న ఆగచ్ఛంతి వరస్త్రియః । వైష్ణవేన ప్రభావేణ తావదంతర్దధే ద్విజః
ఆ సతీస్త్రీలు దగ్గరకు రాకముందే, విష్ణువు ప్రభావంతో ఆ బ్రాహ్మణుడు కనబడకుండా పోయాడు.
తస్య యోగబలాద్భూప గతస్యాదర్శనం తదా । దృష్ట్వా తదద్భుతం కర్మ వైష్ణవబ్రహ్మచారిణః
తన యోగబలంతో, ఓ రాజా, అతడు కనబడకుండా పోయాడు. ఆ విష్ణుభక్త బ్రహ్మచారి చేసిన ఆ అద్భుత కార్యాన్ని చూసి—
విత్రస్తనయనా బాలా కురంగ్య ఇవ కాతరాః । సంక్రాంతనయనాః శూన్యా దదృశుస్తా దిశోదశ
ఆ యువతులు భయంతో కన్నులు నిండిపోయి, జింకల్లా బెదిరిపోయి, చుట్టూ అన్ని దిశల్లో ఆందోళనగా చూస్తూ నిలిచిపోయారు.