ఋషయ ఊచుః-। పృథివ్యా హి పరీమాణం సంస్థానం సరితస్తథా । త్వత్తః శ్రుత్వా మహాభాగ అమృతం పీతమేవ చ
ఋషులు చెప్పారు: భూమి పరిమాణం, ఆకారం, నదులు — ఇవన్నీ నీ ద్వారా విని, మహాభాగుడా, మేము అమృతాన్ని ఆస్వాదించినట్టే అయింది.
తత్ర భూమౌ చ తీర్థాని పావనానీతి నః శ్రుతమ్ । ఆచక్ష్వ తాని సర్వాణి యథాఫలకరాణి చ । సవిశేషం మహాప్రాజ్ఞ శ్రోతుమిచ్ఛామహే తవ
భూమిపై పవిత్రతను కలిగించే తీర్థాలు ఉన్నాయని మేము విన్నాము. అవన్నీ, వాటి ఫలితాలు ఎలా కలుగుతాయో వివరంగా చెప్పు, మహాప్రాజ్ఞుడా! మేము నీ మాటలు వినాలని కోరుకుంటున్నాము.
సూత ఉవాచ-। ధన్యం పుణ్యం మహాఖ్యానం పృష్టమేవ తపోధనాః । యథామతి ప్రవక్ష్యామి యథాయోగం యథాశ్రుతమ్
సూతుడు చెప్పాడు: తపస్సు కలవారూ! మీరు అడిగిన ఈ ధన్యమైన, పుణ్యమైన, గొప్ప కథను నా శక్తికి తగినట్లు, యోగ్యతకు అనుగుణంగా, నేను విన్న విధంగా చెప్పుతాను.
పురాతనం ప్రవక్ష్యామి దేవర్షేర్నారదస్య హి । యుధిష్ఠిరేణ సంవాదం శృణు తద్ద్విజసత్తమాః
పురాతనమైన దేవర్షి నారదుడు, యుధిష్ఠిరునితో చేసిన సంభాషణను నేను వివరించబోతున్నాను. దాన్ని మీరు వినండి, ద్విజశ్రేష్ఠులారా!
హృతరాజ్యాః పాండుపుత్రా వనే తస్మిన్మహారథాః । న్యవసంతి మహాభాగా ద్రౌపద్యా సహ పాండవాః
పాండవులు మహాశక్తిశాలులు, తమ రాజ్యం పోగొట్టుకుని, ద్రౌపదితో కలిసి ఆ అరణ్యంలో నివసించారు.
అథాపశ్యన్మహాత్మానం దేవర్షిం తత్ర నారదమ్ । దీప్యమానం శ్రియా బ్రాహ్మ్యా దీప్తాగ్నిసమతేజసమ్
అప్పుడు వారు అక్కడ మహాత్ముడైన దేవర్షి నారదుని చూశారు. ఆయన బ్రాహ్మణ మహిమతో ప్రకాశిస్తూ, అగ్ని వలె తేజస్సుతో మెరిసిపోతూ కనిపించారు.
స తైః పరివృతః శ్రీమాన్భ్రాతృభిః కురునందనః । దివి భాతి హి దీప్తౌజా దేవైరివ శతక్రతుః
తన అన్నదమ్ములతో చుట్టుముట్టబడి ఉన్న కురువంశజుడు, ఆకాశంలో ఇంద్రుడు దేవతల మధ్య ఎలా ప్రకాశిస్తాడో అలా గొప్ప తేజస్సుతో మెరిసిపోతున్నాడు.
యథా చ దేవాన్సావిత్రీ యాజ్ఞసేనీ తథా పతీన్ । న జహౌ ధర్మతః పార్థాన్మేరుమర్కప్రభా యథా
సావిత్రి దేవతలను విడిచిపెట్టనట్లే, యజ్ఞసేన కుమార్తె ద్రౌపది కూడా ధర్మపుత్రుడు యుధిష్ఠిరుడు మరియు పాండవులను విడిచిపోలేదు. సూర్యరశ్మి మెరుపర్వతాన్ని వదలని విధంగా ఆమె కూడా విడువలేదు.
ప్రతిగృహ్య తతః పూజాం నారదో భగవానృషిః । ఆశ్వాసయద్ధర్మ్మపుత్రం యుక్తరూపప్రియేణ చ
తర్వాత భగవంతుడు నారద మహర్షి, వారి పూజను స్వీకరించి, ధర్మరాజు యుధిష్ఠిరుడిని మధురమైన, హృదయానికి హత్తుకునే మాటలతో ఆదుర్దాగా ఆదుర్దాగా ఓదార్చాడు.
ఉవాచ చ మహాత్మానం ధర్మ్మరాజం యుధిష్ఠిరమ్ । బ్రూహి ధర్మ్మభృతాం శ్రేష్ఠ కిం ప్రార్థ్యం హి దదామి తే
ఆయన మహాత్ముడైన ధర్మరాజు యుధిష్ఠిరునితో ఇలా అన్నాడు: "ధర్మాన్ని పాటించే వారిలో నీవు శ్రేష్ఠుడు. నీకు ఏది కావాలో చెప్పు. నేను నీ కోరికను నెరవేర్చుతాను."
అథ ధర్మసుతో రాజా ప్రణమ్య భ్రాతృభిః సహ । ఉవాచ ప్రాంజలిర్వాక్యం నారదం దేవసంమితమ్
ఆ సమయంలో ధర్మపుత్రుడు యుధిష్ఠిరుడు తన అన్నదమ్ములతో కలిసి నమస్కరించి, చేతులు జోడించి దేవతలకు సమానమైన నారదుని ఇలా అడిగాడు.
త్వయి తుష్టే మహాభాగ సర్వలోకాభిపూజితే । కృతమిత్యేవ మన్యే హి ప్రసాదాత్తవ సువ్రత
"మహాభాగుడా! నీకు అన్ని లోకాలు గౌరవం ఇస్తాయి. నువ్వు సంతోషిస్తే, నీ అనుగ్రహంతో నాకు అన్నీ సిద్ధించాయని నేను భావిస్తున్నాను."
యది త్వహమనుగ్రాహ్యో భ్రాతృభిః సహితోఽనఘ । సందేహం మే మునిశ్రేష్ఠ హృత్స్థం త్వం ఛేత్తుమర్హసి
"నీవు నాకు దయచేసి, నా అన్నదమ్ములతో కలిసి, పాపరహితుడవైన మునిశ్రేష్ఠా! నా హృదయంలో ఉన్న సందేహాన్ని తొలగించాలి."
ప్రదక్షిణాం యః కురుతే పృథివీం తీర్థతత్పరః । కిం ఫలం తస్య కార్త్స్న్యేన తద్బ్రహ్మన్వక్తుమర్హసి
"తీర్థయాత్రలో నిమగ్నమై, భూమిని ప్రదక్షిణగా చేసే వానికి పూర్తిగా ఎలాంటి ఫలం లభిస్తుంది? బ్రహ్మన్! దయచేసి అది నాకు చెప్పు."
నారద ఉవాచ-। శృణు రాజన్నవహితో దిలీపేన యథా పురా । వసిష్ఠస్య సకాశాద్వై సర్వమేతదుపశ్రుతమ్
నారదుడు ఇలా అన్నాడు: "ఓ రాజా! నీవు శ్రద్ధగా విను. గతంలో దిలీపుడు వసిష్ఠుని వద్ద ఈ సంగతులన్నీ విన్నాడు."
పురా భాగీరథీతీరే దిలీపో రాజసత్తమః । ధర్మ్యం వ్రతం సమాస్థాయ న్యవసన్మునివత్తదా
పూర్వం భాగీరథి నది తీరంలో, ధర్మబద్ధమైన వ్రతాన్ని ఆచరించి, మునివంటి జీవితం గడుపుతూ రాజశ్రేష్ఠుడు దిలీపుడు అక్కడ నివసించాడు.
శుభేదేశే మహారాజపుణ్యే దేవర్షిపూజితే । గంగాద్వారే మహాతేజా దేవగంధర్వసేవితే
ఓ మహారాజా! పవిత్రమైన, దేవర్షులు పూజించే, గంగాద్వారంలో, దేవతలు గంధర్వులు సేవించే ఆ పవిత్ర ప్రదేశంలో ఆయన ఉన్నాడు.
స పితౄంస్తర్పయామాస దేవాంశ్చ పరమద్యుతిః । ఋషీంశ్చ తర్పయామాస విధిదృష్టేన కర్మణా
ఆ మహాతేజస్వి తన పితృదేవతలకు, దేవతలకు, ఋషులకు, సంప్రదాయానికి అనుగుణంగా కర్మలు చేసి తృప్తిపరిచాడు.
కస్యచిత్త్వథ కాలస్య జపన్నేవ మహామనాః । దదర్శ భూతసంకాశం వసిష్ఠమృషిముత్తమమ్
కొంత కాలం తర్వాత, మనసు ఏకాగ్రతతో జపం చేస్తూ ఉండగా, అన్ని జీవరాశులకు సమానంగా కనిపించే వసిష్ఠ మహర్షిని ఆయన చూశాడు.
పురోహితం స తం దృష్ట్వా దీప్యమానమివ శ్రియా । ప్రహర్షమతులం లేభే విస్మయం పరమం యయౌ
తన కుటుంబ పురోహితుడైన వసిష్ఠుని, మహిమతో ప్రకాశిస్తూ చూడగానే, దిలీపుడు అపూర్వమైన ఆనందాన్ని పొందాడు, గొప్ప ఆశ్చర్యానికి లోనయ్యాడు.
ఉపస్థితం మహారాజ పూజయామాస భారత । స హి ధర్మ్మభృతాం శ్రేష్ఠో విధిదృష్టేన కర్మణా
ఓ భారతా! ఆ రాజు, ధర్మాన్ని పాటించే వారిలో శ్రేష్ఠుడైన వసిష్ఠుని సంప్రదాయ ప్రకారం పూజించాడు.
శిరసా చార్ఘ్యమాదాయ శుచిః ప్రయతమానసః । నామసంకీర్త్తయామాస తస్మిన్బ్రహ్మర్షిసత్తమే
శుద్ధమైన మనసుతో, తలపై అర్ఘ్యం తీసుకుని, ఆ బ్రహ్మర్షిశ్రేష్ఠుని పేర్లను జపిస్తూ స్తుతించసాగాడు.
దిలీపోఽహం తు భద్రం తే దాసోస్మి తవ సువ్రత । తవ సందర్శనాదేవ ముక్తోహం సర్వకిల్బిషైః
నీవు ధర్మపరాయణుడవు, నీకు మంగళం కలగాలి. నేను దిలీపుడిని, నీ సేవకుడను. నిన్ను చూసిన క్షణమే నా పాపాలన్నీ నశించిపోయాయి.
ఏవముక్త్వా మహారాజ దిలీపో ద్విపదాం వరః । వాగ్యతః ప్రాంజలిర్భూత్వా తూష్ణీమాసీద్యుధిష్ఠిర
ఇలా చెప్పి, నరులలో శ్రేష్ఠుడైన దిలీపుడు, యుధిష్ఠిరా, చేతులు జోడించి నిశ్శబ్దంగా కూర్చున్నాడు.
తం దృష్ట్వా నియమేనాథ స్వాధ్యాయేన చ కర్షితమ్ । దిలీపం నృపతిశ్రేష్ఠం మునిః ప్రీతమనాభవత్
ఆ రాజులలో శ్రేష్ఠుడైన దిలీపుడు నియమంతో, స్వాధ్యాయంతో కష్టపడి ఉన్నాడని చూసి ఆ ముని హర్షంతో మనసు నిండిపోయింది.
వసిష్ఠ ఉవాచ- అనేన తవ ధర్మజ్ఞ ప్రశ్రయేణ దమేన చ । సత్యేన చ మహాభాగ తుష్టోస్మి తవ సర్వశః
వసిష్ఠుడు ఇలా అన్నాడు — నీ వినయంతో, నియమంతో, నిజాయితీతో నేను పూర్తిగా సంతృప్తుడనయ్యాను, ధర్మాన్ని తెలిసినవాడా.
యస్యేదృశస్తే ధర్మోయం పితరస్తారితాస్త్వయా । తేన పశ్యసి మాం పుత్ర యాజ్యశ్చాసి మమానఘ
నీకు ఇలాంటి ధర్మబుద్ధి ఉండటం వల్ల నీ పితృదేవతలు నీ ద్వారా ఉద్ధరించబడ్డారు. దీనివల్ల నీవు నన్ను దర్శించగలిగావు, నా కొరకు యజ్ఞం చేయగలవు, పాపరహితుడవు.
ప్రీతిర్మే వర్ద్ధతే తేఽద్య బ్రూహి కిం కరవాణి తే । యద్వక్ష్యసి నరశ్రేష్ఠ తస్య దాతాస్మి తేనఘ
నాపట్ల నీపై ప్రేమ మరింత పెరిగింది. నీవు కోరింది చెప్పు, నరులలో శ్రేష్ఠుడవు. నీవు అడిగినదాన్ని తప్పక నెరవేర్చుతాను, పాపరహితుడవు.
దిలీప ఉవాచ-। వేదవేదాంగతత్త్వజ్ఞ సర్వలోకాభిపూజిత । కృతమిత్యేవ మన్యే హి యదహం దృష్టవాన్ప్రభుమ్
దిలీపుడు ఇలా అన్నాడు — వేదాలు, వాటి అంగాలు పూర్తిగా తెలిసినవాడు, అన్ని లోకాల్లో గౌరవించబడినవాడు నీవు. ప్రభువైన నిన్ను నేను దర్శించానన్నదే నాకు పెద్ద సంపాదనగా భావిస్తున్నాను.
యది త్వహమనుగ్రాహ్యస్తవ ధర్మ్మభృతాం వర । ప్రక్ష్యామి హృత్స్థం సందేహం తన్మే త్వం వక్తుమర్హసి
ధర్మాన్ని కాపాడే మహర్షులలో నీవు శ్రేష్ఠుడవు. నేను నీ అనుగ్రహానికి పాత్రుడనైతే, నా హృదయంలో ఉన్న సందేహాన్ని అడుగుతాను. దయచేసి దానిని నాకు వివరించాలి.