యస్తు పత్న్యా వనం గత్వా మైథునం కామతశ్చరేత్ । తద్వ్రతం తస్య లుప్యేత ప్రాయశ్చిత్తీయతే ద్విజః
ఎవరైనా భార్యతో అడవికి వెళ్లి, కోరికతో సంయోగం చేస్తే, అతని వ్రతం భంగమవుతుంది; అట్టి ద్విజుడు ప్రాయశ్చిత్తానికి లోనవుతాడు.
తత్ర యో జాయతే గర్భో న స స్పృశ్యో ద్విజాతిభిః । న హి వేదేధికారోస్య తద్వంశేప్యేవమేవ హి
అక్కడ జన్మించిన గర్భాన్ని ద్విజాతులు తాకకూడదు. వేదపఠనానికి అతనికి హక్కు ఉండదు; అతని వంశంలో కూడా అదే విధంగా ఉంటుంది.
భూమౌ శయీత సతతం సావిత్రీజప్యతత్పరః । శరణ్యః సర్వభూతానాం సద్విభాగపరః సదా
అతడు ఎప్పుడూ నేలపై పడుకోవాలి, సావిత్రి జపంలో నిమగ్నుడై ఉండాలి, అన్ని ప్రాణులకు ఆశ్రయంగా ఉండాలి, ధర్మబద్ధమైన భాగస్వామ్యానికి ఎప్పుడూ సిద్ధంగా ఉండాలి.
పరివాదం మృషావాదం నిద్రాలస్యే చ వర్జయేత్ । ఏకాగ్నిరనికేతః స్యాత్ప్రోక్షితాం భూమిమాశ్రయేత్
పొగడడం, అబద్ధం చెప్పడం, నిద్రలో అలసత్వాన్ని వదిలిపెట్టాలి. ఒకే అగ్ని ఉండాలి, స్థిర నివాసం లేకుండా, పవిత్రమైన నేలపై నివసించాలి.
మృగైః సహ చరేద్దాంతస్తైః సహైవ చ సంవసేత్ । శిలాయాం శర్కరాయాం వా శయీత సుసమాహితః
మృగాలతో కలిసి తిరగాలి, వారితోనే ఉండాలి, శిలపై లేదా రాళ్లపై ప్రశాంతంగా పడుకోవాలి.
సద్యః ప్రక్షాలకో వా స్యాన్మాససంచయికోపి వా । షణ్మాసనిచయో వాపి సమానిచయ ఏవ వా
వెంటనే స్నానం చేయవచ్చు, లేక నెల రోజుల తర్వాత, లేక ఆరు నెలల తర్వాత, లేదా సంవత్సరానికి ఒకసారి కూడా చేయవచ్చు.
నక్తం చాన్నం సమశ్నీయాద్దివా చాహృత్య శక్తితః । చతుర్థకాలకో వా స్యాత్కిం వాప్యష్టమకాలికః
రాత్రి అన్నం తినవచ్చు, లేకపోతే దినంలో శక్తికి అనుగుణంగా తినవచ్చు, లేదా నాల్గవ భాగంలో, లేదా ఎనిమిదవ భాగంలో తినవచ్చు.
చాంద్రాయణవిధానైర్వా శుక్లేకృష్ణే చ వర్జయేత్ । పక్షేపక్షే సమశ్నీయాద్యవాగూం క్వథితాం సకృత్
చాంద్రాయణ వ్రత నియమాలు పాటిస్తూ, శుక్లపక్షంలో, కృష్ణపక్షంలో ఉపవాసం చేయాలి. ప్రతి పక్షంలో ఒకసారి మాత్రమే యవగూదాన్ని ఉడికించి తినాలి.
పుష్పమూలఫలైర్వాపి కేవలైర్వర్తయేత్సదా । స్వాభావికైః స్వయంశీర్ణైర్వైఖానసమతే స్థితః
లేదా ఎప్పుడూ పువ్వులు, మూలికలు, పండ్లు మాత్రమే, అవి సహజంగా పడినవే తిని జీవించాలి. వైఖానస పద్ధతిలో ఉండాలి.
భూమౌ వా పరివర్తేత తిష్ఠేద్వా ప్రపదైర్దినమ్ । స్థానాసనాభ్యాం విహరేన్న క్వచిద్ధైర్య్యముత్సృజేత్
అతడు నేలపై తిరుగుతూ ఉండవచ్చు, లేకపోతే ఒక రోజు పాదాల మీద నిలబడవచ్చు. నిలబడడం, కూర్చోవడం ద్వారా సంచరించాలి; ఎక్కడా ఓర్పును వదిలిపెట్టకూడదు.
గ్రీష్మే పంచతపాశ్చ స్యాద్వర్షాస్వభ్రావకాశికః । ఆర్ద్రవాసాశ్చ హేమంతే క్రమశో వర్ద్ధయేత్తపః
వేసవిలో అయిదు అగ్నుల తపస్సు చేయాలి, వర్షాకాలంలో వెలుపల ఉండాలి, శీతాకాలంలో తడిగా ఉండాలి, తపస్సును క్రమంగా పెంచాలి.
ఉపస్పృశేత్త్రిషవణం పితృదేవాంశ్చ తర్పయేత్ । ఏకపాదేన తిష్ఠేత మరీచిం వా పిబేత్సదా
రోజూ మూడుసార్లు స్నానం చేయాలి, పితృదేవతలను తృప్తిపర్చాలి, ఒక కాలు మీద నిలబడాలి, లేదా ఎప్పుడూ సూర్యకిరణాలను గ్రహించాలి.
పంచాగ్నిధూమగో వా స్యాదూష్మగః సోమపోపి వా । పయః పిబేచ్ఛుక్లపక్షే కృష్ణపక్షే తు గోమయమ్
అతడు అయిదు అగ్నుల పొగను భరించేవాడై ఉండవచ్చు, లేక సూర్యకాంతిలో ఉడికినదే తినవచ్చు, లేక సోమరసం మాత్రమే తాగవచ్చు. శుక్లపక్షంలో పాలే తాగాలి, కృష్ణపక్షంలో గోమయం తాగాలి.
శీర్ణపర్ణాశనో వా స్యాత్కృచ్ఛ్రైర్వా వర్తయేత్సదా । యోగాభ్యాసరతశ్చ స్యాద్రుద్రాధ్యాయీ భవేత్సదా
పడి ఉన్న ఆకులు తినవచ్చు, లేక కఠినమైన వ్రతాలు ఎప్పుడూ పాటించవచ్చు. యోగాభ్యాసంలో నిమగ్నుడై ఉండాలి, ఎప్పుడూ రుద్ర పారాయణం చేయాలి.
అథర్వశిరసోధ్యేతా వేదాంతాభ్యాసతత్పరః । యమాన్సేవేత సతతం నియమాంశ్చాప్యతంద్రితః
అథర్వశిరస్సును అధ్యయనం చేయాలి, ఉపనిషత్తుల అధ్యయనంలో నిమగ్నుడై ఉండాలి, ఎప్పుడూ యమ నియమాలను అలసత్వం లేకుండా పాటించాలి.
అథ చాగ్నీన్సమారోప్య స్వాత్మని ధ్యానతత్పరః
తర్వాత, అగ్నులను తనలో స్థాపించి, ధ్యానంలో నిమగ్నుడై ఉండాలి.
అనగ్నిరనికేతో వా మునిర్మోక్షపరో భవేత్ । తాపసేష్వేవ విప్రేషు యాత్రికం భైక్షమాహరేత్
అగ్ని లేకపోయినా, స్థిర నివాసం లేకపోయినా, ఒక ముని మోక్షాన్ని కోరుతూ ఉండవచ్చు. అతడు తపస్సు చేసే బ్రాహ్మణుల మధ్య మాత్రమే యాచకుడిగా భిక్షాటనం చేయాలి.
గృహమేధిషు చాన్యేషు ద్విజేషు వనచారిషు । గ్రామాదాహృత్య చాశ్నీయాదష్టౌ గ్రాసాన్వనే వసన్
ఇతర గృహస్థులు, ఇతర బ్రాహ్మణులు లేదా అడవిలో నివసించే వారు ఉన్నప్పుడు, అతడు గ్రామానికి వెళ్లి భోజనం తెచ్చుకొని, అడవిలో ఉంటూ ఎనిమిది ముద్దలు మాత్రమే తినాలి.
ప్రతిగృహ్య పుటేనైవ పాణినా శకలేన వా । వివిధాశ్చోపనిషద ఆత్మసంసిద్ధయే జపేత్
పాత్రలో, చేతిలో లేదా చిన్న ముక్కలో భిక్ష తీసుకున్న తర్వాత, తన ఆత్మసిద్ధి కోసం色色 ఉపనిషత్తులను జపించాలి.
విద్యావిశేషాన్సావిత్రీం రుద్రాధ్యాయం తథైవ చ । మహాప్రస్థానికం వాసౌ కుర్య్యాదనశనం తథా । అగ్నిప్రవేశమన్యద్వా బ్రహ్మార్పణవిధౌ స్థితః
విశేషమైన విద్యలు, సావిత్రి మంత్రం, రుద్రాధ్యాయం కూడా అభ్యసించాలి. మహాప్రస్థానం, ఉపవాసం, అగ్నిలో ప్రవేశించడం లేదా ఇతర బ్రహ్మార్పణ విధులను ఆచరించవచ్చు.
ఇతి శ్రీపాద్మే మహాపురాణే స్వర్గఖండే వానప్రస్థాశ్రమాచారధర్మో నామాష్టపంచాశత్తమోఽధ్యాయః
ఇలా శ్రీపద్మ మహాపురాణంలో స్వర్గఖండంలో వానప్రస్థాశ్రమ ధర్మం అనే యాభై ఎనిమిదవ అధ్యాయం ముగిసింది.
వ్యాస ఉవాచ- ఏవం వనాశ్రమే స్థిత్వా తృతీయం భాగమాయుషః । చతుర్థం చాయుషో భాగం సంన్యాసేన నయేత్క్రమాత్
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు — ఈ విధంగా వనప్రస్థాశ్రమంలో జీవితం మూడవ భాగం గడిపిన తర్వాత, నాలుగవ భాగాన్ని క్రమంగా సంయాసాశ్రమంలో గడపాలి.
అగ్నీనాత్మని సంస్థాప్య ద్విజః ప్రవ్రజితో భవేత్ । యోగాభ్యాసరతః శాంతో బ్రహ్మవిద్యాపరాయణః
అగ్నిని తనలోనే స్థాపించి, ద్విజుడు సంయాసిగా మారాలి. అతడు యోగాభ్యాసంలో నిమగ్నుడై, శాంతుడై, బ్రహ్మవిద్యలో తలమునకగా ఉండాలి.
యదా మనసి సంపన్నం వైరాగ్యం సర్వవస్తుషు । తదా సంన్యాసమిచ్ఛేచ్చ పతితః స్యాద్విపర్యయే
మనస్సులో అన్ని విషయాలపై విరక్తి కలిగినప్పుడు మాత్రమే సంయాసాన్ని కోరాలి. లేకపోతే, అతడు పతించిపోతాడు.
ప్రాజాపత్యాం నిరూప్యేష్టిమాగ్నేయీమథవా పునః । దాంతః శుక్లకషాయోసౌ బ్రహ్మాశ్రమముపాశ్రయేత్
ప్రాజాపత్య యజ్ఞం, అగ్నేయ యజ్ఞం చేయడం లేదా, నియమంగా ఉండి తెలుపు లేదా కాషాయ వస్త్రాలు ధరించి, బ్రహ్మాశ్రమాన్ని ఆశ్రయించాలి.
జ్ఞానసంన్యాసినః కేచిద్వేదసంన్యాసినోఽపరే । కర్మసంన్యాసినస్త్వన్యే త్రివిధాః పరికీర్తితాః
కొంతమంది జ్ఞానాన్ని వదిలేవారు, మరికొందరు వేదాలను వదిలేవారు, ఇంకొందరు కర్మలను వదిలేవారు — ఇలా మూడు విధాలుగా చెప్పబడింది.
యః సర్వత్ర వినిర్ముక్తో నిర్ద్వంద్వశ్చైవ నిర్భయః । ప్రోచ్యతే జ్ఞానసంన్యాసీ ఆత్మన్యేవ వ్యవస్థితః
ఎవరైతే అన్ని బంధనాల నుంచి విముక్తుడై, ద్వంద్వాలను దాటి, భయములేని వాడై, తనలోనే స్థిరంగా ఉంటాడో, అతడే జ్ఞాన సంయాసి.
వేదమేవాభ్యసేన్నిత్యం నిరాశీర్నిష్పరిగ్రహః । ప్రోచ్యతే వేదసంన్యాసీ ముముక్షుర్విజితేంద్రియః
ఎవరైతే ఎప్పుడూ వేదాన్ని అభ్యసిస్తూ, ఆశలు లేకుండా, స్వంతం లేకుండా ఉంటాడో, అతడే వేద సంయాసి. అతడు మోక్షాన్ని కోరుతూ, ఇంద్రియాలను జయించినవాడై ఉంటాడు.
యస్త్వగ్నిమాత్మసాకృత్వా బ్రహ్మార్పణపరో ద్విజః । జ్ఞేయః స కర్మసంన్యాసీ మహాయజ్ఞపరాయణః
అగ్నిని తన ఆత్మగా చేసుకొని, బ్రహ్మార్పణంలో నిమగ్నుడై ఉండే ద్విజుడు కర్మ సంయాసిగా, మహాయజ్ఞంలో నిమగ్నుడిగా పరిగణించాలి.
త్రయాణామపి చైతేషాం జ్ఞానీ త్వభ్యధికో మతః । న తస్య విద్యతే కార్యం న లింగం వా విపశ్చితః
ఈ ముగ్గురిలో జ్ఞాని అత్యుత్తముడిగా భావించబడతాడు. అతనికి ఏ విధమైన కర్తవ్యమూ, బాహ్య గుర్తింపు కూడా ఉండదు.