కిమర్థమల్పయోగేన బహుధర్మం ప్రశంససి । ఏతం మే సంశయం బ్రూహి యథాదృష్టం యథాశ్రుతమ్
చిన్న ప్రయత్నంతో పెద్ద ఫలితాన్ని ఎందుకు పొగుడుతున్నావు? నేను కలిగిన ఈ సందేహాన్ని నీవు చూచినదానిప్పుడు, విన్నదానిప్పుడు నాకు చెప్పు.
మార్కండేయ ఉవాచ- అశ్రద్ధేయం న వక్తవ్యం ప్రత్యక్షమపి తద్భవేత్ । నరస్య శ్రద్దధానస్య పాపోపహతచేతసః
మార్కండేయుడు ఇలా అన్నాడు— నమ్మదగని విషయాన్ని చెప్పకూడదు, అది కనబడినా సరే. పాపంతో కలుషితమైన మనసున్నవాడికి నమ్మకం కూడా కష్టమే.
అశ్రద్దధానో హ్యశుచిర్దుర్మతిస్త్యక్తమంగలః । ఏతే పాతకినః సర్వే తేనేదం భాషితం మయా
నమ్మకం లేని వాడు, అపవిత్రుడు, చెడు మనసున్నవాడు, దురదృష్టవంతుడు— వీరందరూ పాపులు. అందుకే నేను ఇలా చెప్పాను.
శృణు ప్రయాగమాహాత్మ్యం యథాదృష్టం యథాశ్రుతమ్ । ప్రత్యక్షం చ పరోక్షం చ యథాన్యత్సంభవిష్యతి
ఇప్పుడు నేను చూచినట్లు, విన్నట్లు, ప్రత్యక్షంగా, పరోక్షంగా, ఇంకా ఎలా జరుగుతుందో, ఆ ప్రయాగ మహిమను విను.
యథైవాన్యన్మయా దృష్టం పురా రాజన్యథాశ్రుతమ్ । శాస్త్రం ప్రమాణం కృత్వా తు పూజ్యతే యోగమాత్మనః
నేను ముందుగా వేరొకరిని చూసినట్టు, విన్నట్టు, ధర్మశాస్త్రాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని, మనసు యొక్క యోగాన్ని గౌరవించాలి.
క్లిశ్యతే చాపరస్తత్ర నైవ యోగమవాప్నుయాత్ । జన్మాంతరసహస్రేభ్యో యోగో లభ్యేత మానవైః
ఇంకొకరు అక్కడ ఎంత కష్టపడినా యోగాన్ని పొందలేరు; మనుషులకు యోగం వేల జన్మల తర్వాత మాత్రమే లభిస్తుంది.
యథాయోగసహస్రేణ యోగో లభ్యేత మానవైః । యస్తు సర్వాణి రత్నాని బ్రాహ్మణేభ్యః ప్రయచ్ఛతి
వేల యోగ సాధనలతో యోగం మనుషులకు దక్కవచ్చు; కానీ ఎవరు అన్ని రత్నాలను బ్రాహ్మణులకు ఇస్తారో—
తేన దానేన దత్తేన యోగో లభ్యేత మానవైః । ప్రయాగే తు మృతస్యేదం సర్వం భవతి నాన్యథా
ఆ దానం వల్ల యోగం మనుషులకు లభిస్తుంది; కానీ ప్రయాగంలో మరణించినవారికే ఇది అన్నీ జరుగుతాయి, వేరేలా కాదు.
ప్రధానహేతుం వక్ష్యామి శ్రద్దధత్సు చ భారత । యథా సర్వేషు భూతేషు సర్వత్రైవ తు దృశ్యతే
నమ్మకమున్నవారికి ప్రధాన కారణాన్ని చెబుతాను, భరతా! అన్ని జీవుల్లో, ఎక్కడైనా అది కనిపిస్తుంది.
బ్రహ్మ నైవాస్తి వై కించిద్యద్వక్తుం త్విదముచ్యతే । యథా సర్వేషు భూతేషు బ్రహ్మ సర్వత్ర పూజ్యతే
బ్రహ్మం తప్ప మరొకటి నిజంగా లేదు, అయినా ఇలా చెప్పబడుతుంది; అన్ని జీవుల్లో, ఎక్కడైనా బ్రహ్మం పూజించబడుతుంది.
ఏవం సర్వేషు లోకేషు ప్రయాగః పూజ్యతే బుధైః । పూజ్యతే తీర్థరాజస్య సత్యమేతద్యుధిష్ఠిర
అలాగే, అన్ని లోకాల్లో, ప్రయాగం జ్ఞానులు పూజిస్తారు; ఇది నిజం, యుధిష్ఠిరా, తీర్థరాజు గురించి.
బ్రహ్మాపి స్మరతే నిత్యం ప్రయాగం తీర్థముత్తమమ్ । తీర్థరాజమనుప్రాప్య నైవాన్యత్కించిదిచ్ఛతి
బ్రహ్మదేవుడు కూడా ఎప్పుడూ ప్రయాగాన్ని, ఉత్తమ తీర్థాన్ని స్మరిస్తాడు; తీర్థరాజును చేరినవారికి ఇంకేమీ కావాలని ఉండదు.
కో హి దేవత్వమాసాద్య మానుషత్వం చికీర్షతి । అనేనైవానుమానేన త్వం జ్ఞాస్యసి యుధిష్ఠిర
దేవతల స్థితిని పొందినవాడు మళ్లీ మనుష్యత్వాన్ని కోరుతాడా? ఇదే తర్కంతో నువ్వు అర్థం చేసుకుంటావు, యుధిష్ఠిరా.
యథా పుణ్యమపుణ్యం వా తథైవ కథితం మయా । యుధిష్ఠిర ఉవాచ- శ్రుతం తద్యత్త్వయా ప్రోక్తం విస్మితోఽహం పునః పునః
పుణ్యం, పాపం ఎలా ఉందో నేను చెప్పినట్టు; యుధిష్ఠిరుడు అన్నాడు— నువ్వు చెప్పినది విన్నాను, మళ్లీ మళ్లీ ఆశ్చర్యపోతున్నాను.
కథం యోగేన తత్ప్రాప్తిః స్వర్గలోకస్తు కర్మణా । తదా చ లభతే భోగాన్గాం చ తత్కర్మణాం ఫలమ్
ఆ ఫలితాన్ని యోగంతో ఎలా పొందుతారు? స్వర్గాన్ని కర్మతో ఎలా పొందుతారు? ఆ కర్మ ఫలితంగా అనుభవాలు, ఫలితాలు లభిస్తాయా?
తాని కర్మాణి పృచ్ఛామి పునర్యైః ప్రాప్యతే మహీమ్ । మార్కండేయ ఉవాచ- శృణురాజన్మహాబాహో యథోక్తకర్మ్మణా మహీ
ఏ కర్మల వల్ల భూమిని పొందుతారో మళ్లీ అడుగుతున్నాను; మార్కండేయుడు అన్నాడు— రాజా! చెప్పిన కర్మల వల్ల భూమి ఎలా లభించునో విను.
గామగ్నిం బ్రాహ్మణం శాస్త్రం కాంచనం సలిలం స్త్రియః । మాతరం పితరం చైవ యో నిందతి నరాధిప
ఎవరైనా ఆవును, అగ్నిని, బ్రాహ్మణుడిని, శాస్త్రాన్ని, బంగారాన్ని, నీటిని, స్త్రీలను, తల్లిని, తండ్రిని నిందిస్తే, నరాధిపా—
నైతేషామూర్ధ్వగమనమేవమాహ ప్రజాపతిః । ఏవం యోగస్య సంప్రాప్తిః స్థానం పరమదుర్లభమ్
వారికి పైకి ఎక్కే అవకాశం ఉండదు అని ప్రజాపతి చెప్పారు; యోగాన్ని పొందడం అత్యంత కష్టం.
గచ్ఛంతి నరకం ఘోరం యే నరాః పాపకారిణః । హస్త్యశ్వం గామనడ్వాహం మణిముక్తాది కాంచనమ్
పాపకార్యాలు చేసే వారు ఘోర నరకానికి వెళ్తారు; ఏవైనా ఏనుగు, గుర్రం, ఆవు, వాహనం, మణి, ముత్యం, బంగారం దొంగిలిస్తే—
పరోక్షం హరతే యస్తు పశ్చాద్దానం ప్రయచ్ఛతి । న తే గచ్ఛంతి వై స్వర్గం దాతారో యత్ర భోగినః
ఎవరైనా దొంగిలించి, తర్వాత దానం చేస్తే— అలాంటి దాతలు స్వర్గానికి వెళ్లరు, అక్కడ అనుభవించే వారు ఉంటారు.
అనేన కర్మ్మణా యుక్తాః పచ్యంతే నరకేఽధమాః । ఏవం యోగం చ ధర్మ్మం చ దాతారం చ యుధిష్ఠిర
ఇలాంటి కర్మలతో ఉన్న వారు నరకంలో బాధపడతారు; యుధిష్ఠిరా! యోగం, ధర్మం, దాత గురించి ఇదే వివరించబడింది.
యథా సత్యమసత్యం వా అస్తి నాస్తీతి యత్ఫలమ్ । నిరుక్తం తు ప్రవక్ష్యామి యథాయం స్వయమాప్నుయాత్
సత్యమా, అసత్యమా, ఉంది లేదా లేదా, ఏ ఫలితమైనా, అది ఎలా లభించునో నేను స్పష్టంగా చెప్పబోతున్నాను.
ఇతి శ్రీపాద్మే మహాపురాణే స్వర్గఖండే ప్రయాగమాహాత్మ్యే షట్చత్వారింశోఽధ్యాయః
ఇలా శ్రీపద్మ మహాపురాణంలో స్వర్గఖండంలో ఉన్న ప్రయాగ మహాత్మ్యాన్ని వివరించే నలభై ఆరవ అధ్యాయం ముగిసింది.
మార్కండేయ ఉవాచ- శృణు రాజన్ప్రయాగస్య మాహాత్మ్యం పునరేవ తు । నైమిషం పుష్కరం చైవ గోతీర్థం సింధుసాగరమ్
మార్కండేయుడు ఇలా అన్నాడు — రాజా! ప్రయాగ మహాత్మ్యాన్ని మళ్లీ విను. అలాగే నైమిశం, పుష్కరం, గోతీర్థం, సింధు సముద్రాన్ని కూడా విను.
కురుక్షేత్రం గయా చైవ గంగాసాగరమేవ చ । ఏతే చాన్యే చ బహవో యే చ పుణ్యాః శిలోచ్చయాః
కురుక్షేత్రం, గయ, గంగాసాగరం — ఇవి మాత్రమే కాదు, ఇంకా ఎన్నో పవిత్ర క్షేత్రాలు, పుణ్యమైన రాళ్ల గుట్టలు కూడా ఉన్నాయి.
దశతీర్థసహస్రాణి త్రింశత్కోట్యస్తథాపరే । ప్రయాగే సంస్థితా నిత్యమేవమాహుర్మనీషిణః
పదివేల తీర్థాలు, ముప్పై కోట్ల ఇతర పవిత్ర స్థలాలు ఎప్పుడూ ప్రయాగంలో స్థిరంగా ఉన్నాయని పండితులు చెబుతారు.
త్రీణి చాప్యగ్నికుండాని యేషాం మధ్యే తు జాహ్నవీ । ప్రయాగాదభినిష్క్రాంతా సర్వతీర్థపురస్కృతా
అక్కడ మూడు అగ్నికుండలు ఉన్నాయి. వాటి మధ్యలో జాహ్నవీ నది ప్రవహిస్తుంది. ప్రయాగం నుంచి బయలుదేరిన ఆ గంగా అన్ని తీర్థాలకు మించిన ఘనతను పొందింది.
తపనస్య సుతా దేవీ త్రిషు లోకేషు విశ్రుతా । గంగాయమునయా సార్ధం సంస్థితా లోకభావినీ
తపనుని కుమార్తె అయిన ఆ దేవి మూడు లోకాలలో ప్రసిద్ధి గాంచింది. ఆ గంగా, యమునలతో కలిసి ప్రయాగంలో నిలిచి, సమస్త లోకాలకు మేలు చేస్తుంది.
గంగాయమునయోర్మధ్యే పృథివ్యా జఘనం స్మృతమ్ । ప్రయాగం రాజశార్దూల కలాం నార్హంతి షోడశీమ్
గంగా, యమునల మధ్య భూమికి గర్భంగా భావిస్తారు. రాజశార్దూల! ప్రయాగానికి పదహారవ భాగం కూడా సమానం కాదు.
తిస్రః కోట్యోఽర్ద్ధకోటీ చ తీర్థానాం వాయురబ్రవీత్ । దివ్యం భువ్యంతరిక్షే చ తత్సర్వం జాహ్నవి స్మృతా
మూడు కోట్ల యాభై లక్షల తీర్థాలు ఉన్నాయని వాయుదేవుడు అన్నాడు. అవి దివ్యమైనవైనా, భూలోకమైనవైనా, ఆకాశంలో ఉన్నవైనా, అవన్నీ జాహ్నవీగా పరిగణించబడతాయి.