సంధ్యాసూక్తివిశేషేణ చింతయేన్నిత్యమీశ్వరమ్ । కృత్వా హృత్పద్మనిలయే విశ్వాఖ్యం విశ్వసంభవమ్
సంధ్యాకాలంలో ప్రత్యేక మంత్రాలతో, ఎప్పుడూ పరమేశ్వరుడిని ధ్యానించాలి. హృదయ పద్మంలో విశ్వమనే, జగత్తుకు మూలమైన దైవాన్ని స్థాపించాలి.
ఆత్మానం సర్వభూతానాం పరస్తాత్తమసః స్థితమ్ । సర్వస్యాధారమవ్యక్తమానందం జ్యోతిరవ్యయమ్
అందులోని ఆత్మను, అన్ని జీవుల్లోనూ అంధకారానికి అతీతంగా ఉన్నదిగా, అందరికీ ఆధారంగా, తెలియని ఆనంద స్వరూపంగా, నిత్యజ్యోతిగా ధ్యానించాలి.
ప్రధానపురుషాతీతమాకాశం దహనం శివమ్ । తదంతం సర్వభావానామీశ్వరం బ్రహ్మరూపిణమ్
ప్రకృతి, పురుషుని దాటి, ఆకాశం, అగ్ని, శుభతను దాటి, అన్ని భూతాలకు అంతమైన, పరమేశ్వరుడైన బ్రహ్మస్వరూపుడిని ధ్యానించాలి.
ఓంకారాంతేథవాత్మానం సమాప్య పరమాత్మని । ఆకాశే దేవమీశానం ధ్యాయీతాకాశమధ్యగమ్
లేదా, ఓంకారంలో ఆత్మను పరమాత్మలో లీనంచేసి, ఆకాశ మధ్యంలో ఉన్న ఈశ్వరుడిని ధ్యానించాలి.
కారణం సర్వభావానామానందైకసమాశ్రయమ్ । పురాణపురుషం విష్ణుం ధ్యాయన్ముచ్యేత బంధనాత్
అన్ని భూతాలకు కారణమైన, ఆనందానికి ఏకైక ఆశ్రయమైన, పురాతనుడైన విష్ణువును ధ్యానిస్తే, బంధనాల నుండి విముక్తి కలుగుతుంది.
యద్వా గుహాదౌ ప్రకృతౌ జగత్సంమోహనాలయే । విచింత్య పరమం వ్యోమ సర్వభూతైకకారణమ్
లేదా, హృదయ గుహలో, ప్రకృతిలో, జగత్తును మాయలో పడేసే స్థలంలో, పరమాకాశాన్ని, అన్ని జీవులకు కారణమైనదాన్ని ధ్యానించాలి.
జీవనం సర్వభూతానాం యత్ర లోకః ప్రలీయతే । ఆనందం బ్రహ్మణః సూక్ష్మం యత్పశ్యంతి ముముక్షవః
అందులోనే అన్ని జీవులకు ప్రాణం ఉంది, లోకమంతా అందులో లయమవుతుంది. బ్రహ్మ యొక్క సూక్ష్మమైన ఆనందాన్ని, మోక్షాన్ని కోరేవారు దర్శిస్తారు.
తన్మధ్యే నిహితం బ్రహ్మ కేవలం జ్ఞానలక్షణమ్ । అనంతం సత్యమీశానం విచింత్యాసీత వాగ్యతః
అందులోనే జ్ఞాన స్వరూపమైన, అనంతమైన, సత్యమైన, ఈశ్వరుడైన బ్రహ్మ స్థిరంగా ఉంది. అలాంటి ధ్యానంలో మౌనంగా ఉండాలి.
గుహ్యాద్గుహ్యతమం జ్ఞానం యతీనామేతదీరితమ్ । యోవతిష్ఠేత్సదానేన సోశ్నుతే యోగమైశ్వరమ్
ఇది అత్యంత రహస్యమైన జ్ఞానం, యతులకు చెప్పబడింది. దీనిలో ఎవరైనా ఎప్పుడూ స్థిరంగా ఉంటే, వారు ఐశ్వర్యయోగాన్ని పొందుతారు.
తస్మాజ్జ్ఞానరతో నిత్యమాత్మవిద్యాపరాయణః । జ్ఞానం సమభ్యసేద్బ్రహ్మ యేన ముచ్యేత బంధనాత్
అందువల్ల ఎప్పుడూ జ్ఞానంలో నిమగ్నంగా, ఆత్మవిద్యలో ఆసక్తి కలిగి, బ్రహ్మ జ్ఞానాన్ని అభ్యసించాలి. దానివల్ల బంధనాల నుండి విముక్తి కలుగుతుంది.
మత్వా పృథక్త్వమాత్మానం సర్వస్మాదేవ కేవలమ్ । ఆనందమక్షరం జ్ఞానం ధ్యాయేత చ తతః పరమ్
మన ఆత్మను అన్ని విషయాలనుండి వేరుగా, ఒంటరిగా భావించి, ఆనందమయం, నశించని, జ్ఞానరూపమైన పరమాత్మను మనస్సులో ధ్యానం చేయాలి.
యస్మాద్భవంతి భూతాని యజ్జ్ఞాత్వా నేహ జాయతే । స తస్మాదీశ్వరో దేవః పరస్తాద్యోధితిష్ఠతి
ఎవరినుండి జీవులు ఉద్భవిస్తాయో, ఆయనను తెలుసుకున్నవాడు ఇక ఇక్కడ పునర్జన్మ పొందడు. ఆ పరమేశ్వరుడు, దేవుడు, అందరి కంటే ఎత్తుగా నిలిచివుంటాడు.
యదంతరే తద్గమనం శాశ్వతం శివమవ్యయమ్ । య ఇదం స్వపరోక్షస్తు స దేవః స్యాన్మహేశ్వరః
మనలోనున్న శాశ్వతమైన, మంగళకరమైన, మారని ఆ సన్నిధిని ఎవరైనా ప్రత్యక్షంగా గ్రహిస్తే, వారు మహేశ్వరుడే అవుతారు.
వ్రతాని యాని భిక్షూణాం తథైవాయం వ్రతాని చ । ఏకైకాతిక్రమేణైవ ప్రాయశ్చిత్తం విధీయతే
భిక్షువులకు ఏవిధమైన వ్రతాలు చెప్పబడాయో, ఇవే వ్రతాలు ఇక్కడ కూడా వర్తిస్తాయి. వాటిలో ఒక్కొక్కటి తప్పితే, దానికి తగిన ప్రాయశ్చిత్తం చేయాలి.
ఉపేత్య చ స్త్రియం కామాత్ప్రాయశ్చిత్తం సమాహితః । ప్రాణాయామసమాయుక్తం కుర్య్యాత్సాంతపనం శుచిః
కామవశంగా ఎవరైనా స్త్రీను చేరితే, శుద్ధమైన మనస్సుతో ప్రాయశ్చిత్తంగా ప్రాణాయామంతో కూడిన సాంతపన వ్రతాన్ని ఆచరించాలి.
తతశ్చరేత నియమాత్కృచ్ఛ్రం సంయతమానసః । పునరాశ్రమమాగమ్య చరేద్భిక్షురతంద్రితః
తర్వాత, నియమంగా కఠినమైన తపస్సు చేయాలి. మళ్లీ తన ఆశ్రమానికి వచ్చి, భిక్షువు అలసట లేకుండా జీవించాలి.
న ధర్మయుక్తమనృతం హినస్తీతి మనీషిణః । తథాపి చ న కర్తవ్యః ప్రసంగో హ్యేష దారుణః
ధర్మాన్ని కాపాడేందుకు చెప్పిన అబద్ధం పుణ్యాన్ని నాశనం చేయదని జ్ఞానులు అంటారు. అయినా, అలాంటి పని చేయకూడదు. ఎందుకంటే అది భయంకరమైన దారి.
ఏకరాత్రోపవాసశ్చ ప్రాణాయామశతం తథా । ఉక్త్వానృతం ప్రకర్తవ్యం యతినా ధర్మలిప్సునా
యతి ధర్మాన్ని కోరుతూ అబద్ధం చెప్పినప్పుడు, ఒక రాత్రి ఉపవాసం చేయాలి, నూరు సార్లు ప్రాణాయామం చేయాలి — ఇదే ప్రాయశ్చిత్తం.
పరమాపద్గతేనాపి న కార్యం స్తేయమన్యతః । స్తేయాదభ్యధికః కశ్చిన్నాస్త్యధర్మ ఇతి స్మృతిః
ఎంతటి కష్టంలో ఉన్నా, ఎవరూ దొంగతనం చేయకూడదు. ఎందుకంటే దొంగతనం కంటే పెద్ద పాపం మరొకటి లేదని శాస్త్రాలు చెబుతున్నాయి.
హింసా చైవాపరా తృష్ణా యాచ్ఞాత్మజ్ఞాననాశికా । యదేతద్ద్రవిణం నామ ప్రాణా హ్యేతే బహిశ్చరాః ౨౭ ద్రవిణ। స తస్య హరతే ప్రాణాన్యో యస్య హరతే ధనమ్ । ఏవం కృత్వా స దుష్టాత్మా భిన్నవృత్తో వ్రతచ్యుతః
హింస, అధిక తృష్ణ, యాచన — ఇవన్నీ ఆత్మజ్ఞానాన్ని నాశనం చేస్తాయి. ధనం అనేది మన ప్రాణాలే. ఎవరి ధనాన్ని దొంగిలిస్తే, వారి ప్రాణాలనే తీసినట్టే. అలా చేసినవాడు దుష్టాత్మ, వ్రతాన్ని విడిచినవాడవుతాడు.
భూయో నిర్వేదమాపన్నశ్చరేద్భిక్షురతంద్రితః । అకస్మాదేవ హింసాం తు యది భిక్షుః సమాచరేత్
మళ్లీ పశ్చాత్తాపంతో నిండిన భిక్షువు అలసట లేకుండా జీవించాలి. కాని, అనుకోకుండా హింస చేసినట్లయితే—
కుర్యాత్కృచ్ఛ్రాతికృచ్ఛ్రం తు చాంద్రాయణమథాపి వా । స్కందేతేంద్రియదౌర్బల్యాత్స్త్రియం దృష్ట్వా యతిర్యది
అతడు అత్యంత కఠినమైన తపస్సు లేదా చాంద్రాయణ వ్రతాన్ని చేయాలి. ఇంద్రియబలహీనత వల్ల యతి స్త్రీని చూసి కలత చెందితే—
తేన ధారయితవ్యా వై ప్రాణాయామాస్తు షోడశ । దివాస్కందే త్రిరాత్రం స్యాత్ప్రాణాయామశతం బుధాః
అతడు పదహారు సార్లు ప్రాణాయామం చేయాలి. అది పగలు జరిగితే, మూడు రాత్రులు ఉపవాసం ఉండాలి. మేధావులు నూరు సార్లు ప్రాణాయామం చేయాలని చెబుతారు.
ఏకాన్నే మధుమాంసే చ నవశ్రాద్ధే తథైవ చ । ప్రత్యక్షలవణే చోక్తం ప్రాజాపత్యం విశోధనమ్
ఒకే చోట భోజనం చేయడం, తేనె, మాంసం తినడం, కొత్త శ్రాద్ధంలో భోజనం చేయడం, నేరుగా ఉప్పు తినడం — ఇవన్నీ చేసినప్పుడు ప్రాజాపత్య ప్రాయశ్చిత్తం చేయాలి.
ధ్యాననిష్ఠస్య సతతం నశ్యతే సర్వపాతకమ్ । తస్మాన్నారాయణం ధ్యాత్వా తస్య ధ్యానపరో భవేత్
ఎప్పుడూ ధ్యానంలో నిమగ్నుడైనవాడికి అన్ని పాపాలు నశించిపోతాయి. అందుకే నారాయణుని ధ్యానం చేసి, ధ్యానంలో లీనమవ్వాలి.
యద్బ్రహ్మణః పరం జ్యోతిః ప్రవిష్టాక్షరమవ్యయమ్ । యోంతరాత్మా పరం బ్రహ్మ స విజ్ఞేయో మహేశ్వరః
బ్రహ్మనికి మించిన ఆ పరమజ్యోతి, నశించని, మారని అంతరాత్మ, పరబ్రహ్మ — ఆయనే మహేశ్వరుడు అని తెలుసుకోవాలి.
ఏష దేవో మహాదేవః కేవలః పరమం శివః । తదేవాక్షరమద్వైతం తదా నిత్యం పరం పదమ్
ఈ దేవుడు మహాదేవుడు, ఒక్కడే, పరమమైన శివుడు. ఆయనే నశించని, అద్వితీయమైన, శాశ్వతమైన పరమపదము.
తస్మాన్మహీయతే దేవే స్వధామ్ని జ్ఞానసంజ్ఞితే । ఆత్మయోగాత్పరే తత్వే మహాదేవస్తతః స్మృతః
కాబట్టి, జ్ఞానమనే తన స్వస్థానంలో ఆ దేవుడు పూజింపబడతాడు. ఆత్మయోగంతో పరమసత్యాన్ని పొందినవాడిగా ఆయన మహాదేవుడిగా గుర్తించబడతాడు.
నాన్యం దేవం మహాదేవాద్వ్యతిరిక్తం ప్రపశ్యతి । తమేవాత్మానమన్వేతి యః స యాతి పరం పదమ్
మహాదేవుడిని తప్ప ఇంకెవరినీ దేవుడిగా చూడని వాడు, ఆయననే తన ఆత్మగా భావించి ఆయనను అనుసరించే వాడు, పరమ పదాన్ని పొందుతాడు.
మన్యంతే యే స్వమాత్మానం విభిన్నం పరమేశ్వరాత్ । న తే పశ్యంతి తం దేవం వృథా తేషాం పరిశ్రమః
తమ ఆత్మను పరమేశ్వరుడి నుండి వేరు అని భావించే వారు ఆ దేవుడిని చూడలేరు; వారి శ్రమ వృథా అవుతుంది.