దత్వా చాక్షయమాప్నోతి నదీప్రస్రవణేషు చ । దానధర్మాత్పరో ధర్మో భూతానాం నేహ విద్యతే
నదుల ఉత్పత్తిస్థలాల్లో దానం చేస్తే కూడా దానికి అంతం ఉండదు. ఈ లోకంలో ప్రాణులకు దానధర్మం కన్నా గొప్ప ధర్మం లేదు.
తస్మాద్విప్రాయ దాతవ్యం శ్రోత్రియాయ ద్విజాతిభిః । స్వర్గాయ భూతికామేన తథా పాపోపశాంతయే
కాబట్టి ద్విజాతులు బ్రాహ్మణులకు దానం చేయాలి. స్వర్గం కోసం, ఐశ్వర్యం కోసం, పాపాలు తొలగించుకోవడానికి కూడా దానం చేయాలి.
ముముక్షుణా తు దాతవ్యం బ్రాహ్మణేభ్యస్తథాన్వహమ్ । దీయమానం తు యో మోహాద్గోవిప్రాగ్నిసురేషు చ
మోక్షాన్ని కోరే వారు ప్రతిరోజూ బ్రాహ్మణులకు దానం చేయాలి. కానీ, ఎవరు మోహంతో గోవులకు, బ్రాహ్మణులకు, అగ్ని దేవతలకు దానం చేయకుండా ఆపుతారో—
నివారయత్యధర్మాత్మా తిర్యగ్యోనిం వ్రజేత సః । యస్తు ద్రవ్యార్జనం కృత్వా నార్చయేద్బ్రాహ్మణాన్సురాన్
అలాంటి పాపాత్ముడు దానం జరగకుండా అడ్డుకుంటాడు, చివరికి జంతువుల యోనిలో జన్మిస్తాడు. ఎవరు ధనం సంపాదించి బ్రాహ్మణులను లేదా దేవతలను గౌరవించరో—
సర్వస్వమపహృత్యైనం రాజా రాష్ట్రాత్ప్రవాసయేత్ । యస్తు దుర్భిక్షవేలాయామన్నాద్యం న ప్రయచ్ఛతి
అలాంటి వారి సర్వస్వాన్ని రాజు తీసేసి, రాజ్యం నుండి వెళ్లగొట్టాలి. ఎవరు కష్టకాలంలో అన్నం ఇవ్వకుండా ఉంటారో—
మ్రియమాణేషు విప్రేషు బ్రాహ్మణః స తు గర్హితః । న తస్మాత్ప్రతిగృహ్ణీయుః న వసేయుశ్చ తేన హి
బ్రాహ్మణులు ఆకలితో మరణిస్తున్నప్పుడు, అట్టి బ్రాహ్మణుడు నిందించబడతాడు. ఇతని నుండి ఇతరులు దానం తీసుకోవ కూడదు, అతనితో నివసించ కూడదు.
ఆజ్ఞాయిత్వా స్వకాద్రాష్ట్రాద్రాజా తం విప్రవాసయేత్ । పశ్చాత్సద్భ్యో దదాతీహ స్వద్రవ్యం ధర్మసాధనమ్
ఇది తెలుసుకున్న రాజు, అతడిని తన రాజ్యం నుండి వెళ్లగొట్టాలి. తరువాత, ధర్మాన్ని సాధించేందుకు తగినవారికి తన సొంత ధనాన్ని ఇక్కడ ఇవ్వాలి.
సపూర్వాభ్యధికః పాపీ నరకే పచ్యతే నరః । స్వాధ్యాయవంతో యే విప్రా విద్యావంతో జితేంద్రియాః
ఇలాంటి తప్పు చేసినవాడు, తరువాత దానం చేసినా, మునుపటి కన్నా ఎక్కువ పాపంతో నరకంలో బాధపడతాడు. విద్య, ఆత్మనిగ్రహం కలిగి, స్వాధ్యాయంలో నిమగ్నమైన బ్రాహ్మణులు—
సత్యసంయమసంయుక్తాస్తేభ్యో దద్యాద్ద్విజోత్తమాః । ప్రభుక్తమపి విద్వాంసం ధార్మికం భోజయేద్ద్విజమ్
సత్యం, నియమం కలిగి ఉన్న అటువంటి ఉత్తమ ద్విజులకు దానం చేయాలి. ఇప్పటికే తిన్నవారైనా, విద్యావంతుడైన ధార్మిక బ్రాహ్మణుడికి భోజనం పెట్టాలి.
న చ మూర్ఖమవృత్తస్థం దశరాత్రముపోషితమ్ । సన్నికృష్టమతిక్రమ్య శ్రోత్రియం యః ప్రయచ్ఛతి
అయితే, మూర్ఖుడు, ఆచరణ లేని వాడు, పది రోజులు ఉపవాసం చేసినవాడు— వీరికి దానం చేయరాదు. దగ్గరలో ఉన్నవాడిని వదిలిపెట్టి, విద్యావంతుడైన బ్రాహ్మణునికి దానం చేస్తే—
స తేన కర్మణా పాపీ దహత్యాసప్తమం కులమ్ । యది స్యాదధికో విప్రః శీలవిద్యాదిభిః స్వయమ్
ఆ పనివల్ల అతడు పాపి అవుతాడు, తన ఏడు తరాల కుటుంబాన్ని నాశనం చేస్తాడు. మంచితనం, విద్య మొదలైన వాటిలో ఉత్తముడైన బ్రాహ్మణుడు ఉంటే—
తస్మై యత్నేన దాతవ్యమతిక్రమ్య చ సన్నిధిమ్ । యోర్చితం ప్రతిగృహ్ణీయాద్దద్యాదర్చితమేవ చ
అతనికే శ్రద్ధతో దానం చేయాలి, దగ్గరలో ఉన్నవాడిని వదిలిపెట్టినా సరే. గౌరవంతో ఇచ్చిన దానాన్ని అంగీకరించాలి, గౌరవంతో ఉన్నవారికి కూడా దానం చేయాలి.
తావుభౌ గచ్ఛతః స్వర్గం నరకం తు విపర్యయే । న వార్యపి ప్రయచ్ఛేత నాస్తికే హైతుకేపి చ
ఇలా ఇచ్చేవాడు, తీసుకునేవాడు ఇద్దరూ స్వర్గానికి చేరతారు; విరుద్ధంగా చేస్తే నరకానికి పోతారు. వేదాన్ని నమ్మని వారికి, వాదించే వారికి నీళ్లు కూడా ఇవ్వరాదు.
న పాఖండేషు సర్వేషు నావేదవిదిధర్మవిత్ । రూప్యం చైవ హిరణ్యం చ గామశ్వం పృథివీం తిలాన్
అన్ని పాక్షండులకు, వేదాన్ని లేదా ధర్మాన్ని తెలియని వారికి కూడా ఇవ్వరాదు. వెండి, బంగారం, గోవు, గుర్రం, భూమి, నువ్వులు—
అవిద్వాన్ప్రతిగృహ్ణీయాద్భస్మీ భవతి కాష్ఠవత్ । ద్విజాతిభ్యో ధనం లిప్సేత్ప్రశస్తేభ్యో ద్విజోతమః
విద్య లేని వారు తీసుకుంటే, అవి చెక్కపోలా బూడిదగా మారిపోతాయి. ద్విజులు ధనం కోరితే, ఉత్తమ బ్రాహ్మణుల నుండి మాత్రమే కోరాలి—
అపి రాజన్యవైశ్యాభ్యాం న తు శూద్రాత్కథంచన । వృత్తిసంకోచమన్విచ్ఛేన్నేహేత ధనవిస్తరమ్
రాజులు, వైశ్యుల నుండి కూడా తీసుకోవచ్చు, కానీ శూద్రుల నుండి ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ తీసుకోరాదు. బ్రాహ్మణుడు తక్కువ జీవనోపాధిని కోరాలి, ఎక్కువ ధనాన్ని ఆశించకూడదు.
ధనలోభే ప్రసక్తస్తు బ్రాహ్మణ్యాదేవ హీయతే । వేదానధీత్య సకలాన్యజ్ఞాంశ్చావాప్య సర్వశః
ధనానికి లోభిగా ఉంటే, బ్రాహ్మణ్యాన్ని కోల్పోతాడు. వేదాలు అన్నీ నేర్చుకుని, అన్ని యజ్ఞాలు చేసినా—
న తాం గతిమవాప్నోతి సంతోషాద్యామవాప్నుయాత్ । ప్రతిగ్రహరుచిర్న స్యాచ్ఛూద్రాన్న తు సమాహరేత్
ఆత్మసంతృప్తి వల్ల కలిగే స్థితిని పొందలేడు. శూద్రుల నుండి దానం ఆశించరాదు, తీసుకోరాదు.
స్థిత్యర్థాదధికం గృహ్ణన్బ్రాహ్మణో యాత్యధోగతిమ్ । యస్తు యాతి న సంతోషం న స స్వర్గస్య భాజనమ్
జీవనానికి మించిన దానం తీసుకునే బ్రాహ్మణుడు దిగజారిపోతాడు. ఎప్పుడూ తృప్తి లేని వాడు స్వర్గానికి అర్హుడు కాదు.
ఉద్వేజయతి భూతాని యథా చౌరస్తథైవ సః । గురుం భృత్యాంశ్చోజ్జిహీర్షుస్తర్పయన్దేవతాతిథీన్
అతడు దొంగలా జీవులను కలవరపెడతాడు. గురువు, సేవకులను మోసం చేసి, దేవతలు, అతిథులను తృప్తిపరిచే వాడు—
సర్వతః ప్రతిగృహ్ణీయాన్న తు తృప్యేత్స్వయం తతః । ఏవం గృహస్థో యుక్తాత్మా దేవతాతిథిపూజకః
అతడు అన్ని వైపుల నుండీ భిక్ష తీసుకోవచ్చు, కానీ వాటితో తాను తృప్తి చెందకూడదు. ఇలాంటివాడు, మనసు నియంత్రణతో, దేవతలు మరియు అతిథులను గౌరవిస్తూ ఉండే గృహస్థుడు.
వర్తమానః సంయతాత్మా యాతి తత్పరమం పదమ్ । పుత్రేషు భార్యాం నిక్షిప్య గత్వారణ్యం తు తత్త్వవిత్
ఇలాంటి నియమంతో జీవిస్తూ, అతడు ఆ పరమ పదాన్ని పొందుతాడు. భార్యను తన కుమారుల వద్ద ఉంచి, సత్యాన్ని తెలుసుకున్నవాడు అరణ్యంలోకి వెళ్తాడు.
ఏకాకీ విచరేన్నిత్యముదాసీనః సమాహితః । ఏష వః కథితో ధర్మ్మో గృహస్థానాం ద్విజోత్తమాః । జ్ఞాత్వా తు తిష్ఠేన్నియతం తథానుష్ఠాపయేద్ద్విజాన్
ఒక్కడే ఉండి, ఎప్పుడూ విరక్తుడిగా, ఏకాగ్రతతో సంచరించాలి. ఓ ఉత్తమ ద్విజులారా! ఇది గృహస్థులకు చెప్పిన ధర్మం. దీన్ని తెలుసుకొని నియమంగా ఉండి, అలాగే ఆచరించాలి.
ఇతి దేవమనాదిమేకమీశం గృహధర్మేణ సమర్చయేదజస్రమ్ । సమతీత్య స సర్వభూతయోనిం ప్రకృతిం యాతి పరం న యాతి జన్మ
ఇలా గృహధర్మాన్ని పాటిస్తూ, ఆ ఆదిమూర్తి, ఏకైకేశ్వరుడైన దేవుణ్ణి ఎప్పుడూ భక్తితో పూజించాలి. అన్ని జీవుల మూలాన్ని, ప్రకృతిని దాటి, అతడు పరమ స్థితిని పొందుతాడు, మళ్ళీ జన్మించడు.
వ్యాస ఉవాచ- ఏవం గృహాశ్రమే స్థిత్వా ద్వితీయం భాగమాయుషః । వానప్రస్థాశ్రమం గచ్ఛేత్సదారః సాగ్నిరేవ చ
వ్యాసుడు చెప్పాడు — ఇలాగే గృహస్థాశ్రమంలో జీవించి, జీవితంలో రెండవ భాగానికి వచ్చినవాడు, తన భార్యను, అగ్నిని తీసుకొని వానప్రస్థాశ్రమంలోకి వెళ్లాలి.
నిక్షిప్య భార్యాం పుత్రేషు గచ్ఛేద్వనమథాపి వా । దృష్ట్వాపత్యస్య వాపత్యం జర్జరీకృతవిగ్రహః
తన భార్యను కుమారుల వద్ద ఉంచి, లేదా మనవళ్లను చూసిన తరువాత, వృద్ధాప్యంతో శరీరం బలహీనమైతే అరణ్యంలోకి వెళ్లాలి.
శుక్లపక్షస్య పూర్వాహ్ణే ప్రశస్తే చోత్తరాయణే । గత్వారణ్యం నియమవాంస్తపః కుర్యాత్సమాహితః
శుక్లపక్షంలో, ఉదయాన్నే, ఉత్తరాయణంలో శుభమైన సమయంలో, నియమంగా ఉండి, అరణ్యంలోకి వెళ్లి, ఏకాగ్రతతో తపస్సు చేయాలి.
ఫలమూలాని పూతాని నిత్యమాహారమాహరేత్ । యదాహారో భవేత్తేన పూజయేత్పితృదేవతాః
ప్రతి రోజు పవిత్రమైన పండ్లు, మూలికలు ఆహారంగా సేకరించాలి. దొరికిన ఆహారంతో పితృదేవతలను, దేవతలను పూజించాలి.
పూజయేదతిథిం నిత్యం స్నాత్వా చాభ్యర్చయేత్సురాన్ । గృహాదాదాయ చాశ్నీయాదష్టౌ గ్రాసాన్సమాహితః
ప్రతి రోజు అతిథిని గౌరవించాలి, స్నానం చేసి దేవతలను పూజించాలి. ఇంటి నుండి తీసుకొచ్చిన ఆహారం, ఎనిమిది ముద్దలు ఏకాగ్రతతో తినాలి.
జటాశ్చ బిభృయాన్నిత్యం నఖరోమాణి నోత్సృజేత్ । స్వాధ్యాయం సర్వథా కుర్యాన్నియచ్ఛేద్వాచమన్యతః
ఎప్పుడూ జటలు ఉంచాలి, గోరు, జుట్టు కోయకూడదు. ఎల్లప్పుడూ స్వాధ్యాయం చేయాలి, మాటను నియంత్రించాలి.