సర్వతః ప్రతిగృహ్ణీయాన్న తు తృప్యేత్స్వయం తతః । ఏవం గృహస్థో యుక్తాత్మా దేవతాతిథిపూజకః
అతడు అన్ని వైపుల నుండీ భిక్ష తీసుకోవచ్చు, కానీ వాటితో తాను తృప్తి చెందకూడదు. ఇలాంటివాడు, మనసు నియంత్రణతో, దేవతలు మరియు అతిథులను గౌరవిస్తూ ఉండే గృహస్థుడు.
వర్తమానః సంయతాత్మా యాతి తత్పరమం పదమ్ । పుత్రేషు భార్యాం నిక్షిప్య గత్వారణ్యం తు తత్త్వవిత్
ఇలాంటి నియమంతో జీవిస్తూ, అతడు ఆ పరమ పదాన్ని పొందుతాడు. భార్యను తన కుమారుల వద్ద ఉంచి, సత్యాన్ని తెలుసుకున్నవాడు అరణ్యంలోకి వెళ్తాడు.
ఏకాకీ విచరేన్నిత్యముదాసీనః సమాహితః । ఏష వః కథితో ధర్మ్మో గృహస్థానాం ద్విజోత్తమాః । జ్ఞాత్వా తు తిష్ఠేన్నియతం తథానుష్ఠాపయేద్ద్విజాన్
ఒక్కడే ఉండి, ఎప్పుడూ విరక్తుడిగా, ఏకాగ్రతతో సంచరించాలి. ఓ ఉత్తమ ద్విజులారా! ఇది గృహస్థులకు చెప్పిన ధర్మం. దీన్ని తెలుసుకొని నియమంగా ఉండి, అలాగే ఆచరించాలి.
ఇతి దేవమనాదిమేకమీశం గృహధర్మేణ సమర్చయేదజస్రమ్ । సమతీత్య స సర్వభూతయోనిం ప్రకృతిం యాతి పరం న యాతి జన్మ
ఇలా గృహధర్మాన్ని పాటిస్తూ, ఆ ఆదిమూర్తి, ఏకైకేశ్వరుడైన దేవుణ్ణి ఎప్పుడూ భక్తితో పూజించాలి. అన్ని జీవుల మూలాన్ని, ప్రకృతిని దాటి, అతడు పరమ స్థితిని పొందుతాడు, మళ్ళీ జన్మించడు.
వ్యాస ఉవాచ- ఏవం గృహాశ్రమే స్థిత్వా ద్వితీయం భాగమాయుషః । వానప్రస్థాశ్రమం గచ్ఛేత్సదారః సాగ్నిరేవ చ
వ్యాసుడు చెప్పాడు — ఇలాగే గృహస్థాశ్రమంలో జీవించి, జీవితంలో రెండవ భాగానికి వచ్చినవాడు, తన భార్యను, అగ్నిని తీసుకొని వానప్రస్థాశ్రమంలోకి వెళ్లాలి.
నిక్షిప్య భార్యాం పుత్రేషు గచ్ఛేద్వనమథాపి వా । దృష్ట్వాపత్యస్య వాపత్యం జర్జరీకృతవిగ్రహః
తన భార్యను కుమారుల వద్ద ఉంచి, లేదా మనవళ్లను చూసిన తరువాత, వృద్ధాప్యంతో శరీరం బలహీనమైతే అరణ్యంలోకి వెళ్లాలి.
శుక్లపక్షస్య పూర్వాహ్ణే ప్రశస్తే చోత్తరాయణే । గత్వారణ్యం నియమవాంస్తపః కుర్యాత్సమాహితః
శుక్లపక్షంలో, ఉదయాన్నే, ఉత్తరాయణంలో శుభమైన సమయంలో, నియమంగా ఉండి, అరణ్యంలోకి వెళ్లి, ఏకాగ్రతతో తపస్సు చేయాలి.
ఫలమూలాని పూతాని నిత్యమాహారమాహరేత్ । యదాహారో భవేత్తేన పూజయేత్పితృదేవతాః
ప్రతి రోజు పవిత్రమైన పండ్లు, మూలికలు ఆహారంగా సేకరించాలి. దొరికిన ఆహారంతో పితృదేవతలను, దేవతలను పూజించాలి.
పూజయేదతిథిం నిత్యం స్నాత్వా చాభ్యర్చయేత్సురాన్ । గృహాదాదాయ చాశ్నీయాదష్టౌ గ్రాసాన్సమాహితః
ప్రతి రోజు అతిథిని గౌరవించాలి, స్నానం చేసి దేవతలను పూజించాలి. ఇంటి నుండి తీసుకొచ్చిన ఆహారం, ఎనిమిది ముద్దలు ఏకాగ్రతతో తినాలి.
జటాశ్చ బిభృయాన్నిత్యం నఖరోమాణి నోత్సృజేత్ । స్వాధ్యాయం సర్వథా కుర్యాన్నియచ్ఛేద్వాచమన్యతః
ఎప్పుడూ జటలు ఉంచాలి, గోరు, జుట్టు కోయకూడదు. ఎల్లప్పుడూ స్వాధ్యాయం చేయాలి, మాటను నియంత్రించాలి.
అగ్నిహోత్రం చ జుహుయాత్పంచయజ్ఞాన్సమాచరేత్ । ఉత్పన్నైర్వివిధైర్మేధ్యైః శాకమూలఫలేన వా
అగ్నిహోత్రం చేయాలి, ఐదు యజ్ఞాలు నిర్వహించాలి. దొరికిన శుద్ధమైన ఆకులు, మూలికలు, పండ్లతో ఆ యజ్ఞాలు చేయాలి.
చీరవాసా భవేన్నిత్యం స్నాయాత్త్రిషవణం శుచిః । సర్వభూతానుకంపశ్చ ప్రతిగ్రహవివర్జితః
ఎప్పుడూ వృక్షచర్మపు వస్త్రాలు ధరించాలి, రోజుకు మూడుసార్లు స్నానం చేయాలి, శుద్ధిగా ఉండాలి, అన్ని జీవుల పట్ల దయ చూపాలి, దానం స్వీకరించకూడదు.
దర్శేన పౌర్ణమాసేన యజేత నియతం ద్విజః । ఋత్విష్ట్యాగ్రయణే చైవ చాతుర్మాస్యాని కారయేత్
ద్విజుడు నిత్యం దర్శ, పౌర్ణమాస యజ్ఞాలు చేయాలి. ఋత్విష్టి, అగ్రయణం, చాతుర్మాస్య యజ్ఞాలు కూడా సక్రమంగా నిర్వహించాలి.
ఉత్తరాయణం చ క్రమశో దక్షిణాయనమేవ చ । వాసంతశారదైర్మేద్ధ్యైరుత్పన్నైః స్వయమాహృతైః
ఉత్తరాయణం, దక్షిణాయణాన్ని క్రమంగా పాటించాలి. వసంత, శరదృతువుల్లో తానే సేకరించిన శుద్ధమైన పంటలు ఉపయోగించాలి.
పురోడాశాంశ్చరూంశ్చైవ విధివన్నిర్వపేత్పృథక్ । దేవతాభ్యః పితృభ్యశ్చ దత్త్వా మేధ్యతరం హవిః
పురోడాశాలు, చరులు వేర్వేరు గా విధిగా సమర్పించాలి. దేవతలకు, పితృదేవతలకు అత్యంత శుద్ధమైన భాగాన్ని ఇవ్వాలి.
శేషం సముపభుంజీత లవణం చ స్వయంకృతమ్ । వర్జ్జయేన్మద్యమాంసాని భౌమాని కవకాని చ
మిగిలిన భాగాన్ని తినాలి, తానే తయారుచేసిన ఉప్పు మాత్రమే వాడాలి. మద్యం, మాంసం, నేలలో పెరిగే మూలికలు, పుట్టగొడుగులు తినకూడదు.
భూస్తృణం శష్పకం చైవ శ్లేష్మాతక ఫలాని చ । న ఫాలకృష్టమశ్నీయాదుత్సృష్టమపి కేనచిత్
భూమిలో పెరిగే గడ్డి, చిన్న మొక్కలు, శ్లేష్మాతక వృక్షపు పండ్లు తినాలి. యెవరైనా వదిలేసిన, లేదా లాగుడు గాడిద్వారా పండిన వాటిని తినకూడదు.
న గ్రామజాతాన్యార్తోపి పుష్పాణి చ ఫలాని చ । శ్రావణేనైవ విధినా వహ్నిం పరిచరేత్సదా
గ్రామంలో పుట్టిన పువ్వులు, పండ్లు తినకూడదు, ఎంతైనా బాధ పడ్డా. శ్రావణ మాసంలో నియమంగా అగ్నిని సేవించాలి.
న ద్రుహ్యేత్సర్వభూతాని నిర్ద్వంద్వో నిర్భయో భవేత్ । న నక్తం కించిదశ్నీయాద్రాత్రౌ ధ్యానపరో భవేత్
అతడు ఎటువంటి ప్రాణికీ హాని చేయకూడదు, ద్వంద్వాలు లేకుండా, భయమూ లేకుండా ఉండాలి. రాత్రి ఏదీ తినకూడదు, ఆ రాత్రంతా ధ్యానంలో నిమగ్నుడై ఉండాలి.
జితేంద్రియో జితక్రోధస్తత్త్వజ్ఞానవిచింతకః । బ్రహ్మచారీ భవేన్నిత్యం న పత్నీమపి సంశ్రయేత్
ఇంద్రియాలను, కోపాన్ని జయించి, సత్యజ్ఞానాన్ని ఆలోచిస్తూ, ఎప్పుడూ బ్రహ్మచర్యాన్ని పాటించాలి. భార్యతో కూడిన సహవాసాన్ని కూడా వదిలిపెట్టాలి.
యస్తు పత్న్యా వనం గత్వా మైథునం కామతశ్చరేత్ । తద్వ్రతం తస్య లుప్యేత ప్రాయశ్చిత్తీయతే ద్విజః
ఎవరైనా భార్యతో అడవికి వెళ్లి, కోరికతో సంయోగం చేస్తే, అతని వ్రతం భంగమవుతుంది; అట్టి ద్విజుడు ప్రాయశ్చిత్తానికి లోనవుతాడు.
తత్ర యో జాయతే గర్భో న స స్పృశ్యో ద్విజాతిభిః । న హి వేదేధికారోస్య తద్వంశేప్యేవమేవ హి
అక్కడ జన్మించిన గర్భాన్ని ద్విజాతులు తాకకూడదు. వేదపఠనానికి అతనికి హక్కు ఉండదు; అతని వంశంలో కూడా అదే విధంగా ఉంటుంది.
భూమౌ శయీత సతతం సావిత్రీజప్యతత్పరః । శరణ్యః సర్వభూతానాం సద్విభాగపరః సదా
అతడు ఎప్పుడూ నేలపై పడుకోవాలి, సావిత్రి జపంలో నిమగ్నుడై ఉండాలి, అన్ని ప్రాణులకు ఆశ్రయంగా ఉండాలి, ధర్మబద్ధమైన భాగస్వామ్యానికి ఎప్పుడూ సిద్ధంగా ఉండాలి.
పరివాదం మృషావాదం నిద్రాలస్యే చ వర్జయేత్ । ఏకాగ్నిరనికేతః స్యాత్ప్రోక్షితాం భూమిమాశ్రయేత్
పొగడడం, అబద్ధం చెప్పడం, నిద్రలో అలసత్వాన్ని వదిలిపెట్టాలి. ఒకే అగ్ని ఉండాలి, స్థిర నివాసం లేకుండా, పవిత్రమైన నేలపై నివసించాలి.
మృగైః సహ చరేద్దాంతస్తైః సహైవ చ సంవసేత్ । శిలాయాం శర్కరాయాం వా శయీత సుసమాహితః
మృగాలతో కలిసి తిరగాలి, వారితోనే ఉండాలి, శిలపై లేదా రాళ్లపై ప్రశాంతంగా పడుకోవాలి.
సద్యః ప్రక్షాలకో వా స్యాన్మాససంచయికోపి వా । షణ్మాసనిచయో వాపి సమానిచయ ఏవ వా
వెంటనే స్నానం చేయవచ్చు, లేక నెల రోజుల తర్వాత, లేక ఆరు నెలల తర్వాత, లేదా సంవత్సరానికి ఒకసారి కూడా చేయవచ్చు.
నక్తం చాన్నం సమశ్నీయాద్దివా చాహృత్య శక్తితః । చతుర్థకాలకో వా స్యాత్కిం వాప్యష్టమకాలికః
రాత్రి అన్నం తినవచ్చు, లేకపోతే దినంలో శక్తికి అనుగుణంగా తినవచ్చు, లేదా నాల్గవ భాగంలో, లేదా ఎనిమిదవ భాగంలో తినవచ్చు.
చాంద్రాయణవిధానైర్వా శుక్లేకృష్ణే చ వర్జయేత్ । పక్షేపక్షే సమశ్నీయాద్యవాగూం క్వథితాం సకృత్
చాంద్రాయణ వ్రత నియమాలు పాటిస్తూ, శుక్లపక్షంలో, కృష్ణపక్షంలో ఉపవాసం చేయాలి. ప్రతి పక్షంలో ఒకసారి మాత్రమే యవగూదాన్ని ఉడికించి తినాలి.
పుష్పమూలఫలైర్వాపి కేవలైర్వర్తయేత్సదా । స్వాభావికైః స్వయంశీర్ణైర్వైఖానసమతే స్థితః
లేదా ఎప్పుడూ పువ్వులు, మూలికలు, పండ్లు మాత్రమే, అవి సహజంగా పడినవే తిని జీవించాలి. వైఖానస పద్ధతిలో ఉండాలి.
భూమౌ వా పరివర్తేత తిష్ఠేద్వా ప్రపదైర్దినమ్ । స్థానాసనాభ్యాం విహరేన్న క్వచిద్ధైర్య్యముత్సృజేత్
అతడు నేలపై తిరుగుతూ ఉండవచ్చు, లేకపోతే ఒక రోజు పాదాల మీద నిలబడవచ్చు. నిలబడడం, కూర్చోవడం ద్వారా సంచరించాలి; ఎక్కడా ఓర్పును వదిలిపెట్టకూడదు.