స తేన కర్మణా పాపీ దహత్యాసప్తమం కులమ్ । యది స్యాదధికో విప్రః శీలవిద్యాదిభిః స్వయమ్
ఆ పనివల్ల అతడు పాపి అవుతాడు, తన ఏడు తరాల కుటుంబాన్ని నాశనం చేస్తాడు. మంచితనం, విద్య మొదలైన వాటిలో ఉత్తముడైన బ్రాహ్మణుడు ఉంటే—
తస్మై యత్నేన దాతవ్యమతిక్రమ్య చ సన్నిధిమ్ । యోర్చితం ప్రతిగృహ్ణీయాద్దద్యాదర్చితమేవ చ
అతనికే శ్రద్ధతో దానం చేయాలి, దగ్గరలో ఉన్నవాడిని వదిలిపెట్టినా సరే. గౌరవంతో ఇచ్చిన దానాన్ని అంగీకరించాలి, గౌరవంతో ఉన్నవారికి కూడా దానం చేయాలి.
తావుభౌ గచ్ఛతః స్వర్గం నరకం తు విపర్యయే । న వార్యపి ప్రయచ్ఛేత నాస్తికే హైతుకేపి చ
ఇలా ఇచ్చేవాడు, తీసుకునేవాడు ఇద్దరూ స్వర్గానికి చేరతారు; విరుద్ధంగా చేస్తే నరకానికి పోతారు. వేదాన్ని నమ్మని వారికి, వాదించే వారికి నీళ్లు కూడా ఇవ్వరాదు.
న పాఖండేషు సర్వేషు నావేదవిదిధర్మవిత్ । రూప్యం చైవ హిరణ్యం చ గామశ్వం పృథివీం తిలాన్
అన్ని పాక్షండులకు, వేదాన్ని లేదా ధర్మాన్ని తెలియని వారికి కూడా ఇవ్వరాదు. వెండి, బంగారం, గోవు, గుర్రం, భూమి, నువ్వులు—
అవిద్వాన్ప్రతిగృహ్ణీయాద్భస్మీ భవతి కాష్ఠవత్ । ద్విజాతిభ్యో ధనం లిప్సేత్ప్రశస్తేభ్యో ద్విజోతమః
విద్య లేని వారు తీసుకుంటే, అవి చెక్కపోలా బూడిదగా మారిపోతాయి. ద్విజులు ధనం కోరితే, ఉత్తమ బ్రాహ్మణుల నుండి మాత్రమే కోరాలి—
అపి రాజన్యవైశ్యాభ్యాం న తు శూద్రాత్కథంచన । వృత్తిసంకోచమన్విచ్ఛేన్నేహేత ధనవిస్తరమ్
రాజులు, వైశ్యుల నుండి కూడా తీసుకోవచ్చు, కానీ శూద్రుల నుండి ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ తీసుకోరాదు. బ్రాహ్మణుడు తక్కువ జీవనోపాధిని కోరాలి, ఎక్కువ ధనాన్ని ఆశించకూడదు.
ధనలోభే ప్రసక్తస్తు బ్రాహ్మణ్యాదేవ హీయతే । వేదానధీత్య సకలాన్యజ్ఞాంశ్చావాప్య సర్వశః
ధనానికి లోభిగా ఉంటే, బ్రాహ్మణ్యాన్ని కోల్పోతాడు. వేదాలు అన్నీ నేర్చుకుని, అన్ని యజ్ఞాలు చేసినా—
న తాం గతిమవాప్నోతి సంతోషాద్యామవాప్నుయాత్ । ప్రతిగ్రహరుచిర్న స్యాచ్ఛూద్రాన్న తు సమాహరేత్
ఆత్మసంతృప్తి వల్ల కలిగే స్థితిని పొందలేడు. శూద్రుల నుండి దానం ఆశించరాదు, తీసుకోరాదు.
స్థిత్యర్థాదధికం గృహ్ణన్బ్రాహ్మణో యాత్యధోగతిమ్ । యస్తు యాతి న సంతోషం న స స్వర్గస్య భాజనమ్
జీవనానికి మించిన దానం తీసుకునే బ్రాహ్మణుడు దిగజారిపోతాడు. ఎప్పుడూ తృప్తి లేని వాడు స్వర్గానికి అర్హుడు కాదు.
ఉద్వేజయతి భూతాని యథా చౌరస్తథైవ సః । గురుం భృత్యాంశ్చోజ్జిహీర్షుస్తర్పయన్దేవతాతిథీన్
అతడు దొంగలా జీవులను కలవరపెడతాడు. గురువు, సేవకులను మోసం చేసి, దేవతలు, అతిథులను తృప్తిపరిచే వాడు—
సర్వతః ప్రతిగృహ్ణీయాన్న తు తృప్యేత్స్వయం తతః । ఏవం గృహస్థో యుక్తాత్మా దేవతాతిథిపూజకః
అతడు అన్ని వైపుల నుండీ భిక్ష తీసుకోవచ్చు, కానీ వాటితో తాను తృప్తి చెందకూడదు. ఇలాంటివాడు, మనసు నియంత్రణతో, దేవతలు మరియు అతిథులను గౌరవిస్తూ ఉండే గృహస్థుడు.
వర్తమానః సంయతాత్మా యాతి తత్పరమం పదమ్ । పుత్రేషు భార్యాం నిక్షిప్య గత్వారణ్యం తు తత్త్వవిత్
ఇలాంటి నియమంతో జీవిస్తూ, అతడు ఆ పరమ పదాన్ని పొందుతాడు. భార్యను తన కుమారుల వద్ద ఉంచి, సత్యాన్ని తెలుసుకున్నవాడు అరణ్యంలోకి వెళ్తాడు.
ఏకాకీ విచరేన్నిత్యముదాసీనః సమాహితః । ఏష వః కథితో ధర్మ్మో గృహస్థానాం ద్విజోత్తమాః । జ్ఞాత్వా తు తిష్ఠేన్నియతం తథానుష్ఠాపయేద్ద్విజాన్
ఒక్కడే ఉండి, ఎప్పుడూ విరక్తుడిగా, ఏకాగ్రతతో సంచరించాలి. ఓ ఉత్తమ ద్విజులారా! ఇది గృహస్థులకు చెప్పిన ధర్మం. దీన్ని తెలుసుకొని నియమంగా ఉండి, అలాగే ఆచరించాలి.
ఇతి దేవమనాదిమేకమీశం గృహధర్మేణ సమర్చయేదజస్రమ్ । సమతీత్య స సర్వభూతయోనిం ప్రకృతిం యాతి పరం న యాతి జన్మ
ఇలా గృహధర్మాన్ని పాటిస్తూ, ఆ ఆదిమూర్తి, ఏకైకేశ్వరుడైన దేవుణ్ణి ఎప్పుడూ భక్తితో పూజించాలి. అన్ని జీవుల మూలాన్ని, ప్రకృతిని దాటి, అతడు పరమ స్థితిని పొందుతాడు, మళ్ళీ జన్మించడు.
వ్యాస ఉవాచ- ఏవం గృహాశ్రమే స్థిత్వా ద్వితీయం భాగమాయుషః । వానప్రస్థాశ్రమం గచ్ఛేత్సదారః సాగ్నిరేవ చ
వ్యాసుడు చెప్పాడు — ఇలాగే గృహస్థాశ్రమంలో జీవించి, జీవితంలో రెండవ భాగానికి వచ్చినవాడు, తన భార్యను, అగ్నిని తీసుకొని వానప్రస్థాశ్రమంలోకి వెళ్లాలి.
నిక్షిప్య భార్యాం పుత్రేషు గచ్ఛేద్వనమథాపి వా । దృష్ట్వాపత్యస్య వాపత్యం జర్జరీకృతవిగ్రహః
తన భార్యను కుమారుల వద్ద ఉంచి, లేదా మనవళ్లను చూసిన తరువాత, వృద్ధాప్యంతో శరీరం బలహీనమైతే అరణ్యంలోకి వెళ్లాలి.
శుక్లపక్షస్య పూర్వాహ్ణే ప్రశస్తే చోత్తరాయణే । గత్వారణ్యం నియమవాంస్తపః కుర్యాత్సమాహితః
శుక్లపక్షంలో, ఉదయాన్నే, ఉత్తరాయణంలో శుభమైన సమయంలో, నియమంగా ఉండి, అరణ్యంలోకి వెళ్లి, ఏకాగ్రతతో తపస్సు చేయాలి.
ఫలమూలాని పూతాని నిత్యమాహారమాహరేత్ । యదాహారో భవేత్తేన పూజయేత్పితృదేవతాః
ప్రతి రోజు పవిత్రమైన పండ్లు, మూలికలు ఆహారంగా సేకరించాలి. దొరికిన ఆహారంతో పితృదేవతలను, దేవతలను పూజించాలి.
పూజయేదతిథిం నిత్యం స్నాత్వా చాభ్యర్చయేత్సురాన్ । గృహాదాదాయ చాశ్నీయాదష్టౌ గ్రాసాన్సమాహితః
ప్రతి రోజు అతిథిని గౌరవించాలి, స్నానం చేసి దేవతలను పూజించాలి. ఇంటి నుండి తీసుకొచ్చిన ఆహారం, ఎనిమిది ముద్దలు ఏకాగ్రతతో తినాలి.
జటాశ్చ బిభృయాన్నిత్యం నఖరోమాణి నోత్సృజేత్ । స్వాధ్యాయం సర్వథా కుర్యాన్నియచ్ఛేద్వాచమన్యతః
ఎప్పుడూ జటలు ఉంచాలి, గోరు, జుట్టు కోయకూడదు. ఎల్లప్పుడూ స్వాధ్యాయం చేయాలి, మాటను నియంత్రించాలి.
అగ్నిహోత్రం చ జుహుయాత్పంచయజ్ఞాన్సమాచరేత్ । ఉత్పన్నైర్వివిధైర్మేధ్యైః శాకమూలఫలేన వా
అగ్నిహోత్రం చేయాలి, ఐదు యజ్ఞాలు నిర్వహించాలి. దొరికిన శుద్ధమైన ఆకులు, మూలికలు, పండ్లతో ఆ యజ్ఞాలు చేయాలి.
చీరవాసా భవేన్నిత్యం స్నాయాత్త్రిషవణం శుచిః । సర్వభూతానుకంపశ్చ ప్రతిగ్రహవివర్జితః
ఎప్పుడూ వృక్షచర్మపు వస్త్రాలు ధరించాలి, రోజుకు మూడుసార్లు స్నానం చేయాలి, శుద్ధిగా ఉండాలి, అన్ని జీవుల పట్ల దయ చూపాలి, దానం స్వీకరించకూడదు.
దర్శేన పౌర్ణమాసేన యజేత నియతం ద్విజః । ఋత్విష్ట్యాగ్రయణే చైవ చాతుర్మాస్యాని కారయేత్
ద్విజుడు నిత్యం దర్శ, పౌర్ణమాస యజ్ఞాలు చేయాలి. ఋత్విష్టి, అగ్రయణం, చాతుర్మాస్య యజ్ఞాలు కూడా సక్రమంగా నిర్వహించాలి.
ఉత్తరాయణం చ క్రమశో దక్షిణాయనమేవ చ । వాసంతశారదైర్మేద్ధ్యైరుత్పన్నైః స్వయమాహృతైః
ఉత్తరాయణం, దక్షిణాయణాన్ని క్రమంగా పాటించాలి. వసంత, శరదృతువుల్లో తానే సేకరించిన శుద్ధమైన పంటలు ఉపయోగించాలి.
పురోడాశాంశ్చరూంశ్చైవ విధివన్నిర్వపేత్పృథక్ । దేవతాభ్యః పితృభ్యశ్చ దత్త్వా మేధ్యతరం హవిః
పురోడాశాలు, చరులు వేర్వేరు గా విధిగా సమర్పించాలి. దేవతలకు, పితృదేవతలకు అత్యంత శుద్ధమైన భాగాన్ని ఇవ్వాలి.
శేషం సముపభుంజీత లవణం చ స్వయంకృతమ్ । వర్జ్జయేన్మద్యమాంసాని భౌమాని కవకాని చ
మిగిలిన భాగాన్ని తినాలి, తానే తయారుచేసిన ఉప్పు మాత్రమే వాడాలి. మద్యం, మాంసం, నేలలో పెరిగే మూలికలు, పుట్టగొడుగులు తినకూడదు.
భూస్తృణం శష్పకం చైవ శ్లేష్మాతక ఫలాని చ । న ఫాలకృష్టమశ్నీయాదుత్సృష్టమపి కేనచిత్
భూమిలో పెరిగే గడ్డి, చిన్న మొక్కలు, శ్లేష్మాతక వృక్షపు పండ్లు తినాలి. యెవరైనా వదిలేసిన, లేదా లాగుడు గాడిద్వారా పండిన వాటిని తినకూడదు.
న గ్రామజాతాన్యార్తోపి పుష్పాణి చ ఫలాని చ । శ్రావణేనైవ విధినా వహ్నిం పరిచరేత్సదా
గ్రామంలో పుట్టిన పువ్వులు, పండ్లు తినకూడదు, ఎంతైనా బాధ పడ్డా. శ్రావణ మాసంలో నియమంగా అగ్నిని సేవించాలి.
న ద్రుహ్యేత్సర్వభూతాని నిర్ద్వంద్వో నిర్భయో భవేత్ । న నక్తం కించిదశ్నీయాద్రాత్రౌ ధ్యానపరో భవేత్
అతడు ఎటువంటి ప్రాణికీ హాని చేయకూడదు, ద్వంద్వాలు లేకుండా, భయమూ లేకుండా ఉండాలి. రాత్రి ఏదీ తినకూడదు, ఆ రాత్రంతా ధ్యానంలో నిమగ్నుడై ఉండాలి.
జితేంద్రియో జితక్రోధస్తత్త్వజ్ఞానవిచింతకః । బ్రహ్మచారీ భవేన్నిత్యం న పత్నీమపి సంశ్రయేత్
ఇంద్రియాలను, కోపాన్ని జయించి, సత్యజ్ఞానాన్ని ఆలోచిస్తూ, ఎప్పుడూ బ్రహ్మచర్యాన్ని పాటించాలి. భార్యతో కూడిన సహవాసాన్ని కూడా వదిలిపెట్టాలి.