ఉపస్థితం మహారాజ పూజయామాస భారత । స హి ధర్మ్మభృతాం శ్రేష్ఠో విధిదృష్టేన కర్మణా
ఓ భారతా! ఆ రాజు, ధర్మాన్ని పాటించే వారిలో శ్రేష్ఠుడైన వసిష్ఠుని సంప్రదాయ ప్రకారం పూజించాడు.
శిరసా చార్ఘ్యమాదాయ శుచిః ప్రయతమానసః । నామసంకీర్త్తయామాస తస్మిన్బ్రహ్మర్షిసత్తమే
శుద్ధమైన మనసుతో, తలపై అర్ఘ్యం తీసుకుని, ఆ బ్రహ్మర్షిశ్రేష్ఠుని పేర్లను జపిస్తూ స్తుతించసాగాడు.
దిలీపోఽహం తు భద్రం తే దాసోస్మి తవ సువ్రత । తవ సందర్శనాదేవ ముక్తోహం సర్వకిల్బిషైః
నీవు ధర్మపరాయణుడవు, నీకు మంగళం కలగాలి. నేను దిలీపుడిని, నీ సేవకుడను. నిన్ను చూసిన క్షణమే నా పాపాలన్నీ నశించిపోయాయి.
ఏవముక్త్వా మహారాజ దిలీపో ద్విపదాం వరః । వాగ్యతః ప్రాంజలిర్భూత్వా తూష్ణీమాసీద్యుధిష్ఠిర
ఇలా చెప్పి, నరులలో శ్రేష్ఠుడైన దిలీపుడు, యుధిష్ఠిరా, చేతులు జోడించి నిశ్శబ్దంగా కూర్చున్నాడు.
తం దృష్ట్వా నియమేనాథ స్వాధ్యాయేన చ కర్షితమ్ । దిలీపం నృపతిశ్రేష్ఠం మునిః ప్రీతమనాభవత్
ఆ రాజులలో శ్రేష్ఠుడైన దిలీపుడు నియమంతో, స్వాధ్యాయంతో కష్టపడి ఉన్నాడని చూసి ఆ ముని హర్షంతో మనసు నిండిపోయింది.
వసిష్ఠ ఉవాచ- అనేన తవ ధర్మజ్ఞ ప్రశ్రయేణ దమేన చ । సత్యేన చ మహాభాగ తుష్టోస్మి తవ సర్వశః
వసిష్ఠుడు ఇలా అన్నాడు — నీ వినయంతో, నియమంతో, నిజాయితీతో నేను పూర్తిగా సంతృప్తుడనయ్యాను, ధర్మాన్ని తెలిసినవాడా.
యస్యేదృశస్తే ధర్మోయం పితరస్తారితాస్త్వయా । తేన పశ్యసి మాం పుత్ర యాజ్యశ్చాసి మమానఘ
నీకు ఇలాంటి ధర్మబుద్ధి ఉండటం వల్ల నీ పితృదేవతలు నీ ద్వారా ఉద్ధరించబడ్డారు. దీనివల్ల నీవు నన్ను దర్శించగలిగావు, నా కొరకు యజ్ఞం చేయగలవు, పాపరహితుడవు.
ప్రీతిర్మే వర్ద్ధతే తేఽద్య బ్రూహి కిం కరవాణి తే । యద్వక్ష్యసి నరశ్రేష్ఠ తస్య దాతాస్మి తేనఘ
నాపట్ల నీపై ప్రేమ మరింత పెరిగింది. నీవు కోరింది చెప్పు, నరులలో శ్రేష్ఠుడవు. నీవు అడిగినదాన్ని తప్పక నెరవేర్చుతాను, పాపరహితుడవు.
దిలీప ఉవాచ-। వేదవేదాంగతత్త్వజ్ఞ సర్వలోకాభిపూజిత । కృతమిత్యేవ మన్యే హి యదహం దృష్టవాన్ప్రభుమ్
దిలీపుడు ఇలా అన్నాడు — వేదాలు, వాటి అంగాలు పూర్తిగా తెలిసినవాడు, అన్ని లోకాల్లో గౌరవించబడినవాడు నీవు. ప్రభువైన నిన్ను నేను దర్శించానన్నదే నాకు పెద్ద సంపాదనగా భావిస్తున్నాను.
యది త్వహమనుగ్రాహ్యస్తవ ధర్మ్మభృతాం వర । ప్రక్ష్యామి హృత్స్థం సందేహం తన్మే త్వం వక్తుమర్హసి
ధర్మాన్ని కాపాడే మహర్షులలో నీవు శ్రేష్ఠుడవు. నేను నీ అనుగ్రహానికి పాత్రుడనైతే, నా హృదయంలో ఉన్న సందేహాన్ని అడుగుతాను. దయచేసి దానిని నాకు వివరించాలి.
అస్తి మే భగవన్కశ్చిత్తీర్థే యో ధర్మసంశయః । తదహం శ్రోతుమిచ్ఛామి పృథక్సంకీర్తనం త్వయా
భగవంతుడా, నాకు ఒక తీర్థంలో ధర్మానికి సంబంధించిన సందేహం ఉంది. దయచేసి దానిని స్పష్టంగా వివరించి వినిపించాలి.
ప్రదక్షిణాం యః పృథివీం కరోతి ద్విజసత్తమ । కిం ఫలం తస్య విప్రర్షే తన్మే బ్రూహి తపోధన
ద్విజులలో శ్రేష్ఠుడవా, భూమిని ప్రదక్షిణగా చేసే వాడికి ఎలాంటి ఫలం లభిస్తుంది? తపస్సుతో నిండిన మునివరా, దయచేసి దానిని నాకు చెప్పు.
వసిష్ఠ ఉవాచ-। కథయిష్యామి తదహమృషీణాం మత్పరాయణమ్ । తదేకాగ్రమనాస్తాత శృణు తీర్థేషు యత్ఫలమ్
వసిష్ఠుడు ఇలా అన్నాడు — మునులు చెప్పిన మతాన్ని నేను వివరించబోతున్నాను. మనసు ఏకాగ్రతతో విను, తీర్థాలలో కలిగే ఫలితాన్ని నేను చెబుతాను.
యస్య హస్తౌ చ పాదౌ చ మనశ్చైవ సుసంయతమ్ । విద్యా తపశ్చ కీర్తిశ్చ స తీర్థఫలమశ్నుతే
ఎవరి చేతులు, కాళ్లు, మనస్సు బాగా నియంత్రణలో ఉంటాయో, ఎవరి జ్ఞానం, తపస్సు, కీర్తి నిలకడగా ఉంటాయో, వారు తీర్థయాత్ర ఫలితాన్ని పొందుతారు.
ప్రతిగ్రహాదుపావృత్తః సంతుష్టో నియతః శుచిః । అహంకారనివృత్తశ్చ స తీర్థఫలమశ్నుతే
ఎవడు దానం తీసుకోకుండా, తక్కువలో తృప్తిగా ఉండి, నియమంగా, పవిత్రంగా, అహంకారం లేకుండా ఉంటాడో, వాడే తీర్థయాత్ర ఫలితాన్ని పొందుతాడు.
అకల్కికో నిరాహారోఽలబ్ధాహారో జితేంద్రియః । విముక్తః సర్వదోషైర్యః స తీర్థఫలమశ్నుతే
ఎవడు మాయ లేకుండా, ఉపవాసంగా, భోజనం దొరకకపోయినా, ఇంద్రియాలను జయించి, అన్ని దోషాలనుండి విముక్తుడై ఉంటాడో, వాడే తీర్థయాత్ర ఫలితాన్ని పొందుతాడు.
అక్రోధనశ్చ రాజేంద్ర సత్యశీలో దృఢవ్రతః । ఆత్మోపమశ్చ భూతేషు స తీర్థఫలమశ్నుతే
రాజేంద్రా, ఎవడు కోపం లేకుండా, నిజాయితీగా, దృఢవ్రతంతో, అన్ని జీవులను తనలాగే భావించేవాడో, వాడే తీర్థయాత్ర ఫలితాన్ని పొందుతాడు.
ఋషిభిః క్రతవః ప్రోక్తా దేవేష్వపి యథాక్రమమ్ । ఫలం చైవ యథాతత్త్వం ప్రేత్య చేహ చ సర్వశః
మునులు యజ్ఞాలను వివిధ దేవతలకు క్రమంగా నిర్దేశించారు. వాటి ఫలితాలు కూడా ఇక్కడా, మరణానంతరమూ, అన్ని విధాలూ వివరించారు.
న తే శక్యా దరిద్రేణ యజ్ఞాః ప్రాప్తుం మహీపతే । బహూపకరణా యజ్ఞా నానాసంభారవిస్తరాః
రాజా, యజ్ఞాలు దరిద్రులకు సాధ్యపడవు. ఎందుకంటే యజ్ఞాలకు ఎన్నో పరికరాలు, అనేక రకాల సామగ్రి అవసరం.
ప్రాప్యంతే పార్థివైరేతే సమృద్ధైర్వా నరైః క్వచిత్ । న నిర్ధనైర్నరగణైరేకాత్మభిరసాధనైః
ఈ యజ్ఞాలు రాజులు లేదా ధనికులు మాత్రమే చేయగలరు. దరిద్రులు, లేదా ఏకత్వం లేని సామాన్యులు వాటిని చేయలేరు.
యో దరిద్రైరపి విధిః శక్యః ప్రాప్తుం జనేశ్వర । తుల్యో యజ్ఞఫలైః పుణ్యైస్తం నిబోధ మహీపతే
ఓ రాజా, దరిద్రులు కూడా పొందగలిగేది, యజ్ఞఫలితాలకు సమానమైన పుణ్యాన్ని కలిగించేది ఏదో తెలుసుకో.
ఋషీణాం పరమం గుహ్యమిదం ధర్మ్మభృతాం వర । తీర్థాభిగమనం పుణ్యం యజ్ఞైరపి విశిష్యతే
ధర్మాన్ని పాటించే వారికి శ్రేష్ఠుడవు, ఋషులు రహస్యంగా చెప్పినది ఇదే — పవిత్రతీర్థయాత్ర యజ్ఞాలకన్నా గొప్పదని.
అనుపోష్య త్రిరాత్రాణి తీర్థాభిగమనేన చ । అదత్వా కాంచనం గాశ్చ దరిద్రో నామ జాయతే
మూడు రాత్రులు ఉపవాసం చేయని వారు, పవిత్రతీర్థాలకు వెళ్లని వారు, బంగారం లేదా ఆవులు దానం చేయని వారు దరిద్రుడని పిలవబడతారు.
అగ్నిష్టోమాదిభిర్యజ్ఞైరిష్ట్వా విపులదక్షిణైః । న తత్ఫలమవాప్నోతి తీర్థాభిగమనేన యత్
అగ్నిష్టోమాది యజ్ఞాలు చేసి, విరివిగా దక్షిణలు ఇచ్చినా, పవిత్రతీర్థయాత్ర వల్ల కలిగే ఫలితం అందుకోలేరు.
నృలోకే దేవలోకస్య తీర్థం త్రైలోక్యవిశ్రుతమ్ । పుష్కరం తీర్థమాసాద్య దేవదేవసమో భవేత్
మనుష్య లోకంలో, మూడు లోకాలలో ప్రసిద్ధమైన పుష్కర తీర్థాన్ని చేరినవాడు దేవతల అధిపతితో సమానుడవుతాడు.
దశకోటిసహస్రాణి తీర్థానాం వై మహీపతే । సాన్నిధ్యం పుష్కరే యేషాం త్రిసంధ్యం సూర్యవంశజ
ఓ సూర్యవంశజా, పుష్కరంలో ప్రతి రోజు మూడు సంధ్యా సమయాల్లో పదికోట్లయే లక్షల పవిత్రతీర్థాల సాన్నిధ్యం ఉంటుంది.
ఆదిత్యా వసవో రుద్రా సాధ్యాశ్చ సమరుద్గణాః । గంధర్వాప్సరసశ్చైవ తత్ర సన్నిహితాః ప్రభో
ప్రభూ, అక్కడ ఆదిత్యులు, వసువులు, రుద్రులు, సాధ్యులు, గంధర్వులు, అప్సరసలు అందరూ సమక్షంగా ఉంటారు.
యత్ర దేవాస్తపస్తప్త్వా దైత్యా బ్రహ్మర్షయస్తథా । దివ్యయోగా మహారాజ పుణ్యేన మహతా ద్విజాః
మహారాజా, అక్కడ దేవతలు, దానవులు, బ్రహ్మర్షులు తపస్సు చేసి, ద్విజులు గొప్ప పుణ్యంతో దివ్యయోగాన్ని పొందారు.
మనసాప్యభికామస్య పుష్కరాణి మనీషిణః । పూయంతే సర్వపాపాని నాకపృష్ఠే చ పూజ్యతే
పుష్కరాన్ని మనసులో కూడా కోరుకునే జ్ఞానులకు అన్ని పాపాలు నశించిపోతాయి, వారు పరమలోకంలో పూజింపబడతారు.
అస్మింస్తీర్థే మహాభాగ నిత్యమేవ పితామహః । ఉవాస పరమప్రీతో దేవదానవసంమతః
మహాభాగుడా, ఈ పవిత్రతీర్థంలో బ్రహ్మదేవుడు ఎప్పుడూ ఆనందంగా, దేవతలు మరియు దానవులచే గౌరవింపబడుతూ నివసించేవాడు.