ఏతద్విచార్య మతిమానాశ్రయేద్ధర్మసంగ్రహమ్ । నానానరకసంపాతాదుత్థితో యది పూరుషః
ఇలా ఆలోచించిన జ్ఞానవంతుడు, పాప నరకాల నుంచి బయటపడినవాడైతే, ధర్మమార్గాన్ని ఆశ్రయించాలి.
స్థావరాది తనుం లబ్ధ్వా యది భాగ్యవశాత్పునః । మానుష్యం లభతే తత్ర గర్భవాసోతిదుఃఖదః
ఒకవేళ అదృష్టవశాత్తు మొక్కల వంటి శరీరం పొందినవాడు మళ్లీ మానవ జన్మ పొందితే, ఆ గర్భంలో ఉండే బాధలు ఎంతటి తీవ్రమైనవో చెప్పలేం.
తతః కర్మవశాజ్జంతుర్యది వా జాయతే భువి । బాల్యాదిబహుదోషేణ పీడితో భవతి ద్విజాః
తర్వాత, గత కర్మల ప్రభావంతో భూమిపై జన్మించిన ప్రాణి, బాల్యములో మొదలుకొని ఎన్నో కష్టాలతో బాధపడతాడు, ఓ ద్విజులారా!
పునర్యౌవనమాసాద్య దారిద్ర్యేణ ప్రపీడ్యతే । రోగేణ గురుణా వాపి అనావృష్ట్యాదినా తథా
మళ్లీ యవ్వనంలోకి వచ్చినపుడు, దారిద్ర్యం వల్లా, తీవ్రమైన వ్యాధి వల్లా, లేక వర్షాభావం లాంటి కారణాలతోనూ అతడు బాగా బాధపడతాడు.
వార్ద్ధకేన లభేత్పీడామనిర్వాచ్యామితస్తతః । మనసశ్చలనాద్వ్యాధేస్తతో మరణమాప్నుయాత్
వృద్ధాప్యంలో indescribable suffering కలుగుతుంది; మనస్సు చంచలత వల్ల, వ్యాధుల వల్ల, చివరికి మరణాన్ని ఎదుర్కొంటాడు.
న తస్మాదధికం దుఃఖం సంసారేప్యనుభూయతే । తతః కర్మ్మవశాజ్జంతుర్యమలోకే ప్రపీడ్యతే
ఈ కంటే ఎక్కువ బాధ సంసారంలో లేదు; తర్వాత కర్మ ఫలితంగా ప్రాణి యమలోకంలో కూడా తీవ్రమైన బాధను అనుభవించాల్సి వస్తుంది.
తత్రాతియాతనాం భుక్త్వా పునరేవ ప్రజాయతే । జాయతే మ్రియతే జంతు మ్రియతే జాయతే పునః
అక్కడ తీవ్రమైన శిక్ష అనుభవించిన తర్వాత, మళ్లీ జన్మిస్తాడు; ప్రాణి జన్మిస్తాడు, మరణిస్తాడు, మరణించి మళ్లీ జన్మిస్తాడు.
అనారాధిత గోవిందచరణే త్వీదృశీ దశా । అనాయాసేన మరణం వినాయాసేన జీవనమ్
గోవిందుని పాదాలను పూజించని వారికి ఇలాంటి స్థితి కలుగుతుంది; మరణం ఎంతో కష్టంగా వస్తుంది, జీవితం సుఖంగా ఉండదు.
అనారాధితగోవిందచరణస్య న జాయతే । ధనం యది భవేద్గేహే రక్షణాత్తస్య కిం ఫలమ్
గోవిందుని పాదాలను పూజించని వారికి ధనం కలగదు; కలిగినా, దాన్ని కాపాడుకున్నా, దాని ప్రయోజనం ఏముంటుంది?
యదాసౌ కృష్యతే యామ్యైర్దూతైః కిం ధనమన్వియాత్ । తస్మాద్ద్విజాతిసత్కార్యం ద్రవిణం సర్వసౌఖ్యదమ్
యమదూతలు లాక్కెళ్తున్నప్పుడు, ఏ ధనం తోడెళ్లదు. అందుకే, ఓ ద్విజులారా, సత్కార్యాలు, ధనం ఇవే నిజమైన సుఖాన్ని ఇస్తాయి.
దానం స్వర్గస్య సోపానం దానం కిల్బిషనాశనమ్ । గోవిందభక్తిభజనం మహాపుణ్యవివర్ద్ధనమ్
దానం స్వర్గానికి మెట్టు; దానం పాపాలను నశింపజేస్తుంది; గోవిందుని భక్తి, పూజలు మహాపుణ్యాన్ని పెంచుతాయి.
బలం యది భవేన్మర్త్యే న వృథా తద్వ్యయం చరేత్ । హరేరగ్రే నృత్యగీతం కుర్యాదేవమతంద్రితః
మనిషికి శక్తి ఉంటే, దాన్ని వృథా చేయకూడదు; హరివద్ద నృత్యం చేయాలి, పాటలు పాడాలి, అలసత్వం లేకుండా భక్తితో సేవ చేయాలి.
యత్కించిద్విద్యతే పుంసాం తచ్చ కృష్ణే సమర్పయేత్ । కృష్ణార్పితం కుశలదమన్యార్పితమసౌఖ్యదమ్
ప్రతి మనిషికి ఉన్నదంతా కృష్ణునికి అర్పించాలి; కృష్ణునికి అర్పించినది శుభాన్ని ఇస్తుంది, ఇతరులకు అర్పించినది సుఖాన్ని ఇవ్వదు.
చక్షుర్భ్యాం శ్రీహరేరేవ ప్రతిమాదినిరూపణమ్ । శ్రోత్రాభ్యాం కలయేత్కృష్ణ గుణనామాన్యహర్నిశమ్
కళ్లతో శ్రీహరి మూర్తిని దర్శించాలి; చెవులతో కృష్ణుని గుణాలు, నామాలు రాత్రింబవళ్లు వినాలి.
జిహ్వయా హరిపాదాంబు స్వాదితవ్యం విచక్షణైః । ఘ్రాణేనాఘ్రాయ గోవిందపాదాబ్జతులసీదలమ్
జిహ్వతో హరిలోకపు పాదామృతాన్ని రుచి చూడాలి; ముక్కుతో గోవిందుని పాదాలపై ఉన్న తులసి దళాన్ని పరిమళించాలి.
త్వచా స్పృష్ట్వా హరేర్భక్తం మనసాధ్యాయ తత్పదమ్ । కృతార్థో జాయతే జంతుర్నాత్ర కార్యా విచారణా
చర్మంతో హరిభక్తులను తాకాలి; మనసుతో ఆయన పాదాలను ధ్యానించాలి; ఇలా చేసిన ప్రాణికి జీవితం సార్థకమవుతుంది, ఇంకెంత ఆలోచన అవసరం లేదు.
తన్మనా హి భవేత్ప్రాజ్ఞస్తథా స్యాత్తద్గతాశయః । తమేవాంతేభ్యేతి లోకో నాత్ర కార్యా విచారణా
బుద్ధిమంతుడు తన మనసును, ఆశయాన్ని ఆ పరమాత్ముని మీదే నిలిపి ఉంచాలి. అలా స్థిరంగా ధ్యానం చేస్తే, చివరికి అతడు ఆ స్థితిని పొందుతాడు. దీనిలో ఇంకేమీ సందేహించాల్సిన అవసరం లేదు.
చేతసా చాప్యనుధ్యాతః స్వపదం యః ప్రయచ్ఛతి । నారాయణమనాద్యంతం న తం సేవేత కో జనః
మనసుతో ధ్యానం చేస్తూ, తన స్వస్థానాన్ని ప్రసాదించే ఆ ఆద్యాంతరహిత నారాయణుడిని ఎవరు సేవించరా?
సతత నియతచిత్తో విష్ణుపాదారవిందే వితరణమనుశక్తి ప్రీతయే తస్య కుర్యాత్ । నతిమతిరతిమస్యాంఘ్రిద్వయే సంవిదధ్యాత్స హి ఖలు నరలోకే పూజ్యతామాప్నుయాచ్చ
ఎప్పుడూ నియమంగా మనస్సు పెట్టి, విష్ణువు పద్మాకార పాదాలకు భక్తితో సేవ చేయాలి. ఆ రెండు పాదాలలో మన నమస్కారం, గౌరవాన్ని సమర్పించాలి. అలా చేసినవాడు నిజంగా మానవ లోకంలో పూజను పొందుతాడు.
సూత ఉవాచ- ఏవం యన్మహిమా లోకే లోకనిస్తారకారణమ్ । తస్య విష్ణోః పరేశస్య నానావిగ్రహధారిణః
సూతుడు చెప్పాడు — ఈ విధంగా లోకానికి మోక్షాన్ని కలిగించే మహిమ విష్ణువుకి ఉంది. ఆ పరమేశ్వరుడు అనేక రూపాలు ధరించేవాడు.
ఏకం పురాణం రూపం వై తత్ర పాద్మం పరం మహత్ । బ్రాహ్మం మూర్ధా హరేరేవ హృదయం పద్మసంజ్ఞితమ్
ఒక పురాతనమైన, గొప్ప పద్మ రూపం ఉంది. దాని తల బ్రాహ్మంగా, హృదయం పద్మమని పిలవబడుతుంది. ఇది హరివారి స్వంతమే.
వైష్ణవం దక్షిణో బాహుః శైవం వామో మహేశితుః । ఊరూ భాగవతం ప్రోక్తం నాభిః స్యాన్నారదీయకమ్
కుడి చేయి వైష్ణవం, ఎడమ చేయి శైవం, ఆ మహాప్రభువుకి చెందినవి. తొడలు భాగవతంగా, నాభి నారదీయంగా చెప్పబడింది.
మార్కండేయం చ దక్షాంఘ్రిర్వామో హ్యాగ్నేయముచ్యతే । భవిష్యం దక్షిణో జానుర్విష్ణోరేవ మహాత్మనః
కుడి పాదం మార్కండేయం, ఎడమ పాదం అగ్నేయం అని అంటారు. కుడి మోకాలి భవిష్యపురాణం, ఇది మహాత్ముడు విష్ణువుకి చెందింది.
బ్రహ్మవైవర్తసంజ్ఞం తు వామజానురుదాహృతః । లైంగం హ గుల్ఫకం దక్షం వారాహం వామగుల్ఫకమ్
ఎడమ మోకాలి బ్రహ్మవైవర్తంగా, కుడి మడమ లింగంగా, ఎడమ మడమ వారాహంగా పిలవబడింది.
స్కాందం పురాణం లోమాని త్వగస్య వామనం స్మృతమ్ । కౌర్మం పృష్ఠం సమాఖ్యాతం మాత్స్యం మేదః ప్రకీర్తితమ్
తలపై రోమాలు స్కాందపురాణం, చర్మం వామనంగా, వెన్నెముక కూర్మంగా, కొవ్వు మత్స్యంగా చెప్పబడింది.
మజ్జా తు గారుడం ప్రోక్తం బ్రహ్మాండమస్థి గీయతే । ఏవమేవాభవద్విష్ణుః పురాణావయవో హరిః
మజ్జ గారుడపురాణం, ఎముకలు బ్రహ్మాండపురాణంగా పిలవబడతాయి. ఇలా విష్ణువు, హరి, పురాణాల రూపంగా అవతరించాడు.
హృదయం తత్ర వై పాద్మం యచ్ఛ్రుత్వామృతమశ్నుతే । పాద్మమేతత్పురాణం తు స్వయం దేవోభవద్ధరిః
ఇక్కడ హృదయం పద్మం. దీన్ని వినినవాడు అమృతత్వాన్ని పొందుతాడు. ఈ పద్మపురాణమే హరివారు స్వయంగా.
యస్యైకాధ్యాయమధ్యాప్య సర్వైః పాపైః ప్రముచ్యతే । తత్రాదిమం స్వర్గమిదం సర్వపాద్మఫలప్రదమ్
దీనిలో ఒక్క అధ్యాయాన్ని చదివినా అన్ని పాపాల నుంచి విముక్తి కలుగుతుంది. ఇది మౌలిక స్వర్గం, అన్ని పద్మఫలాలను ఇస్తుంది.
స్వర్గఖండం సమాకర్ణ్య మహాపాతకినోపి యే । ముచ్యంతే తేపి పాపేభ్యస్త్వచో జీర్ణాద్యథోరగాః
స్వర్గఖండాన్ని వినిన మహాపాతకులు కూడా పాపాల నుంచి విముక్తి పొందుతారు. అది పాము పాత చర్మాన్ని వదిలేసినట్లే.
అపి చేత్సుదురాచారః సర్వధర్మ్మబహిష్కృతః । ఆదిస్వర్గం సమాకర్ణ్య యత్ఫలం సమవాప్నుయాత్
ఎవరైనా ఎంత దురాచారుడు అయినా, అన్ని ధర్మాల నుంచి బహిష్కృతుడైనా, ఆదిస్వర్గాన్ని వినడం వల్ల ఆ ఫలితాన్ని పొందుతాడు.