భాండారేణ తురంగైశ్చ భటైర్వీరరసోద్భవైః । సమాన ఏవ భూపాలదుర్గైరత్యంతదుర్గమైః
అతని ధనభాండాగారం, గుర్రాలు, వీరత్వంతో నిండిన యోధులు కలిగి ఉండటం వల్ల, అతడు రాజుకు సమానంగా, దుర్గమమైన కోటల పరంగా కూడా సమానంగా ఉండేవాడు.
స కదాచిత్స్వయం రాజ్యం కర్తుం పాపో దధే మనః । నిహత్య వసుధాపాలం బలాత్సాకం కుమారకైః
ఒకసారి, పాపబుద్ధితో, రాజును మరియు అతని కుమారులను బలవంతంగా చంపి, రాజ్యాన్ని స్వంతం చేసుకోవాలని నిర్ణయించుకున్నాడు.
కర్తుం వ్యవస్య దివసైః స్వల్పైరిత్థం చికీర్షయా । విషూచికామయాదాశు పరాసుః సమజాయత
కొద్ది రోజుల్లోనే ఈ పని చేయాలని ఉద్దేశంతో ఉండగా, అకస్మాత్తుగా విషూచిక వ్యాధి వచ్చి, వెంటనే ప్రాణాలు కోల్పోయాడు.
కాలేనాల్పీయసా ప్రేత్య పాపాత్మా తేన కర్మణా । తేజస్వీ తురగో జాతః సింధుదేశే కృశోదరిః
ఆ పాపకర్మ ఫలితంగా, కొంతకాలానికే అతడు సింధుదేశంలో బలమైన, పొట్ట సన్నగా ఉన్న గుర్రంగా జన్మించాడు.
మూలేన బహునా క్రీత్వా హయతత్వవిదా తతః । బహుయత్నవతా నీతః కేనచిద్వైశ్యసూనునా
ఒక గుర్రాల గుణాలను బాగా తెలిసినవాడి దగ్గర నుండి, ఎన్నో ఖర్చులు పెట్టి, ఒక వాణికుడు కొని, ఎంతో శ్రమతో తీసుకొచ్చాడు.
రాజాపి పౌత్రనప్త్త్రాద్యైస్తస్యైవ మరణాత్పరమ్ । కాలేన వృద్ధతాం ప్రాప్తః స్వరాజ్యం చాపి పాలయన్
ఆ వాణికుడు మరణించిన తరువాత, రాజు తన మనవళ్లు, వారసుల సహాయంతో కాలక్రమంలో వృద్ధుడై, తన రాజ్యాన్ని పాలిస్తూ ఉండిపోయాడు.
స వైశ్యసూనుస్తం చాశ్వం రాజ్ఞే దాతుం సమాగతః । రాజ్ఞోద్వారిస్థితస్తత్ర ప్రతీక్షంస్తత్సమాగమమ్
ఆ వాణికుని కుమారుడు ఆ గుర్రాన్ని రాజుకు ఇవ్వడానికి వచ్చి, రాజు ద్వారంలో నిలబడి, ఆయనను కలిసే సమయాన్ని ఎదురుచూశాడు.
జ్ఞాతపూర్వోఽపి వైశ్యోఽసౌ ప్రతీహారేణ దర్శితః । కిమర్థం బ్రూహి రాజ్ఞేతి పృష్టః స్పష్టమభాషత
ఆ వాణికుడు ముందే తెలిసినవాడైనా, ద్వారపాలకుడు లోపలికి తీసుకెళ్లి, 'ఏ కారణంతో వచ్చావో చెప్పు' అని అడిగితే, అతడు స్పష్టంగా చెప్పాడు.
దేవ త్రిజగతీరత్నమితి మత్వా తురంగమః । మయా నియుతమూల్యేన బహునా సాధులక్షణః
ప్రభూ! ఈ గుర్రాన్ని మూడు లోకాల రత్నంగా భావించి, దాని మంచి లక్షణాల కోసం నేను ఎంతో ధనంతో కొన్నాను.
తతోఽవలోక్య వక్త్రాణి భూపాలః పార్శ్వవర్తినామ్ । సమాదిదేశ వణిజమశ్వోఽత్ర నీయతామితి
అప్పుడా రాజు పక్కన ఉన్నవారి ముఖాలను చూసి, 'వాణికుని గుర్రాన్ని ఇక్కడికి తీసుకురండి' అని ఆజ్ఞాపించాడు.
శిరాంసి ధూనయన్నృణామశ్వలక్షణవేదినామ్ । శూరాణామపి చేతాంసి ముహురుత్సాహయన్మహాన్
గుర్రాల లక్షణాలు తెలిసినవారు తలలు ఊపుతుండగా, ఆ గొప్ప గుర్రం, ధైర్యవంతుల మనసులకూ మరెన్నో సార్లు ఉత్సాహాన్ని కలిగించింది.
అఖండమేదినీవేగబహుసంక్రమణార్జితమ్ । లాలాఫేనఛలేనాసౌ వమన్శుభ్రతరం యశః
అఖండ భూమిని ఎన్నో సార్లు వేగంగా దాటి, దాని నోటి నురుగు, లాలాజలంతో ఎంతో పవిత్రమైన కీర్తిని ప్రసరింపజేసింది.
ఉచ్చైఃశ్రవస్తులాం భేజే గుణసామ్యేన తత్త్వతః । వివృణ్వన్నతి తేజస్వీ హ్రియేవ నతకంధరః
దాని గుణాలలో, స్వభావంలో ఉచ్చైఃశ్రవసుతో సమానంగా ఉండి, మెరిసే తలవంచి, మర్యాదగా నిలిచింది.
చామరైరిందుధవలైర్వీజ్యమానో నిరంతరమ్ । దుగ్ధాంభోనిధిలోలైస్తైః శ్వాసైరుచ్చైఃశ్రవా ఇవ
చందనపు తెల్ల చామరాలతో నిరంతరం వడివడిగా వీడుతూ, దాని ఊపిరి పాల సముద్రపు అలలలా కదిలింది, ఉచ్చైఃశ్రవసు లాగా.
నీలాతపత్రయుగలం ఘనచ్ఛాయతులశ్రియా । బిభ్రాణో వారిదాలీఢ హిమాద్రి శిఖరశ్రియమ్
నీలపు గొడుగులు రెండు ధరించి, మేఘాల నీడకు సమానమైన కాంతితో, వానమేఘాలు తాకిన హిమాలయ శిఖరంలా ప్రకాశించింది.
మేదినీమండలస్పర్శ సంక్రాంతమివ పావకమ్ । ముహురుద్ధరయన్ధున్వన్బంధురం కంధరాతటమ్
భూమి వలయాన్ని తాకుతూ, అగ్ని లా మెరిసి, తన అందమైన మెడను పదేపదే పైకి లేపి ఊపింది.
దారయన్వైరిణః సర్వాన్వ్యాహరంశ్చ జయశ్రియమ్ । హేషారవేణ గురుణా దిక్షుప్రఖ్యాపయన్యశః
శత్రువులను చీల్చి, విజయ కీర్తిని ప్రకటిస్తూ, గంభీరమైన హెషారావంతో తన పేరును అన్ని దిక్కులకూ తెలియజేసింది.
సత్త్వస్య రాశిరత్యుచ్చైర్గతీనామివ శేవధిః । రూపస్య నిలయం సాక్షాల్లక్షణానాం పయోనిధిః
అది పరాక్రమానికి నిలయంగా, ఉన్నతమైన మార్గాలను పొందినవారి ధనంగా, అందానికి స్వయంగా నిలయంగా, గుర్రాల లక్షణాలకు సముద్రంగా ఉంది.
ఆనీతో వణిజా వాజీ రాజ్ఞా చ సమదృశ్యత । బహుధా వర్ణితోఽమాత్యైరశ్వలక్షణవేదిభిః
వాణికుడు ఆ గుర్రాన్ని తీసుకొచ్చి, రాజుకు చూపగా, గుర్రాల లక్షణాలలో నిపుణులైన మంత్రులు దానిని అనేక విధాలుగా వివరించారు.
యథేచ్ఛం వణిజోదీర్ణం స్వర్ణం దత్త్వా మహీపతిః । జగ్రాహ తురగం వేగాదసీమానందనిర్భరః
వాణికుడు కోరినట్లు, రాజు బంగారం ఇచ్చి, అపారమైన ఆనందంతో ఆ వేగవంతమైన గుర్రాన్ని స్వీకరించాడు.
తతోఽశ్వపాలమాహూయ యత్నతస్తం నిరూప్య చ । విసర్జితసభాలోకో గృహాంతరమగాన్నృపః
తర్వాత గుర్రాల కాపరిని పిలిపించి, శ్రద్ధగా పరిశీలించి, సభను పంపించి, రాజు తన అంతఃపురానికి వెళ్లాడు.
అనేకధా సమాపృష్టో మహీపాలం రంణాంగణే । శస్త్రవ్రణకిణశ్రేణీభూషణం సత్వసన్నిభమ్
రాజమండపంలో ఎన్నో సార్లు అడిగినప్పుడు, రాజు తన శరీరంపై ఖడ్గపు గాయాల ముద్రలతో, ధైర్యానికి ప్రతిరూపంగా కనిపించాడు.
ఏకదా మృగయాం ఖేలన్కుతూహలరసాత్మనా । తమారుహ్య మహీపాలో వనం ప్రతి వివేశ హ
ఒకసారి, వేటలో ఆనందంగా, ఆసక్తితో ఉన్న రాజు, తన గుర్రాన్ని ఎక్కి అడవిలోకి ప్రవేశించాడు.
విసృజ్య సైనికాన్పృష్టే ధావతః పరితోఽఖిలాన్ । ఆకృష్యమాణో హరిణైః పిపాసాకులితోఽభవత్
అతని వెనుక ఉన్న సైనికులను అక్కడే వదిలేసి, రాజు జింకలను వెంబడిస్తూ తాగడానికి నీరు కావాలనే తపనతో అలసిపోయాడు.
తత ఉత్తీర్య తురగాజ్జలమన్వేషయన్ నృపః । బధ్వాశ్వం తరుశాఖాయామారురోహ శిలాం నృపః
ఆ తరువాత, రాజు గుర్రానికి నీరు వెతుకుతూ, గుర్రాన్ని ఒక చెట్టు కొమ్మకు కట్టి, ఒక రాయిమీద ఎక్కాడు.
గీతాపంచదశాధ్యాయశ్లోకార్ద్ధలిఖితం తతః । పాతితం మరుతా తత్ర యత్ర ఖండే విలోకయత్
అక్కడ, గీతా పదిహేనవ అధ్యాయానికి చెందిన ఒక అర్ధశ్లోకం, గాలి కొట్టివేసిన ఆకు ముక్కపై రాసి పడివున్నదాన్ని చూశాడు.
పత్రం వాచయతో రాజ్ఞః శ్రుత్వా గీతాక్షరావలీమ్ । తతో ముక్తిపదం లేభే తురగస్త్వరయాఽపతత్
రాజు ఆ ఆకును చదువుతూ, గీతా పదాలను వినగానే, ఆ గుర్రం వెంటనే మోక్షాన్ని పొందింది, వెంటనే నేలపై పడిపోయింది.
తతో గ్రంథిం సమాచ్ఛిద్య పల్యాణవతార్య చ । ఉత్థాపమానస్తురగో రాజ్ఞా నోత్థితవాన్మృతః
తర్వాత, రాజు గుర్రాన్ని విడిపించి, నేలపై దింపి, లేవనెత్తడానికి ప్రయత్నించినా, అది లేచింది కాదు, ఎందుకంటే అది చనిపోయింది.
తతః సరభభేరుండో నృపమాభాష్య సుస్వరమ్ । దివ్యం విమానమారుహ్య జగామ త్రిదశాలయమ్
ఆ సమయంలో, శరభభేరు౦డ అనే దేవత, మధురమైన స్వరంతో రాజుతో మాట్లాడి, దివ్య విమానంలో ఎక్కి దేవతల లోకానికి వెళ్ళింది.
తతో గిరిం సమారుహ్య దదర్శాశ్రమముత్తమమ్ । పున్నాగకదలీచూతనారికేలసమన్వితమ్
తర్వాత, రాజు కొండపైకి ఎక్కి, పున్నాగ, అరటి, మామిడి, కొబ్బరి చెట్లతో అలంకరించబడిన అద్భుతమైన ఆశ్రమాన్ని చూశాడు.