తం కర్మయోగం వద నః సూత మూర్తిమయస్తు యః । ఇతి శుశ్రూషవో విప్రా భవదగ్రే వ్యవస్థితాః
సూతా! ఆ మూర్తిరూపమైన కర్మయోగాన్ని మాకు వివరించు. మేమంతా వినాలని ఆసక్తిగా మీ ముందు నిలబడ్డాము.
సూత ఉవాచ- ఏవమేవ పురా పృష్టో వ్యాసః సత్యవతీసుతః । ఋషిభిరగ్నిసంకాశైర్వ్యాసస్తానాహ తచ్ఛృణు
సూతుడు చెప్పాడు: ఇదే విధంగా, పూర్వంలో సత్యవతీ కుమారుడైన వ్యాసుడు, అగ్నివలయమైన ఋషులచే అడిగబడ్డాడు. ఆయన వారికి చెప్పినదాన్ని వినండి.
వ్యాస ఉవాచ- శృణుధ్వంమృషయః సర్వే వక్ష్యమాణం సనాతనమ్ । కర్మయోగం బ్రాహ్మణానామాత్యంతికఫలప్రదమ్
వ్యాసుడు అన్నాడు: ఋషులారా! నేను చెప్పబోయే శాశ్వతమైన బ్రాహ్మణుల కర్మయోగాన్ని అందరూ శ్రద్ధగా వినండి. ఇది పరమ ఫలాన్ని ఇస్తుంది.
ఆమ్నాయసిద్ధమఖిలం బ్రాహ్మణార్థం ప్రదర్శితమ్ । ఋషీణాం శృణ్వతాం పూర్వం మనురాహ ప్రజాపతిః
వేదపారంపర్యంలో స్థిరమైనదాన్ని, బ్రాహ్మణుల కోసం చూపబడినదాన్ని, పూర్వంలో ప్రజాపతి మనువు ఋషులకు వివరించాడు.
సర్వవ్యాధిహరం పుణ్యమృషిసంఘైర్నిషేవితమ్ । సమాహితధియో యూయం శృణుధ్వం గదతో మమ
అది అన్ని వ్యాధులను తొలగించే పుణ్యమైనది, ఋషులచే ఆచరించబడింది. మనస్సు స్థిరంగా ఉంచిన మీరు నేను చెప్పేది శ్రద్ధగా వినండి.
కృతోపనయనో వేదానధీయీత ద్విజోత్తమః । గర్భాష్టమేఽష్టమేవాబ్దే స్వసూత్రోక్తవిధానతః
ఉపనయనం జరిపించుకున్న ఉత్తమ ద్విజుడు, గర్భంలో ఎనిమిదో నెలలో లేదా ఎనిమిదవ సంవత్సరంలో, తన సూత్రంలో చెప్పిన విధానానుసారం వేదాలను అభ్యసించాలి.
దండీ చ మేఖలీ సూత్రీ కృష్ణాజినధరో మునిః । భిక్షాహారో గురుహితో వీక్ష్యమాణో గురోర్ముఖమ్
దండం, మేఖల, యజ్ఞోపవీతం ధరించి, నల్ల కృష్ణాజినాన్ని వేసుకుని, ముని భిక్షాటన చేయాలి. గురువు కోసం జీవించాలి, గురువు ముఖాన్ని చూస్తూ ఉండాలి.
కార్పాసముపవీతార్థం నిర్మితం బ్రహ్మణా పురా । బ్రాహ్మణానాం త్రివృత్సూత్రం కౌశం వా వస్త్రమేవ వా
కార్పాసం లేదా వస్త్రంతో తయారైన త్రివృత్తు యజ్ఞోపవీతాన్ని బ్రహ్మదేవుడు బ్రాహ్మణుల ఉపనయనార్థంగా పూర్వకాలంలో సృష్టించాడు.
సదోపవీతీ చైవ స్యాత్సదాబద్ధ శిఖో ద్విజః । అన్యథా యత్కృతం కర్మ్మ తద్భవత్యయథాకృతమ్
ద్విజుడు ఎప్పుడూ యజ్ఞోపవీతం ధరించి, శిఖను బిగిగా కట్టుకుని ఉండాలి. లేనిపక్షంలో చేసిన కర్మ ఫలితం ఉండదు.
వసేదవికృతం వాసః కార్పాసం వా కషాయకమ్ । తదేవ పరిధానీయం శుక్లం తాంతవముత్తమమ్
అవికృతమైన వస్త్రం లేదా కార్పాసంతో తయారైన కషాయ వస్త్రాన్ని ధరించాలి. తెల్లగా, ఉత్తమమైన నూలు వస్త్రమే ధరించదగినది.
ఉత్తరం తు సమామ్నాతం వాసః కృష్ణాజినం శుభమ్ । అభావే గావయమపి రౌరవం వా విధీయతే
పై భాగానికి ధరించాల్సిన వస్త్రంగా శుభ్రమైన కృష్ణమృగ చర్మాన్ని చెప్పారు. అది లభించకపోతే, ఆవు చర్మం లేదా రౌరవ మృగ చర్మం కూడా వాడవచ్చు.
ఉద్ధృత్య దక్షిణం బాహుం సవ్యబాహౌ సమర్పితమ్ । ఉపవీతం భవేన్నిత్యం నివీతం కంఠసజ్జనే
కుడి చేయి పైకి ఎత్తి, యజ్ఞోపవీతాన్ని ఎడమ భుజంపై వేసుకుంటే దాన్ని 'ఉపవీతం' అంటారు. అదే మెడ చుట్టూ వేసుకుంటే దాన్ని 'నివీతం' అంటారు.
సవ్యబాహుం సముద్ధృత్య దక్షిణే తు ధృతం ద్విజాః । ప్రాచీనావీతమిత్యుక్తం పిత్ర్యేకర్మణి యోజయేత్
ఎడమ చేయి పైకి ఎత్తి, కుడి భుజంపై యజ్ఞోపవీతాన్ని వేసుకుంటే దాన్ని 'ప్రాచీనావీతం' అంటారు. పితృకర్మల్లో ఇదే విధానం పాటించాలి.
అగ్న్యాగారే గవాం గోష్ఠే హోమే తప్యే తథైవ చ । స్వాధ్యాయే భోజనే నిత్యం బ్రాహ్మణానాం చ సన్నిధౌ
అగ్నిగృహంలో, ఆవుల గోశాలలో, హోమంలో, తపస్సులో, స్వాధ్యాయంలో, భోజన సమయంలో, బ్రాహ్మణుల సమక్షంలో ఎప్పుడూ—
ఉపాసనే గురూణాం చ సంధ్యయోః సాధుసంగమే । ఉపవీతీ భవేన్నిత్యం విధిరేష సనాతనః
గురువుల సేవలో, ఉదయాసంధ్యా, సాయంసంధ్యా వేళల్లో, సద్గుణుల సమూహంలో కూడా ఎప్పుడూ యజ్ఞోపవీతాన్ని 'ఉపవీతం'గా ధరించాలి. ఇదే శాశ్వత నియమం.
మౌంజీ త్రివృత్సమాం శ్లిష్టాం కుర్యాద్విప్రస్య మేఖలామ్ । ముంజాభావే కుశేనాహుర్గ్రంథినైకేన వా త్రిభిః
బ్రాహ్మణుడు మూడు ముజ్జలు కలిగిన ముజ్జ గడ్డి తో బాగా వంచిన మెఖలాను తయారు చేసుకోవాలి. ముజ్జ లభించకపోతే, కుశ గడ్డి లేదా ఒకటి లేక మూడు ముడులు వేసి కూడా చేయవచ్చు.
ధారయేద్వైణవపాలాశౌ దండౌ కేశాంతికౌ ద్విజః । యజ్ఞార్హవృక్షజం వాథ సౌమ్యమవ్రణమేవ చ
ద్విజుడు రెండు దండలు, ఒకటి వెదురు, మరొకటి పాలాశ వృక్షం తో, తన జుట్టు పొడవు మేరకు తీసుకుని ధరించాలి. లేకపోతే, యజ్ఞానికి తగిన, మృదువైన, మచ్చలు లేని వృక్షం తో చేసిన దండం కూడా వాడవచ్చు.
సాయంప్రాతర్ద్విజః సంధ్యాముపాసీత సమాహితః । కామాల్లోభాద్భయాన్మోహాత్త్యక్త్వైనాం పతితో భవేత్
ద్విజుడు ఉదయం, సాయంత్రం సంధ్యావందనం ఏకాగ్రతతో చేయాలి. కోరిక, లోభం, భయం, మాయ వల్ల దాన్ని వదిలేస్తే, పతితుడవుతాడు.
అగ్నికార్యం తతః కుర్యాత్సాయంప్రాతః ప్రసన్నధీః । స్నాత్వా సంతర్పయేద్దేవానృషీన్పితృగణాంస్తథా
ఆ తరువాత, ఉదయం, సాయంత్రం ప్రశాంతమైన మనస్సుతో అగ్నికార్యాన్ని చేయాలి. స్నానం చేసి, దేవతలు, ఋషులు, పితృదేవతలను తృప్తిపర్చాలి.
దేవతాభ్యర్చనం కుర్యాత్పుష్పైః పత్రైర్యవాంబుభిః । అభివాదనశీలః స్యాన్నిత్యం వృద్ధేషు ధర్మతః
దేవతలను పువ్వులు, ఆకులు, యవాలు, నీటితో పూజించాలి. పెద్దవారిని ఎప్పుడూ ధర్మబద్ధంగా నమస్కరించడంలో శ్రద్ధ చూపాలి.
అసావహం భో నామేతి సమ్యక్ప్రణతిపూర్వకమ్ । ఆయురారోగ్యసిద్ధ్యర్థం తంద్రాదిపరివర్జితః
'నేను ఫలానివాడిని ప్రభో' అని, సరిగ్గా నమస్కారం చేసి, మేలుకొన్న స్థితిలో, ఆయురారోగ్యాల కోసం చెప్పాలి.
ఆయుష్మాన్భవ సౌమ్యేతి వచో విప్రోఽభివాదనే । ఆకారశ్చాస్య నామ్నోంఽతే వాచ్యః పూర్వాక్షరప్లుతః
బ్రాహ్మణుడు తిరిగి నమస్కారానికి 'నీకు దీర్ఘాయువు కలగాలి సౌమ్య' అని చెప్పాలి. తన పేరు చివరి అక్షరాన్ని పొడిగించి, ముందు అక్షరంతో చెప్పాలి.
యో న వేత్త్యభివాదస్య విప్రః ప్రత్యభివాదనమ్ । నాభివాద్యః స విదుషా యథా శూద్రస్తథైవ సః
నమస్కారానికి ఎలా ప్రతినమస్కారం చేయాలో తెలియని బ్రాహ్మణుడిని, పండితులు నమస్కరించకూడదు. అతడు శూద్రుడితో సమానం.
వ్యత్యస్తపాణినా కార్యం పాదసంగ్రహణం గురోః । సవ్యేన సవ్యః స్ప్రష్టవ్యో దక్షిణేన తు దక్షిణః
గురువు పాదాలను పట్టేటప్పుడు, ఎడమ కాలికి ఎడమ చేయి, కుడి కాలికి కుడి చేయి ఉపయోగించాలి.
లౌకికం వైదికం వాపి తథాధ్యాత్మికమేవ వా । అవాప్య ప్రయతో జ్ఞానం తం పూర్వమభివాదయేత్
లోకికమైనా, వేద సంబంధమైనా, ఆధ్యాత్మికమైనా, ఏ జ్ఞానమైనా భక్తితో పొందిన తర్వాత, ముందుగా గురువుకు నమస్కరించాలి.
నోదకం ధారయేద్భైక్ష్యం పుష్పాణి సమిధస్తథా । ఏవంవిధాని చాన్యాని న దేవార్థేషు కర్మ్మసు
దేవతలకు సంబంధించిన కార్యాల్లో నీరు, భిక్ష, పువ్వులు, సమిధలు లేదా ఇలాంటి ఇతర వస్తువులు చేతిలో పట్టుకోరాదు.
బ్రాహ్మణం కుశలం పృచ్ఛేత్క్షత్రబంధుమనామయమ్ । వైశ్యం క్షేమం సమాగమ్య శూద్రమారోగ్యమేవ చ
బ్రాహ్మణుడిని క్షేమంగా ఉన్నాడా అని, క్షత్రియుడిని ఆరోగ్యం గురించి, వైశ్యుడిని సుఖసంపద గురించి, శూద్రుడిని ఆరోగ్యం గురించి మాత్రమే అడగాలి.
ఉపాధ్యాయః పితా జ్యేష్ఠో భ్రాతా త్రాతా చ భీతితః । మాతులః శ్వశురశ్చైవ మాతామహ పితామహౌ
ఉపాధ్యాయుడు, తండ్రి, పెద్ద అన్నయ్య, అపాయంలో రక్షించినవాడు, మామ, మామగారు, తాత, తండ్రి తాత—
వర్ణశ్రేష్ఠః పితృవ్యశ్చ పుంసోఽత్ర గురవః స్మృతాః । మాతా మాతామహీ గుర్వీ పితుర్మాతుశ్చ సోదరాః
పురుషులలో, వర్ణాలలో ఉత్తముడైనవాడు, తండ్రి సోదరుడు, తల్లి, మామ, తండ్రి మరియు తల్లి సోదరీమణులు గురువులుగా భావించబడతారు.
శ్వశ్రూః పితామహీ జ్యేష్ఠా ధాత్రీ చ గురవః స్త్రియః । జ్ఞేయస్తు గురువర్గోఽయం మాతృతః పితృతో ద్విజాః
స్త్రీలలో, అత్త, తాతమ్మ, పెద్దచెల్లెలు, పాలిచ్చే అమ్మ కూడా గురువులుగా పరిగణించబడతారు. ఈ గురువుల సమూహం తల్లి, తండ్రి వంశాలనుండి వచ్చిందని తెలుసుకోవాలి, ఓ ద్విజుడా.