అస్తి మే భగవన్కశ్చిత్తీర్థే యో ధర్మసంశయః । తదహం శ్రోతుమిచ్ఛామి పృథక్సంకీర్తనం త్వయా
భగవంతుడా, నాకు ఒక తీర్థంలో ధర్మానికి సంబంధించిన సందేహం ఉంది. దయచేసి దానిని స్పష్టంగా వివరించి వినిపించాలి.
ప్రదక్షిణాం యః పృథివీం కరోతి ద్విజసత్తమ । కిం ఫలం తస్య విప్రర్షే తన్మే బ్రూహి తపోధన
ద్విజులలో శ్రేష్ఠుడవా, భూమిని ప్రదక్షిణగా చేసే వాడికి ఎలాంటి ఫలం లభిస్తుంది? తపస్సుతో నిండిన మునివరా, దయచేసి దానిని నాకు చెప్పు.
వసిష్ఠ ఉవాచ-। కథయిష్యామి తదహమృషీణాం మత్పరాయణమ్ । తదేకాగ్రమనాస్తాత శృణు తీర్థేషు యత్ఫలమ్
వసిష్ఠుడు ఇలా అన్నాడు — మునులు చెప్పిన మతాన్ని నేను వివరించబోతున్నాను. మనసు ఏకాగ్రతతో విను, తీర్థాలలో కలిగే ఫలితాన్ని నేను చెబుతాను.
యస్య హస్తౌ చ పాదౌ చ మనశ్చైవ సుసంయతమ్ । విద్యా తపశ్చ కీర్తిశ్చ స తీర్థఫలమశ్నుతే
ఎవరి చేతులు, కాళ్లు, మనస్సు బాగా నియంత్రణలో ఉంటాయో, ఎవరి జ్ఞానం, తపస్సు, కీర్తి నిలకడగా ఉంటాయో, వారు తీర్థయాత్ర ఫలితాన్ని పొందుతారు.
ప్రతిగ్రహాదుపావృత్తః సంతుష్టో నియతః శుచిః । అహంకారనివృత్తశ్చ స తీర్థఫలమశ్నుతే
ఎవడు దానం తీసుకోకుండా, తక్కువలో తృప్తిగా ఉండి, నియమంగా, పవిత్రంగా, అహంకారం లేకుండా ఉంటాడో, వాడే తీర్థయాత్ర ఫలితాన్ని పొందుతాడు.
అకల్కికో నిరాహారోఽలబ్ధాహారో జితేంద్రియః । విముక్తః సర్వదోషైర్యః స తీర్థఫలమశ్నుతే
ఎవడు మాయ లేకుండా, ఉపవాసంగా, భోజనం దొరకకపోయినా, ఇంద్రియాలను జయించి, అన్ని దోషాలనుండి విముక్తుడై ఉంటాడో, వాడే తీర్థయాత్ర ఫలితాన్ని పొందుతాడు.
అక్రోధనశ్చ రాజేంద్ర సత్యశీలో దృఢవ్రతః । ఆత్మోపమశ్చ భూతేషు స తీర్థఫలమశ్నుతే
రాజేంద్రా, ఎవడు కోపం లేకుండా, నిజాయితీగా, దృఢవ్రతంతో, అన్ని జీవులను తనలాగే భావించేవాడో, వాడే తీర్థయాత్ర ఫలితాన్ని పొందుతాడు.
ఋషిభిః క్రతవః ప్రోక్తా దేవేష్వపి యథాక్రమమ్ । ఫలం చైవ యథాతత్త్వం ప్రేత్య చేహ చ సర్వశః
మునులు యజ్ఞాలను వివిధ దేవతలకు క్రమంగా నిర్దేశించారు. వాటి ఫలితాలు కూడా ఇక్కడా, మరణానంతరమూ, అన్ని విధాలూ వివరించారు.
న తే శక్యా దరిద్రేణ యజ్ఞాః ప్రాప్తుం మహీపతే । బహూపకరణా యజ్ఞా నానాసంభారవిస్తరాః
రాజా, యజ్ఞాలు దరిద్రులకు సాధ్యపడవు. ఎందుకంటే యజ్ఞాలకు ఎన్నో పరికరాలు, అనేక రకాల సామగ్రి అవసరం.
ప్రాప్యంతే పార్థివైరేతే సమృద్ధైర్వా నరైః క్వచిత్ । న నిర్ధనైర్నరగణైరేకాత్మభిరసాధనైః
ఈ యజ్ఞాలు రాజులు లేదా ధనికులు మాత్రమే చేయగలరు. దరిద్రులు, లేదా ఏకత్వం లేని సామాన్యులు వాటిని చేయలేరు.
యో దరిద్రైరపి విధిః శక్యః ప్రాప్తుం జనేశ్వర । తుల్యో యజ్ఞఫలైః పుణ్యైస్తం నిబోధ మహీపతే
ఓ రాజా, దరిద్రులు కూడా పొందగలిగేది, యజ్ఞఫలితాలకు సమానమైన పుణ్యాన్ని కలిగించేది ఏదో తెలుసుకో.
ఋషీణాం పరమం గుహ్యమిదం ధర్మ్మభృతాం వర । తీర్థాభిగమనం పుణ్యం యజ్ఞైరపి విశిష్యతే
ధర్మాన్ని పాటించే వారికి శ్రేష్ఠుడవు, ఋషులు రహస్యంగా చెప్పినది ఇదే — పవిత్రతీర్థయాత్ర యజ్ఞాలకన్నా గొప్పదని.
అనుపోష్య త్రిరాత్రాణి తీర్థాభిగమనేన చ । అదత్వా కాంచనం గాశ్చ దరిద్రో నామ జాయతే
మూడు రాత్రులు ఉపవాసం చేయని వారు, పవిత్రతీర్థాలకు వెళ్లని వారు, బంగారం లేదా ఆవులు దానం చేయని వారు దరిద్రుడని పిలవబడతారు.
అగ్నిష్టోమాదిభిర్యజ్ఞైరిష్ట్వా విపులదక్షిణైః । న తత్ఫలమవాప్నోతి తీర్థాభిగమనేన యత్
అగ్నిష్టోమాది యజ్ఞాలు చేసి, విరివిగా దక్షిణలు ఇచ్చినా, పవిత్రతీర్థయాత్ర వల్ల కలిగే ఫలితం అందుకోలేరు.
నృలోకే దేవలోకస్య తీర్థం త్రైలోక్యవిశ్రుతమ్ । పుష్కరం తీర్థమాసాద్య దేవదేవసమో భవేత్
మనుష్య లోకంలో, మూడు లోకాలలో ప్రసిద్ధమైన పుష్కర తీర్థాన్ని చేరినవాడు దేవతల అధిపతితో సమానుడవుతాడు.
దశకోటిసహస్రాణి తీర్థానాం వై మహీపతే । సాన్నిధ్యం పుష్కరే యేషాం త్రిసంధ్యం సూర్యవంశజ
ఓ సూర్యవంశజా, పుష్కరంలో ప్రతి రోజు మూడు సంధ్యా సమయాల్లో పదికోట్లయే లక్షల పవిత్రతీర్థాల సాన్నిధ్యం ఉంటుంది.
ఆదిత్యా వసవో రుద్రా సాధ్యాశ్చ సమరుద్గణాః । గంధర్వాప్సరసశ్చైవ తత్ర సన్నిహితాః ప్రభో
ప్రభూ, అక్కడ ఆదిత్యులు, వసువులు, రుద్రులు, సాధ్యులు, గంధర్వులు, అప్సరసలు అందరూ సమక్షంగా ఉంటారు.
యత్ర దేవాస్తపస్తప్త్వా దైత్యా బ్రహ్మర్షయస్తథా । దివ్యయోగా మహారాజ పుణ్యేన మహతా ద్విజాః
మహారాజా, అక్కడ దేవతలు, దానవులు, బ్రహ్మర్షులు తపస్సు చేసి, ద్విజులు గొప్ప పుణ్యంతో దివ్యయోగాన్ని పొందారు.
మనసాప్యభికామస్య పుష్కరాణి మనీషిణః । పూయంతే సర్వపాపాని నాకపృష్ఠే చ పూజ్యతే
పుష్కరాన్ని మనసులో కూడా కోరుకునే జ్ఞానులకు అన్ని పాపాలు నశించిపోతాయి, వారు పరమలోకంలో పూజింపబడతారు.
అస్మింస్తీర్థే మహాభాగ నిత్యమేవ పితామహః । ఉవాస పరమప్రీతో దేవదానవసంమతః
మహాభాగుడా, ఈ పవిత్రతీర్థంలో బ్రహ్మదేవుడు ఎప్పుడూ ఆనందంగా, దేవతలు మరియు దానవులచే గౌరవింపబడుతూ నివసించేవాడు.
పుష్కరేషు మహాభాగ దేవాః సర్షిపురోగమాః । సిద్ధిం పరమికాం ప్రాప్తాః పుణ్యేన మహతాన్వితాః
మహాభాగుడా, పుష్కరంలో ఋషుల నేతృత్వంలో దేవతలు గొప్ప పుణ్యంతో పరమ సిద్ధిని సాధించారు.
తత్రాభిషేకం యః కుర్యాత్పితృదేవార్చనే రతః । అశ్వమేధాద్దశగుణం ప్రవదంతి మనీషిణః
అక్కడ పితృదేవతలను భక్తితో ఆరాధిస్తూ అభిషేకం చేసే వారికి అశ్వమేధయాగానికి పది రెట్లు ఎక్కువ ఫలితం లభిస్తుందని జ్ఞానులు చెబుతారు.
అప్యేకం భోజయేద్విప్రం పుష్కరారణ్యమాశ్రితః । తేనైతి పూజితాఁల్లోకాన్బ్రహ్మణః సదనే స్థితాన్
పుష్కర అరణ్యంలో నివసిస్తూ ఒక్క బ్రాహ్మణుడికి అన్నదానం చేసినవాడు బ్రహ్మలోకంలో ఉన్న పూజితమైన లోకాలను పొందుతాడు.
సాయంప్రాతః స్మరేద్యస్తు పుష్కరాణి కృతాంజలి । ఉపస్పృష్టం భవేత్తేన సర్వతీర్థేషు పార్థివ
ఓ రాజా, ఉదయం, సాయంత్రం సంధ్యా సమయంలో కరచాలనంతో పుష్కరాన్ని స్మరించే వాడు అన్ని పవిత్రతీర్థాల్లో స్నానం చేసినవాడిగా పరిగణించబడతాడు.
జన్మప్రభృతి యత్పాపం స్త్రియో వా పురుషస్య వా । పుష్కరే గతమాత్రస్య సర్వమేవ ప్రణశ్యతి
పుట్టినప్పటి నుండి స్త్రీ అయినా, పురుషుడైనా చేసిన పాపాలు, పుష్కరానికి వెళ్లిన వెంటనే అన్నీ నశించిపోతాయి.
యథా సురాణాం సర్వేషామాదిస్తు మధుసూదనః । తథైవ పుష్కరో రాజన్తీర్థానామాదిరుచ్యతే
ఎలా దేవతలందరిలో మధుసూదనుడు ప్రథముడో, అలాగే పవిత్రతీర్థాలలో పుష్కరం ప్రధానమైనదిగా రాజా, భావించబడుతుంది.
ఉష్ట్వా ద్వాదశవర్షాణి పుష్కరే నియతః శుచిః । క్రతూన్సర్వానవాప్నోతి బ్రహ్మలోకం చ గచ్ఛతి
శుద్ధమైన మనస్సుతో, నియమంగా పుష్కరంలో పన్నెండు సంవత్సరాలు నివసించినవాడు అన్ని యజ్ఞఫలితాలను పొందుతాడు, బ్రహ్మలోకానికి చేరుతాడు.
యస్తు వర్షశతం పూర్ణమగ్నిహోత్రముపాశ్నుతే । కార్తికీం వా వసేదేకాం పుష్కరే సమమేవ తత్
వెయ్యేళ్లు అగ్నిహోత్రం చేసినవాడికీ, కార్తీక మాసంలో ఒక్క నెల పుష్కరంలో నివసించినవాడికీ సమానమైన ఫలితం లభిస్తుంది.
దుష్కరం పుష్కరే గంతుం దుష్కరం పుష్కరే తపః । దుష్కరం పుష్కరే దానం వస్తుం చైవ సుదుష్కరమ్
పుష్కరానికి వెళ్లడం చాలా కష్టం, అక్కడ తపస్సు చేయడం కూడా కష్టం, పుష్కరంలో దానం చేయడమూ కష్టం, అక్కడ నివసించడం అయితే మరింత కష్టం.
త్రీణి శృంగాణి శుభ్రాణి త్రీణి ప్రస్రవణాని చ । పుష్కరాణ్యాది తీర్థాని న విద్మస్తత్ర కారణమ్
పుష్కరంలో మూడు ప్రకాశించే కొండలు, మూడు ఉల్లాసంగా ప్రవహించే నీటిపుటాలు ఉన్నాయి. ఇవే అక్కడి ప్రధాన తీర్థాలు. వీటి విశిష్టత ఏమిటో మనకు తెలియదు.