ఉత్తరం తు సమామ్నాతం వాసః కృష్ణాజినం శుభమ్ । అభావే గావయమపి రౌరవం వా విధీయతే
పై భాగానికి ధరించాల్సిన వస్త్రంగా శుభ్రమైన కృష్ణమృగ చర్మాన్ని చెప్పారు. అది లభించకపోతే, ఆవు చర్మం లేదా రౌరవ మృగ చర్మం కూడా వాడవచ్చు.
ఉద్ధృత్య దక్షిణం బాహుం సవ్యబాహౌ సమర్పితమ్ । ఉపవీతం భవేన్నిత్యం నివీతం కంఠసజ్జనే
కుడి చేయి పైకి ఎత్తి, యజ్ఞోపవీతాన్ని ఎడమ భుజంపై వేసుకుంటే దాన్ని 'ఉపవీతం' అంటారు. అదే మెడ చుట్టూ వేసుకుంటే దాన్ని 'నివీతం' అంటారు.
సవ్యబాహుం సముద్ధృత్య దక్షిణే తు ధృతం ద్విజాః । ప్రాచీనావీతమిత్యుక్తం పిత్ర్యేకర్మణి యోజయేత్
ఎడమ చేయి పైకి ఎత్తి, కుడి భుజంపై యజ్ఞోపవీతాన్ని వేసుకుంటే దాన్ని 'ప్రాచీనావీతం' అంటారు. పితృకర్మల్లో ఇదే విధానం పాటించాలి.
అగ్న్యాగారే గవాం గోష్ఠే హోమే తప్యే తథైవ చ । స్వాధ్యాయే భోజనే నిత్యం బ్రాహ్మణానాం చ సన్నిధౌ
అగ్నిగృహంలో, ఆవుల గోశాలలో, హోమంలో, తపస్సులో, స్వాధ్యాయంలో, భోజన సమయంలో, బ్రాహ్మణుల సమక్షంలో ఎప్పుడూ—
ఉపాసనే గురూణాం చ సంధ్యయోః సాధుసంగమే । ఉపవీతీ భవేన్నిత్యం విధిరేష సనాతనః
గురువుల సేవలో, ఉదయాసంధ్యా, సాయంసంధ్యా వేళల్లో, సద్గుణుల సమూహంలో కూడా ఎప్పుడూ యజ్ఞోపవీతాన్ని 'ఉపవీతం'గా ధరించాలి. ఇదే శాశ్వత నియమం.
మౌంజీ త్రివృత్సమాం శ్లిష్టాం కుర్యాద్విప్రస్య మేఖలామ్ । ముంజాభావే కుశేనాహుర్గ్రంథినైకేన వా త్రిభిః
బ్రాహ్మణుడు మూడు ముజ్జలు కలిగిన ముజ్జ గడ్డి తో బాగా వంచిన మెఖలాను తయారు చేసుకోవాలి. ముజ్జ లభించకపోతే, కుశ గడ్డి లేదా ఒకటి లేక మూడు ముడులు వేసి కూడా చేయవచ్చు.
ధారయేద్వైణవపాలాశౌ దండౌ కేశాంతికౌ ద్విజః । యజ్ఞార్హవృక్షజం వాథ సౌమ్యమవ్రణమేవ చ
ద్విజుడు రెండు దండలు, ఒకటి వెదురు, మరొకటి పాలాశ వృక్షం తో, తన జుట్టు పొడవు మేరకు తీసుకుని ధరించాలి. లేకపోతే, యజ్ఞానికి తగిన, మృదువైన, మచ్చలు లేని వృక్షం తో చేసిన దండం కూడా వాడవచ్చు.
సాయంప్రాతర్ద్విజః సంధ్యాముపాసీత సమాహితః । కామాల్లోభాద్భయాన్మోహాత్త్యక్త్వైనాం పతితో భవేత్
ద్విజుడు ఉదయం, సాయంత్రం సంధ్యావందనం ఏకాగ్రతతో చేయాలి. కోరిక, లోభం, భయం, మాయ వల్ల దాన్ని వదిలేస్తే, పతితుడవుతాడు.
అగ్నికార్యం తతః కుర్యాత్సాయంప్రాతః ప్రసన్నధీః । స్నాత్వా సంతర్పయేద్దేవానృషీన్పితృగణాంస్తథా
ఆ తరువాత, ఉదయం, సాయంత్రం ప్రశాంతమైన మనస్సుతో అగ్నికార్యాన్ని చేయాలి. స్నానం చేసి, దేవతలు, ఋషులు, పితృదేవతలను తృప్తిపర్చాలి.
దేవతాభ్యర్చనం కుర్యాత్పుష్పైః పత్రైర్యవాంబుభిః । అభివాదనశీలః స్యాన్నిత్యం వృద్ధేషు ధర్మతః
దేవతలను పువ్వులు, ఆకులు, యవాలు, నీటితో పూజించాలి. పెద్దవారిని ఎప్పుడూ ధర్మబద్ధంగా నమస్కరించడంలో శ్రద్ధ చూపాలి.
అసావహం భో నామేతి సమ్యక్ప్రణతిపూర్వకమ్ । ఆయురారోగ్యసిద్ధ్యర్థం తంద్రాదిపరివర్జితః
'నేను ఫలానివాడిని ప్రభో' అని, సరిగ్గా నమస్కారం చేసి, మేలుకొన్న స్థితిలో, ఆయురారోగ్యాల కోసం చెప్పాలి.
ఆయుష్మాన్భవ సౌమ్యేతి వచో విప్రోఽభివాదనే । ఆకారశ్చాస్య నామ్నోంఽతే వాచ్యః పూర్వాక్షరప్లుతః
బ్రాహ్మణుడు తిరిగి నమస్కారానికి 'నీకు దీర్ఘాయువు కలగాలి సౌమ్య' అని చెప్పాలి. తన పేరు చివరి అక్షరాన్ని పొడిగించి, ముందు అక్షరంతో చెప్పాలి.
యో న వేత్త్యభివాదస్య విప్రః ప్రత్యభివాదనమ్ । నాభివాద్యః స విదుషా యథా శూద్రస్తథైవ సః
నమస్కారానికి ఎలా ప్రతినమస్కారం చేయాలో తెలియని బ్రాహ్మణుడిని, పండితులు నమస్కరించకూడదు. అతడు శూద్రుడితో సమానం.
వ్యత్యస్తపాణినా కార్యం పాదసంగ్రహణం గురోః । సవ్యేన సవ్యః స్ప్రష్టవ్యో దక్షిణేన తు దక్షిణః
గురువు పాదాలను పట్టేటప్పుడు, ఎడమ కాలికి ఎడమ చేయి, కుడి కాలికి కుడి చేయి ఉపయోగించాలి.
లౌకికం వైదికం వాపి తథాధ్యాత్మికమేవ వా । అవాప్య ప్రయతో జ్ఞానం తం పూర్వమభివాదయేత్
లోకికమైనా, వేద సంబంధమైనా, ఆధ్యాత్మికమైనా, ఏ జ్ఞానమైనా భక్తితో పొందిన తర్వాత, ముందుగా గురువుకు నమస్కరించాలి.
నోదకం ధారయేద్భైక్ష్యం పుష్పాణి సమిధస్తథా । ఏవంవిధాని చాన్యాని న దేవార్థేషు కర్మ్మసు
దేవతలకు సంబంధించిన కార్యాల్లో నీరు, భిక్ష, పువ్వులు, సమిధలు లేదా ఇలాంటి ఇతర వస్తువులు చేతిలో పట్టుకోరాదు.
బ్రాహ్మణం కుశలం పృచ్ఛేత్క్షత్రబంధుమనామయమ్ । వైశ్యం క్షేమం సమాగమ్య శూద్రమారోగ్యమేవ చ
బ్రాహ్మణుడిని క్షేమంగా ఉన్నాడా అని, క్షత్రియుడిని ఆరోగ్యం గురించి, వైశ్యుడిని సుఖసంపద గురించి, శూద్రుడిని ఆరోగ్యం గురించి మాత్రమే అడగాలి.
ఉపాధ్యాయః పితా జ్యేష్ఠో భ్రాతా త్రాతా చ భీతితః । మాతులః శ్వశురశ్చైవ మాతామహ పితామహౌ
ఉపాధ్యాయుడు, తండ్రి, పెద్ద అన్నయ్య, అపాయంలో రక్షించినవాడు, మామ, మామగారు, తాత, తండ్రి తాత—
వర్ణశ్రేష్ఠః పితృవ్యశ్చ పుంసోఽత్ర గురవః స్మృతాః । మాతా మాతామహీ గుర్వీ పితుర్మాతుశ్చ సోదరాః
పురుషులలో, వర్ణాలలో ఉత్తముడైనవాడు, తండ్రి సోదరుడు, తల్లి, మామ, తండ్రి మరియు తల్లి సోదరీమణులు గురువులుగా భావించబడతారు.
శ్వశ్రూః పితామహీ జ్యేష్ఠా ధాత్రీ చ గురవః స్త్రియః । జ్ఞేయస్తు గురువర్గోఽయం మాతృతః పితృతో ద్విజాః
స్త్రీలలో, అత్త, తాతమ్మ, పెద్దచెల్లెలు, పాలిచ్చే అమ్మ కూడా గురువులుగా పరిగణించబడతారు. ఈ గురువుల సమూహం తల్లి, తండ్రి వంశాలనుండి వచ్చిందని తెలుసుకోవాలి, ఓ ద్విజుడా.
అనువర్తనమేతేషాం మనోవాక్కాయకర్మభిః । గురూన్దృష్ట్వా సముత్తిష్ఠేదభివాద్య కృతాఞ్జలి
ఈ గురువులను మనసుతో, మాటతో, చేతలతో సేవించాలి. వారిని చూసినప్పుడు లేచి, చేతులు జోడించి నమస్కరించాలి.
నైతైరుపవిశేత్సార్ద్ధం వివదేన్నాత్మకారణాత్ । జీవితార్థమపి ద్వేషాద్గురుభిర్నైవ భాషణమ్
వారితో కలిసి కూర్చోకూడదు, స్వప్రయోజనం కోసం వాదించకూడదు. ప్రాణాలకోసం అయినా, ద్వేషంతో గురువులతో అసభ్యంగా మాట్లాడకూడదు.
ఉద్రిక్తోఽపి గుణైరన్యైర్గురుద్వేషీ పతత్యధః । గురూణామపి సర్వేషాం పంచ పూజ్యా విశేషతః
ఇతర గుణాల్లో ఎంత ఉన్నతుడైనా, గురువులను ద్వేషిస్తే కిందపడిపోతాడు. అన్ని గురువులలో ఐదుగురు ప్రత్యేకంగా పూజించదగినవారు.
తేషామాద్యాస్త్రయః శ్రేష్ఠాస్తేషాం మాతా సుపూజితా । యో భావయతి యా సూతే యేన విద్యోపదిశ్యతే
వారిలో మొదటి ముగ్గురు అత్యుత్తములు: జన్మనిచ్చే తల్లి, పుట్టజేసే తండ్రి, విద్యను బోధించే గురువు — వీరిని అత్యంత గౌరవంతో పూజించాలి.
జ్యేష్ఠో భ్రాతా చ భర్తా చ పంచైతే గురవః స్మృతాః । ఆత్మనః సర్వయత్నేన ప్రాణత్యాగేన వా పునః
పెద్ద అన్నయ్య, భర్త కూడా గురువులుగా గుర్తించబడ్డారు. ఈ ఐదుగురిని మన ప్రాణాలకైనా వదిలి, అన్ని విధాలా గౌరవించాలి.
పూజనీయా విశేషేణ పంచైతే భూతిమిచ్ఛతా । యావత్పితా చ మాతా చ ద్వావేతౌ నిర్వికారిణౌ
సంపద కోరే వారు ఈ ఐదుగురిని ప్రత్యేకంగా పూజించాలి. తండ్రి, తల్లి ఇద్దరూ మారకుండా ఉన్నంతకాలం.
తావత్సర్వం పరిత్యజ్య పుత్రః స్యాత్తత్పరాయణః । పితా మాతా చ సుప్రీతౌ స్యాతాం పుత్రగుణైర్యది
ఆ కాలం వరకు కుమారుడు అన్నిటినీ వదిలి వారికే అంకితమై ఉండాలి. తండ్రి, తల్లి కుమారుని గుణాలతో సంతోషిస్తే, వారు సంతోషంగా ఉంటారు.
స పుత్రః సకలం ధర్మం ప్రాప్నుయాత్తేన కర్మణా । నాస్తి మాతృసమం దైవం నాస్తి పితృసమో గురుః
అలాంటి కుమారుడు ఆచరణ ద్వారా అన్ని ధర్మాలను పొందుతాడు. తల్లికి సమానమైన దైవం లేదు, తండ్రికి సమానమైన గురువు లేదు.
తయోః ప్రత్యుపకారోఽపి న కథంచన విద్యతే । తయోర్నిత్యం ప్రియం కుర్యాత్కర్మణా మనసా గిరా
వారికి ప్రతిఫలం ఇవ్వడం ఏ విధంగానూ సాధ్యం కాదు. చేతలు, మనసు, మాటలతో ఎప్పుడూ వారికి ఇష్టమైనదే చేయాలి.
న తాభ్యామననుజ్ఞాతో ధర్మమన్యం సమాచరేత్ । వర్జయిత్వా ముక్తిఫలం నిత్యం నైమిత్తికం తథా
వారి అనుమతి లేకుండా ఇతర ధర్మాలను చేయకూడదు. ముక్తి ఫలాన్నిచ్చే నిత్య, నైమిత్తిక కర్మలు తప్ప.